1
SAMENVATTING GGZ AGOOG BLOK 2
INHOUDSOPGAVE
Samenvatting GGZ agoog blok 2 ............................................................................................................................. 1
Inhoudsopgave .................................................................................................................................................... 1
Gedwongen kader ................................................................................................................................................... 2
Straf en rehabilitatie ........................................................................................................................................... 2
Wettelijke kaders ................................................................................................................................................ 6
TBS-bezoek ............................................................................................................ Error! Bookmark not defined.
Persoonlijkheidsstoornissen ............................................................................................................................. 12
Wilsbekwaamheid en toerekeningsvatbaarheid ............................................................................................... 22
Criminologie en psychologie ............................................................................................................................. 28
Risicotaxatie ...................................................................................................................................................... 34
Mentaliseren ..................................................................................................................................................... 36
Schematherapie ................................................................................................................................................ 40
Dak-en thuislozendag ........................................................................................................................................ 42
Groepsgerichte behandeling ................................................................................................................................. 43
Therapueutisch milieu....................................................................................................................................... 43
Multi systeem therapie ..................................................................................................................................... 50
Licht verstandelijke beperking .......................................................................................................................... 52
Verslaving .......................................................................................................................................................... 56
Kopp en KVO ..................................................................................................................................................... 62
transactionele analyse ...................................................................................................................................... 64
Regilie en sociale contexten .................................................................................................................................. 70
Religie ................................................................................................................................................................ 70
Interculturele psychiatrie .................................................................................................................................. 75
Sociologie .......................................................................................................................................................... 82
Psychotische stoornissen .................................................................................................................................. 84
De dag van de dood .......................................................................................................................................... 91
Bijlagen .................................................................................................................................................................. 96
Vragen wilsbekwaamheid en toerekeningsvatbaarheid ................................................................................... 96
Vragen religie .................................................................................................................................................. 100
Vragen Islam................................................................................................................................................ 100
Vragen Christendom ................................................................................................................................... 102
1
, 2
GEDWONGEN KADER
STRAF EN REHABILITATIE
ONTWIKKELINGEN SINDS EIND VORIGE EEUW:
Straffen om te vergelden
• Het doel van straffen is om herhaling te voorkomen
• Twee doelen van straffen: de samenleving beschermen en ‘wraak’
• Er is onvrede over de onbepaalde straf: rehabilitatie
➔ Daarom just deserts: de straffen voor hetzelfde delict moeten allemaal hetzelfde zijn, dit is fair
want het is bepaald en verdiend
➔ Het gevolg hiervan is meer opsluiting en vergelding dan rehabilitatie
Straffen om te veranderen
• Volgens filosofen mag veranderen niet het doel van straffen zijn
• Dat is niet praktisch en moreel niet juist
➔ De autonomie van de pleger komt in het geding
➔ De pleger heeft recht op straf
• Rechtvaardige straf en fairness
➔ Iedereen wil erkenning van schuld door de pleger
• Conclusie: straf is vergeldend straffen
Straffen omdat we niet anders kunnen
• Straffen reflecteert dominante krachten in de samenleving
➔ Straffen zit in ons bloed
➔ Het vermogen om te dreigen, te vergelden, onderdrukken, vernietigen en veranderen
• We zijn niet humaner maar subtieler gaan straffen
• Historisch, socio-economisch en psychodynamisch ‘kijken’
• Een verhulde bedoeling
➔ Rationeel, sinds de verlichting bezig
• Geen hedonistische calculus maar een panoptische aanpak
• Foucault heeft een antifundamentstandpunt over straf
➔ Volgens hem is er helemaal geen fundament om te straffen
• Foucault zoals nietzsche
• Kritiek op Foucault
➔ Te weinig aandacht voor de grondslagen van straffen
DE THEORIE VAN STRAF:
De theorie van straf
• Straf is door mensen zelf ingesteld, het is geen natuurlijk feit
➔ Door de politiek
2
, 3
• De praktijk van het straffen is noch conceptueel, noch empirisch noodzakelijk voor een samenleving
• Straffen betekend kosten maken voor iedereen die de straffen uitvoert
➔ Materieel en immaterieel
➔ Zelfs al zijn er voordelen aan straffen verbonden
• Omdat het opleggen van straf de gestrafte persoon iets ontneemt, biedt dit ongekende mogelijkheden
voor het misbruik van macht
De liberale theorie van straf
• Een geautoriseerde oplegging van het afnemen van vrijheid of privacy of andere zaken waar een
persoon een recht op kan doen gelden of het opleggen van een last omdat iemand schuldig is
bevonden aan een criminele overtreding waarbij onschuldigen schade hebben ondervonden
• Thomas Hobbes (1588-1679): ‘imposing pain rather than deprivations’
➔ Liever het aanbrengen van pijn dan ontberingen
• Wat is het doel van straf?
