Klinische neuropsychologie
, Hoofdstuk 1
1.7 Luria: een globaal model
De Rus Aleksandr Romanovitsj Luria (1902-1977) probeerde een synthese te maken van de op dat
moment bestaande neuro(psycho)logische feiten en theorieën, en integreerde die met zijn talloze
eigen klinische waarnemingen bij soldaten die in de Tweede Wereldoorlog hersenverwondingen
hadden opgelopen.
Luria en zijn medewerkers behoorden tot de eersten die zich intensief met de revalidatie van
patiënten met functiestoornissen bezighielden en zich daarbij lieten leiden door
neuropsychologische theorie en diagnostiek.
Luria zocht een evenwicht tussen holistische en lokalisationistische opvattingen.
Luria vatte de hersenen-als-geheel op als één complex functioneel systeem, waarbinnen diverse
subsystemen een eigen bijdrage aan de gezamenlijke activiteit leveren. Die functionele
subsystemen ontstaan door interacties tijdens de ontwikkeling tussen het kind en zijn omgeving,
en ze veranderen in de loop van de ontwikkeling ten gevolge van leerprocessen.
Luria benadrukte dat het functioneel systeem van de hersenen-als-geheel buitengewoon flexibel
en adaptief is: wanneer een specifiek gedragsdoel door omstandigheden of door stoornissen niet
op een bepaalde manier bereikt kan worden, dan worden andere strategieën gevolgd, zodat met
inzet van geheel andere subsystemen toch hetzelfde einddoel gerealiseerd kan worden.
Volgens het uitgangspunt van Luria kan men dan op grond van het uiteindelijke gedragsresultaat,
respectievelijk de resulterende gedragsstoornis (symptoom) nooit rechtstreeks conclusies trekken
over de verantwoordelijke subsystemen en dus ook niet over de inactief of beschadiging van
specifieke hersenregionen.
Anderzijds was Luria weer een duidelijke lokalisationist, omdat hij ervan overtuigd was dat
nauwkeurige wetenschappelijke analyse van zo’n gedragsstoornis (symptoom- en
syndroomanalyse) steeds een specifiek gestoorde factor zou aantonen. Uiteindelijk zou dan ieder
hersengebied gekoppeld kunnen worden aan een of meer van dergelijke specifieke factoren.
Luria vatte de functionele architectuur van de hersenen samen aan de hand van 3 globale
indelingen:
- 3 voortdurend interacterende functionele eenheden (units), gerelateerd aan respectievelijk
subcorticale, posterieure en anterieure hersengebieden (activatie, input en output).
- 3 hiërarchische geordende niveaus van verwerking, gerelateerd aan primaire, secundaire en
tertiaire zones in de hersenen.
- Gedrag dat wel of niet gereguleerd wordt door taalprocessen, gerelateerd aan respectievelijk de
linker- en de rechterhemisfeer.
Luria’s formuleringen suggereren dat hem in feite een lokalisatie van functies voor ogen stond: een
globaal overzicht van lokalisaties en functiestoornissen.
Bij iedere mentale activiteit zijn alle 3 genoemde functionele eenheden betrokken.
1. De eerste eenheid dient voor de regulatie van waakzaamheid en aandacht; stoornissen daarin
worden met name veroorzaakt door letsel in de hersenstam, het diencefalon en de mediale
gebieden van de grote hersenen.
2. De rol van de tweede functionele eenheid is cognitieve informatieverwerking: waarneming,
verwerking en opslag van informatie. Stoornissen daarin worden veroorzaakt door letsels
achter de centrale fissuur: de posterieure gebieden van de laterale cortex.
3. De derde functionele eenheid dient voor de organisatie van gedrag: planning, regulatie en
monitoring van doelgerichte activiteiten. Stoornissen daarin treden op bij letsels in de gebieden
voor de laterale fissuur: de motorische, premotorische en prefrontale cortex.
, Hoofdstuk 1
1.7 Luria: een globaal model
De Rus Aleksandr Romanovitsj Luria (1902-1977) probeerde een synthese te maken van de op dat
moment bestaande neuro(psycho)logische feiten en theorieën, en integreerde die met zijn talloze
eigen klinische waarnemingen bij soldaten die in de Tweede Wereldoorlog hersenverwondingen
hadden opgelopen.
Luria en zijn medewerkers behoorden tot de eersten die zich intensief met de revalidatie van
patiënten met functiestoornissen bezighielden en zich daarbij lieten leiden door
neuropsychologische theorie en diagnostiek.
Luria zocht een evenwicht tussen holistische en lokalisationistische opvattingen.
Luria vatte de hersenen-als-geheel op als één complex functioneel systeem, waarbinnen diverse
subsystemen een eigen bijdrage aan de gezamenlijke activiteit leveren. Die functionele
subsystemen ontstaan door interacties tijdens de ontwikkeling tussen het kind en zijn omgeving,
en ze veranderen in de loop van de ontwikkeling ten gevolge van leerprocessen.
Luria benadrukte dat het functioneel systeem van de hersenen-als-geheel buitengewoon flexibel
en adaptief is: wanneer een specifiek gedragsdoel door omstandigheden of door stoornissen niet
op een bepaalde manier bereikt kan worden, dan worden andere strategieën gevolgd, zodat met
inzet van geheel andere subsystemen toch hetzelfde einddoel gerealiseerd kan worden.
Volgens het uitgangspunt van Luria kan men dan op grond van het uiteindelijke gedragsresultaat,
respectievelijk de resulterende gedragsstoornis (symptoom) nooit rechtstreeks conclusies trekken
over de verantwoordelijke subsystemen en dus ook niet over de inactief of beschadiging van
specifieke hersenregionen.
Anderzijds was Luria weer een duidelijke lokalisationist, omdat hij ervan overtuigd was dat
nauwkeurige wetenschappelijke analyse van zo’n gedragsstoornis (symptoom- en
syndroomanalyse) steeds een specifiek gestoorde factor zou aantonen. Uiteindelijk zou dan ieder
hersengebied gekoppeld kunnen worden aan een of meer van dergelijke specifieke factoren.
Luria vatte de functionele architectuur van de hersenen samen aan de hand van 3 globale
indelingen:
- 3 voortdurend interacterende functionele eenheden (units), gerelateerd aan respectievelijk
subcorticale, posterieure en anterieure hersengebieden (activatie, input en output).
- 3 hiërarchische geordende niveaus van verwerking, gerelateerd aan primaire, secundaire en
tertiaire zones in de hersenen.
- Gedrag dat wel of niet gereguleerd wordt door taalprocessen, gerelateerd aan respectievelijk de
linker- en de rechterhemisfeer.
Luria’s formuleringen suggereren dat hem in feite een lokalisatie van functies voor ogen stond: een
globaal overzicht van lokalisaties en functiestoornissen.
Bij iedere mentale activiteit zijn alle 3 genoemde functionele eenheden betrokken.
1. De eerste eenheid dient voor de regulatie van waakzaamheid en aandacht; stoornissen daarin
worden met name veroorzaakt door letsel in de hersenstam, het diencefalon en de mediale
gebieden van de grote hersenen.
2. De rol van de tweede functionele eenheid is cognitieve informatieverwerking: waarneming,
verwerking en opslag van informatie. Stoornissen daarin worden veroorzaakt door letsels
achter de centrale fissuur: de posterieure gebieden van de laterale cortex.
3. De derde functionele eenheid dient voor de organisatie van gedrag: planning, regulatie en
monitoring van doelgerichte activiteiten. Stoornissen daarin treden op bij letsels in de gebieden
voor de laterale fissuur: de motorische, premotorische en prefrontale cortex.
