Portfolio-opdracht 5
Advies voor de Zuidplaspolder
Auteurs: Jens van Zuijlen (14049139), Wolf Gerrits (12879347), Raïn Tanha (12525545)
Opleiding: Sociale Geografie en Planologie
Organisatie: Universiteit van Amsterdam
Cursus: Inleiding Planologie
Docent: Nadim van Minnen
Datum: 01-11-2021
1
, 1. Visie
1.1 Historisch-geografische analyse
In de 19e eeuw kwamen er veel droogmakerijen tot stand in Nederland, zo ook in Zuid-Holland.
Hierbij ging men de meren die waren ontstaan door eeuwenlange turfwinning in het gebied
droogmalen. Een voorbeeld hiervan is de Zuidplas. Dit was echter een lastige klus, omdat het niet
helder was of de droogmakerijen veel omzet zouden opleveren, waardoor er weinig investeerders
waren om de kosten van de ontginning te financieren. In 1825 heeft de toenmalige koning Willem
I de financieringstaak op zich genomen, waardoor de Zuidplaspolder de eerste ‘staatspolder’ werd
(Beenakkers et al., 2010). In 1828 werd begonnen met het graven van een ringvaart en werd er
een ringdijk rondom de hele plas ontworpen. Voor het malen van het water uit de veenplas waren
achttien molens nodig die werden geplaatst bij Waddinxveen, Moordrecht en Kortenoord.
Vervolgens werd het water met twaalf windmolens afgevoerd naar de IJssel.
Na een periode van droogmalen, brak er een periode van systematische verkaveling van de
Zuidplaspolder aan (Beenakkers et al., 2010). De ontwerper was Jan Anne Beijerinck. Er werd
een raster ontworpen met hierin kavels van 800 bij 800 meter (zie figuur 1). Hieromheen werden
sloten (de zogenaamde ‘tochten’) gegraven. Omdat Moordrecht en Moerkapelle zo goed mogelijk
verbonden moesten worden, werd dit raster op een lijn tussen de kerktorens van deze twee
plaatsen gebaseerd. In de jaren hierna werden deze kavels door middel van massa veilingen snel
van de hand gedaan. Voor de landbouw in het gebied was het belangrijk dat niet alleen de polder
droog gehouden werd, maar ook dat water op peil werd gehouden. Daarom werden rond 1880 de
molens vervangen door elektrische stoomgemalen, welke voor het eerst werden gebruikt in de
Zuidplaspolder (Beenakkers et al., 2010). Echter waren deze stoomgemalen niet toereikend dus
werd een aantal jaar later overgestapt op twee nieuwe gemalen met centrifugaal pompen. Sinds
1970 wordt het water van de Zuidplaspolder vanuit de ringvaart linea recta naar de IJssel
gepompt,. Het waterpeil in de Zuidplaspolder lag na de drooglegging in 1838 rond de 5,60 meter
onder NAP, maar door inklinking van de bodem ligt dit punt tegenwoordig op 6.76 meter onder
NAP, waardoor de Zuidplaspolder de laagst bewoonde polder van Europa is (Beenakker et al.,
2010).
Op 19 mei 2021 heeft de gemeenteraad van de gemeente Zuidplas met een ruime meerderheid
ingestemd voor de bouw van een vijfde dorp. In dit dorp moeten 8000 woningen en twee
bedrijventerreinen worden gebouwd (Landsmeer, 2021).
2
Advies voor de Zuidplaspolder
Auteurs: Jens van Zuijlen (14049139), Wolf Gerrits (12879347), Raïn Tanha (12525545)
Opleiding: Sociale Geografie en Planologie
Organisatie: Universiteit van Amsterdam
Cursus: Inleiding Planologie
Docent: Nadim van Minnen
Datum: 01-11-2021
1
, 1. Visie
1.1 Historisch-geografische analyse
In de 19e eeuw kwamen er veel droogmakerijen tot stand in Nederland, zo ook in Zuid-Holland.
Hierbij ging men de meren die waren ontstaan door eeuwenlange turfwinning in het gebied
droogmalen. Een voorbeeld hiervan is de Zuidplas. Dit was echter een lastige klus, omdat het niet
helder was of de droogmakerijen veel omzet zouden opleveren, waardoor er weinig investeerders
waren om de kosten van de ontginning te financieren. In 1825 heeft de toenmalige koning Willem
I de financieringstaak op zich genomen, waardoor de Zuidplaspolder de eerste ‘staatspolder’ werd
(Beenakkers et al., 2010). In 1828 werd begonnen met het graven van een ringvaart en werd er
een ringdijk rondom de hele plas ontworpen. Voor het malen van het water uit de veenplas waren
achttien molens nodig die werden geplaatst bij Waddinxveen, Moordrecht en Kortenoord.
Vervolgens werd het water met twaalf windmolens afgevoerd naar de IJssel.
Na een periode van droogmalen, brak er een periode van systematische verkaveling van de
Zuidplaspolder aan (Beenakkers et al., 2010). De ontwerper was Jan Anne Beijerinck. Er werd
een raster ontworpen met hierin kavels van 800 bij 800 meter (zie figuur 1). Hieromheen werden
sloten (de zogenaamde ‘tochten’) gegraven. Omdat Moordrecht en Moerkapelle zo goed mogelijk
verbonden moesten worden, werd dit raster op een lijn tussen de kerktorens van deze twee
plaatsen gebaseerd. In de jaren hierna werden deze kavels door middel van massa veilingen snel
van de hand gedaan. Voor de landbouw in het gebied was het belangrijk dat niet alleen de polder
droog gehouden werd, maar ook dat water op peil werd gehouden. Daarom werden rond 1880 de
molens vervangen door elektrische stoomgemalen, welke voor het eerst werden gebruikt in de
Zuidplaspolder (Beenakkers et al., 2010). Echter waren deze stoomgemalen niet toereikend dus
werd een aantal jaar later overgestapt op twee nieuwe gemalen met centrifugaal pompen. Sinds
1970 wordt het water van de Zuidplaspolder vanuit de ringvaart linea recta naar de IJssel
gepompt,. Het waterpeil in de Zuidplaspolder lag na de drooglegging in 1838 rond de 5,60 meter
onder NAP, maar door inklinking van de bodem ligt dit punt tegenwoordig op 6.76 meter onder
NAP, waardoor de Zuidplaspolder de laagst bewoonde polder van Europa is (Beenakker et al.,
2010).
Op 19 mei 2021 heeft de gemeenteraad van de gemeente Zuidplas met een ruime meerderheid
ingestemd voor de bouw van een vijfde dorp. In dit dorp moeten 8000 woningen en twee
bedrijventerreinen worden gebouwd (Landsmeer, 2021).
2