➔ Vaststellen
➔ Het doel wordt met de uitgevoerde straf bereikt
➔ Het doel kan alleen met straf worden bereikt
➔ Het bereiken van het doel door een persoon iets te ontnemen, moet worden gerechtvaardigd
• Het concept van straf moet losstaan van het rechtvaardigen van straf
➔ Een waardevrije definitie
➔ Dat wat als straf geldt is automatisch gerechtvaardigd?
• Het rechtvaardigen van de praktijk van straffen moet los staan van elke strafhandeling
➔ Misschien wordt een straf nooit opgelegd?
• Het rechtvaardigen van een strafbehandeling wordt gedaan met een beroep op normen. (voorbeeld
pedofilie, iedereen vind dat niet kunnen, dus kan er straf opgelegd worden).
• Het rechtvaardigen van de praktijk van straffen vraagt meer dan normen alleen
➔ Sociale doelen en waarden, etc.
➔ Moet wel vastgesteld worden (voorbeeld rode auto, kan je niet zomaar boete voor geven omdat
jij het niet mooi vind)
• De straf moet niet alleen een wettelijke dreiging inhouden, deze moet ook geloofwaardig zijn
➔ Substantieel, onplezierig en effectief
• De straf mag niet zo zwaar zijn dat deze inhumaan wordt
➔ Maar wanneer is iets inhumaan?
• Je mag de rechten van beschuldigde en veroordeelde plegers niet schenden
• De zwaarte van de straf moet in overeenstemming zijn met de ernst van de misdaad of overtreding
➔ Maar wanneer is hier sprake van?
• Het principe van minimalisme
➔ Als twee straffen hetzelfde effect hebbe- vergelding & preventie – dan kiest men de lichtste straf
• Rechtvaardigen van het straffen door te refereren aan:
3
, 4
➔ Forward-looking: consequentialistisch= straffen om het algemeen welzijn te bevorderen door het
reduceren van misdaad
➔ Backward-looking: deontologisch= straf is intrinsiek goed of hoort bij het streven naar
rechtvaardigheid
➔ Deze twee principes rechtvaardigen straf
FOUCAULT OVER STRAF:
• Zowel straf als rehabilitatie kunnen hiermee worden verklaard
• Nieuwe vormen van straf doen hun intrede (met de verlichting) en worden het model voor de controle
van de gehele samenleving, gemodelleerd aan de hand van de moderne gevangenis
➔ Fabrieken, ziekenhuizen en scholen
• Jeremy Bentham (1748-1832) ontwierp het panopticum
• Drie bewijzen voor disciplinering:
1. Historisch onderzoek (geschiedenis van de waanzin)
Het opleggen van arbeid als normale activiteit, dus het onderscheid is of men wel of niet in staat
is om te werken.
