Alle aantekeningen kennistoets gezond ouder worden op 3

Aantekeningen kennislijn OP3

Lesweek 1

College paternalisme

Paternalisme in praktijk: Is dit wat de patiënt werkelijk wil, of moet ik ingrijpen om iemands
bestwil?

• Een patiënt met Alzheimer zwerft de hele dag over de afdeling en put zichzelf uit

• Een hartpatiënt zegt niet gereanimeerd te willen worden

• Een psychiatrische patiënt (bipolaire stoornis) zit al een uur op de internetsite van de bank

• Een kind van 11 jaar met kanker zegt geen chemotherapie meer te willen

• Een oudere patiënt, thuis, blijkt voornamelijk poezenvoer uit blik te eten

• Een 16-jarige patiënt met het syndroom van Down bietst bij medebewoners steeds hun
toetje (hij weegt >100 kg)



Paternalisme

• Het zonder toestemming van een persoon,

• Inmengen in diens vrijheid of autonomie,

• Met als motief het welzijn, het goede, de belangen van deze persoon te bevorderen

• Letterlijk; je als een vader opstellen

• Maternalisme; je als moeder opstellen



Vragen bij kenmerken

a) Ik doe het in het belang van welzijn patiënt

• Is dat -wat goed is voor een ander- door jou wel goed te bepalen? Te objectiveren?

• In de somatische geneeskunde wel. Bijv.; kinderen vaccineren, reanimeren bij
ventrikelfibrileren, verhoogde ICP aanpakken bij neurotrauma, etc.

b) tast vrijheid aan; is dat altijd zo?

• Voorbeeld; Verpleegkundige verstopt zakmes suïcidale man. Man weet van niets

• Paternalistisch; de intentie van het beperken van de keuzevrijheid van de patiënt

c) geen toestemming van patiënt. Is dat een probleem?

• Ja; als wilsuiting van patiënt helder is (ik wil mijn zakmes bij me dragen)

• Maar; bij wilsonbekwamen (zuigelingen, bewusteloosheid, etc.) is er geen wilsuiting

• Wilsonbekwamen; ‘zwak paternalisme’


1

,Paternalisme: is dat slecht?

Ja;

- Het gaat in tegen vrijheid/autonomie van patiënt

- Het houdt geen rekening met wensen/voorkeur van patiënt

Nee;

- Het beoogt het welzijn van patiënt. Daarom soms te rechtvaardigen



Einde

• Het is een klassiek dilemma;

Bestwil <-> autonomie. Is dat zo?

• Modern uitgangspunt; hoe het goede leven voor patiënt vinden/bevorderen?

• Psychiatrische patiënten verlangen vooral erbij te horen en van betekenis te zijn. Dáárop
moet de zorg gericht zijn

• Zorgethiek, bemoeizorg? (Uitleg later in de opleiding)



College autonomie

Wat is ethiek? Systematische reflectie op moraal

Wat is Moraal? Het geheel van normen en waarden op basis waarvan mensen handelen



4 basisprincipes ethiek

• Autonomie

• Weldoen

• Niet schaden

• Rechtvaardigheid



Autonomie

• Letterlijk; Zichzelf de wet stellen, Auto Nomos

Relevant omdat:

• Door ziekte vaak verlies van controle op de situatie, weinig greep op het eigen leven, op
eigen keuzen, etc.

• Door ouderdom en ouderdomskwalen (zintuigen, mobiliteit, sociaal netwerk, etc.) vaak
minder mogelijkheden om volledig zelfstandig te leven


2

, • Hoe toenemend afhankelijk zijn en toch autonoom?

• Verpleegkundigen houden zich bezig met gevolgen van ziekte. Afhankelijkheid door ziekte
wordt doorgaans als ernstig probleem ervaren



• Autonomie = het hebben van eigen redenen voor het maken van keuzen

• Autonomie = niet zoek het allemaal maar uit

• Vrij zijn van, of vrij zijn tot?

• Negatieve autonomie; Blijf van me af

Een in de huidige cultuur diep doordrongen ideaal, een vanzelfsprekende morele waarde voor veel
mensen.



Professionele autonomie

• Professionele autonomie; wat valt binnen de professionele standaard en welke ruimte heeft
de professional om eigen besluiten te nemen?

• Niet; de persoonlijke opvatting van de professional

• Bijvoorbeeld; patiënt heeft niet-reanimatie verklaring. Arts wil wél reanimeren want er is
goede kans op herstel. Toch zal arts wens van patiënt moeten respecteren



Autonomie

• Autonomie; meer opvatten als competentie tot het uitvoeren van taken, dan als product

• Autonomie is context-gebonden

• Bijvoorbeeld; demente patiënt kan wel kleren uitkiezen voor die dag, maar mag niet zonder
begeleiding naar de stad



Kritische kijk op autonomie

• Vrijheid tot maken eigen keuzen; eigen preferenties volgen? (Chocolade; melk of puur?)

• Vrijheid, niet gehinderd door anderen?

• Komt uit liberalisme; overheid moet zich zo min mogelijk met burgers bemoeien

• Mens ≠ individu, samenleving ≠ verzameling individuen

• Hoe sterker het handelen strookt met het beeld van de eigen identiteit, hoe sterker sprake is
van autonomie

• Reconstructie van autonomie bij wilsonbekwamen (mentorschap bijvoorbeeld)

• Autonomie is nooit af, maar ontwikkelt zich binnen voortdurend wisselende
omstandigheden.

3

, Einde

• Het is een klassiek dilemma;

Bestwil <-> autonomie. Is dat zo?

• Modern uitgangspunt; hoe het goede leven voor patiënt vinden/bevorderen?

• Psychiatrische patiënten verlangen vooral erbij te horen en van betekenis te zijn. Dáárop
moet de zorg gericht zijn

• Zorgethiek, bemoeizorg? (Uitleg later in de opleiding)



College gezond ouder worden deel 1




4