2. Het feitelijk vertoog (archiefstukken, boeken of redevoeringen)
De vele vertogen vormen slechts een losse verzameling, verbindingen zijn toevallig
Foucault verzet zich tegen eenheidsvertogen of totaaltheorieën
3. Het vertoog is materieel en niet ideëel
De gedachte dat de structuur van de menselijke geest aan de ordening van de vertogen en de
samenleving ten grondslag ligt
• Moderne samenleving wordt gevormd door een strijd waarin het normale wordt gevestigd door
steeds opnieuw het abnormale uit te sluiten
➔ We zetten de abnormale bij elkaar, noemen hen niet normaal en vervolgens noemen we onszelf
wel normaal
• Disciplinering: het verband tussen macht, het weten en ‘het vertogen’
➔ Het ‘discours’, de gesproken en/of geschreven teksten
• Disciplinering komt tot stand doordat er een specifieke subjectiviteit van de moderne mens wordt
voortgebracht
• Moderne vertogen zijn verbonden aan allerlei procedures (van macht)
➔ De gesproken of geschreven teksten die macht uitoefenen, alles ligt vast en je gaat ervanuit dat
dat goed is doordat het door professionals wordt gemaakt
• Niet iedereen mag alles zomaar zeggen vanwege taboes & kwalificaties
• Regels ten aanzien van vorm en inhoud van het vertoog zelf: als je tegen de DSM bent kan je de minor
niet doen dus zeg je er niks over
• Vertogen zijn gekoppeld aan bepaalde praktijken en groepen
➔ Zodra je een ziekenhuis binnen loopt ben je gelijk patiënt en gedraag je je daar naar
• Foucaults denken is een anti-subjectfilosofie
➔ De mens wordt door onderwerping tot subject gemaakt: assujettissement
• De mens kan alleen handelen in zoverre hij zich heeft onderworpen
➔ Een mens kan alleen handelen als deze ook iets inlevert
• Er is dus een verband tussen vertogen en macht!
• Weten dient de macht, disciplines produceren waarheidsvertogen
➔ De psychiatrie deelt mensen in categorieën in en kent daarmee diverse identiteiten toe:
psychotisch, hysterisch, borderline etc.
4
SAMENVATTING GGZ AGOOG BLOK 2
INHOUDSOPGAVE
Samenvatting GGZ agoog blok 2 ............................................................................................................................. 1
Inhoudsopgave .................................................................................................................................................... 1
Gedwongen kader ................................................................................................................................................... 2
Straf en rehabilitatie ........................................................................................................................................... 2
Wettelijke kaders ................................................................................................................................................ 6
TBS-bezoek ............................................................................................................ Error! Bookmark not defined.
Persoonlijkheidsstoornissen ............................................................................................................................. 12
Wilsbekwaamheid en toerekeningsvatbaarheid ............................................................................................... 22
Criminologie en psychologie ............................................................................................................................. 28
Risicotaxatie ...................................................................................................................................................... 34
Mentaliseren ..................................................................................................................................................... 36
Schematherapie ................................................................................................................................................ 40
Dak-en thuislozendag ........................................................................................................................................ 42
Groepsgerichte behandeling ................................................................................................................................. 43
Therapueutisch milieu....................................................................................................................................... 43
Multi systeem therapie ..................................................................................................................................... 50
Licht verstandelijke beperking .......................................................................................................................... 52
Verslaving .......................................................................................................................................................... 56
Kopp en KVO ..................................................................................................................................................... 62
transactionele analyse ...................................................................................................................................... 64
Regilie en sociale contexten .................................................................................................................................. 70
Religie ................................................................................................................................................................ 70
Interculturele psychiatrie .................................................................................................................................. 75
Sociologie .......................................................................................................................................................... 82
Psychotische stoornissen .................................................................................................................................. 84
De dag van de dood .......................................................................................................................................... 91
Bijlagen .................................................................................................................................................................. 96
Vragen wilsbekwaamheid en toerekeningsvatbaarheid ................................................................................... 96
Vragen religie .................................................................................................................................................. 100
Vragen Islam................................................................................................................................................ 100
Vragen Christendom ................................................................................................................................... 102
1
, 2
GEDWONGEN KADER
STRAF EN REHABILITATIE
ONTWIKKELINGEN SINDS EIND VORIGE EEUW:
Straffen om te vergelden
• Het doel van straffen is om herhaling te voorkomen
• Twee doelen van straffen: de samenleving beschermen en ‘wraak’
• Er is onvrede over de onbepaalde straf: rehabilitatie
➔ Daarom just deserts: de straffen voor hetzelfde delict moeten allemaal hetzelfde zijn, dit is fair
want het is bepaald en verdiend
➔ Het gevolg hiervan is meer opsluiting en vergelding dan rehabilitatie
Straffen om te veranderen
• Volgens filosofen mag veranderen niet het doel van straffen zijn
• Dat is niet praktisch en moreel niet juist
➔ De autonomie van de pleger komt in het geding
➔ De pleger heeft recht op straf
• Rechtvaardige straf en fairness
➔ Iedereen wil erkenning van schuld door de pleger
• Conclusie: straf is vergeldend straffen
Straffen omdat we niet anders kunnen
• Straffen reflecteert dominante krachten in de samenleving
➔ Straffen zit in ons bloed
➔ Het vermogen om te dreigen, te vergelden, onderdrukken, vernietigen en veranderen
• We zijn niet humaner maar subtieler gaan straffen
• Historisch, socio-economisch en psychodynamisch ‘kijken’
• Een verhulde bedoeling
➔ Rationeel, sinds de verlichting bezig
• Geen hedonistische calculus maar een panoptische aanpak
• Foucault heeft een antifundamentstandpunt over straf
➔ Volgens hem is er helemaal geen fundament om te straffen
• Foucault zoals nietzsche
• Kritiek op Foucault
➔ Te weinig aandacht voor de grondslagen van straffen
DE THEORIE VAN STRAF:
De theorie van straf
• Straf is door mensen zelf ingesteld, het is geen natuurlijk feit
➔ Door de politiek
2
, 3
• De praktijk van het straffen is noch conceptueel, noch empirisch noodzakelijk voor een samenleving
• Straffen betekend kosten maken voor iedereen die de straffen uitvoert
➔ Materieel en immaterieel
➔ Zelfs al zijn er voordelen aan straffen verbonden
• Omdat het opleggen van straf de gestrafte persoon iets ontneemt, biedt dit ongekende mogelijkheden
voor het misbruik van macht
De liberale theorie van straf
• Een geautoriseerde oplegging van het afnemen van vrijheid of privacy of andere zaken waar een
persoon een recht op kan doen gelden of het opleggen van een last omdat iemand schuldig is
bevonden aan een criminele overtreding waarbij onschuldigen schade hebben ondervonden
• Thomas Hobbes (1588-1679): ‘imposing pain rather than deprivations’
➔ Liever het aanbrengen van pijn dan ontberingen
• Wat is het doel van straf?
➔ Vaststellen
➔ Het doel wordt met de uitgevoerde straf bereikt
➔ Het doel kan alleen met straf worden bereikt
➔ Het bereiken van het doel door een persoon iets te ontnemen, moet worden gerechtvaardigd
• Het concept van straf moet losstaan van het rechtvaardigen van straf
➔ Een waardevrije definitie
➔ Dat wat als straf geldt is automatisch gerechtvaardigd?
• Het rechtvaardigen van de praktijk van straffen moet los staan van elke strafhandeling
➔ Misschien wordt een straf nooit opgelegd?
• Het rechtvaardigen van een strafbehandeling wordt gedaan met een beroep op normen. (voorbeeld
pedofilie, iedereen vind dat niet kunnen, dus kan er straf opgelegd worden).
• Het rechtvaardigen van de praktijk van straffen vraagt meer dan normen alleen
➔ Sociale doelen en waarden, etc.
➔ Moet wel vastgesteld worden (voorbeeld rode auto, kan je niet zomaar boete voor geven omdat
jij het niet mooi vind)
• De straf moet niet alleen een wettelijke dreiging inhouden, deze moet ook geloofwaardig zijn
➔ Substantieel, onplezierig en effectief
• De straf mag niet zo zwaar zijn dat deze inhumaan wordt
➔ Maar wanneer is iets inhumaan?
• Je mag de rechten van beschuldigde en veroordeelde plegers niet schenden
• De zwaarte van de straf moet in overeenstemming zijn met de ernst van de misdaad of overtreding
➔ Maar wanneer is hier sprake van?
• Het principe van minimalisme
➔ Als twee straffen hetzelfde effect hebbe- vergelding & preventie – dan kiest men de lichtste straf
• Rechtvaardigen van het straffen door te refereren aan:
3
, 4
➔ Forward-looking: consequentialistisch= straffen om het algemeen welzijn te bevorderen door het
reduceren van misdaad
➔ Backward-looking: deontologisch= straf is intrinsiek goed of hoort bij het streven naar
rechtvaardigheid
➔ Deze twee principes rechtvaardigen straf
FOUCAULT OVER STRAF:
• Zowel straf als rehabilitatie kunnen hiermee worden verklaard
• Nieuwe vormen van straf doen hun intrede (met de verlichting) en worden het model voor de controle
van de gehele samenleving, gemodelleerd aan de hand van de moderne gevangenis
➔ Fabrieken, ziekenhuizen en scholen
• Jeremy Bentham (1748-1832) ontwierp het panopticum
• Drie bewijzen voor disciplinering:
1. Historisch onderzoek (geschiedenis van de waanzin)
Het opleggen van arbeid als normale activiteit, dus het onderscheid is of men wel of niet in staat
is om te werken.
2. Het feitelijk vertoog (archiefstukken, boeken of redevoeringen)
De vele vertogen vormen slechts een losse verzameling, verbindingen zijn toevallig
Foucault verzet zich tegen eenheidsvertogen of totaaltheorieën
3. Het vertoog is materieel en niet ideëel
De gedachte dat de structuur van de menselijke geest aan de ordening van de vertogen en de
samenleving ten grondslag ligt
• Moderne samenleving wordt gevormd door een strijd waarin het normale wordt gevestigd door
steeds opnieuw het abnormale uit te sluiten
➔ We zetten de abnormale bij elkaar, noemen hen niet normaal en vervolgens noemen we onszelf
wel normaal
• Disciplinering: het verband tussen macht, het weten en ‘het vertogen’
➔ Het ‘discours’, de gesproken en/of geschreven teksten
• Disciplinering komt tot stand doordat er een specifieke subjectiviteit van de moderne mens wordt
voortgebracht
• Moderne vertogen zijn verbonden aan allerlei procedures (van macht)
➔ De gesproken of geschreven teksten die macht uitoefenen, alles ligt vast en je gaat ervanuit dat
dat goed is doordat het door professionals wordt gemaakt
• Niet iedereen mag alles zomaar zeggen vanwege taboes & kwalificaties
• Regels ten aanzien van vorm en inhoud van het vertoog zelf: als je tegen de DSM bent kan je de minor
niet doen dus zeg je er niks over
• Vertogen zijn gekoppeld aan bepaalde praktijken en groepen
➔ Zodra je een ziekenhuis binnen loopt ben je gelijk patiënt en gedraag je je daar naar
• Foucaults denken is een anti-subjectfilosofie
➔ De mens wordt door onderwerping tot subject gemaakt: assujettissement
• De mens kan alleen handelen in zoverre hij zich heeft onderworpen
➔ Een mens kan alleen handelen als deze ook iets inlevert
• Er is dus een verband tussen vertogen en macht!
• Weten dient de macht, disciplines produceren waarheidsvertogen
➔ De psychiatrie deelt mensen in categorieën in en kent daarmee diverse identiteiten toe:
psychotisch, hysterisch, borderline etc.
4
