H1: Diagnostiek en classificatie
1. Van zot naar ziek
• Madness/insanity
• Demonologie
• Thomas Sydenham (17e eeuw)
• Medisch model
2. Morele behandeling
• Philippe Pinel (18e -19e)
• Jozef Guislain (vlaamse evenknie v Pinel)
• statistical classification of institutionalized mental patients
• Emil Kraeplin (19-20ste e)
• DSM-1
• DSM-II (1968)
• US-UK Diagnostic Project
• DSM-III (1980)
• DSM-III-Revised 1987
• DSM-IV & DSM-IV-Tekst Revision
• DSM-V 2013
3. Diagnostiek
• Diagnostiek vanuit medisch model
• Doel psychiatrische diagnose
• Kernsymptomen (hoofdsymptomen, basissymptomen of sleutelsymptomen)
• Facultatieve symptomen (bijsymptomen)
• 2 typen diagnosen
4. Classificatie
• Categoriale classificatie
• Monothetisch classificatiesysteem
• Polythetisch systeem
• Prototypische classificatie
• Dimensionale classificatie
5. Het medisch model bekritiseerd
• Vanuit antipsychiatriehoek
• Vanuit sociaal-psychologische hoek (jaren 70)
• Nederlandse hoogleraren Delespaul en Van Os - DSM is niet a-theoretisch:
• Vanuit multivariate statistiek
• Consensus DSM
• Lage betrouwbaarheid
6. Diagnostiek verbeteren
6.1. Subtypering?
6.2. Precisiediagnostiek?
7. DSM-5 goed gebruiken
Psychopathologie 1
, H1: Diagnostiek en classificatie
1. Van zot naar ziek
• Madness/insanity
o Veel gebruikt om afwijkend gedrag te bestempelen als ‘gek’ wnnr het onvoorspelbaar,
irrationeel of gevaarlijk is => afweek vd norm
o = Beschrijvend
▪ Impliceren geen oorzaak
▪ Beschrijven gedrag dat ‘anders’ is
✓ Verandering id persoonlijkheid
✓ Ze niet langer zichzelf zijn
✓ Ze bezeten zijn (door externe boze geesten)
=> kleine stap nr overtuiging dat iemand bezeten is
• Demonologie
o Bezeten door externe boze geesten
o Heersende verklaring bij verschillende oude beschavingen vr afwijkend gedrag (bleef
een vd dominante verklaringsmodellen tot 18e eeuw)
• Madness- concept (breed & beschrijvend) => mental illness (enger ziektebegrip)
o Naarmate men meer kennis vergaarde over ontstaan v lichamelijke ziekten
• Moderne westerse ziekteconcept is nog niet zo oud
o Grieken (bv Hippocrates) beschreven al afzonderlijke ziekten MAAR meest duidelijk
geïntroduceerd dr Sydenham
• Thomas Sydenham (17e eeuw)
o = Vader moderne medische nosologie
▪ = wetenschappelijke classificatie van ziekten/classificatieleer
o Beschreef vr het 1ste duidelijk het concept afzonderlijke ziekten met eigen
▪ Symptomen
▪ Verloop
▪ Prognose
o Vb Chorea v Sydenham => vb ve welomlijnd ziektebeeld met specifieke sympomen, een specifiek verloop en prognose
Psychopathologie 2
, • Medisch model
o Ziektebegrip verder sterk beïnvloedt dr 2 ontdekkingen
1 Verband dat werd gezien tss bepaalde klinische ziektebeelden en
postmortemafwijkingen (correlatie klinisch syndroom met post-mortem afwijkingen)
✓ Bv verlamming aan 1 lichaamshelft dr hersenbloeding of bloedklonter id contralaterale
hersenhelft
2 Ontdekking v ziektekiemen/micro-organismen als ziekteverwekkers dr Louis
Pasteur (microbe-theorie) (1862)
✓ Bv syphilis = SOA
→ Evolueert ook nr psychiatrische symptomen bv apathie & dementie
→ Ontdekking dat ziekte w veroorzaakt dr spirocheet Treponema
Pallidum
→ Belangrijke bijdrage aan overtuiging dat psychiatrische
toestandsbeelden biologische oorzaken knn hebben
(somatogenese hypothese)
2. Morele behandeling
• Tot ih midden vd 19de E: mensen met afwijkend gedrag => opgesloten in grote ‘gekkenhuizen’
o werden er geketend en weggestopt vd MS
o gedetailleerde diagnostische beschrijving was niet aan de orde
• Philippe Pinel (18e -19e)
o = Franse psychiater => w arts in Salpëtière-ziekenhuis in Parijs
o verloste ‘de krankzinnigen’ van hun ketens
o Installeerde morele behandeling
▪ Maakte einde aan praktijken zoals aderlaten (= het onttrekken v bloed uit een ader => ‘middel
om ziekte te verhelpen’)
▪ Stelde contact met en observatie v patiënten centraal
✓ Bezocht dagelijks zijn patiënten en praatte met hen => maakte aantekeningen om
hun aandoening en ziekteverloop beter te begrijpen
o Kwam op die manier tot eigen classificatie v psychiatrische ziekten
▪ Nosographie philosophique ou la méthode de l'analyse appliquée à la médecine (1798)
=> onderscheidde 5 categorieën:
Psychopathologie 3
, ✓ melancholie, manie met delier, manie zonder delier, dementie, idiotie
• Jozef Guislain (vlaamse evenknie v Pinel)
o Ijvert voor humane behandeling van geesteszieken
o bouwde het 1e ‘gesticht’-> het Guislainziekenhuis = vandaag de dag nog steeds actief
• ‘gekkenhuizen’ (insane asylum) schoten als paddenstoelen uit de grond id 18e en 19e E
o weinig differentiatie -> iedereen zelfde beschrijvende diagnose nl insanity
▪ => behoefte aan ordening, classificatie
✓ Men wou weten wat voor soort mensen in deze gestichten verbleven
• statistical classification of institutionalized mental patients
o = 1ste classificatie in 1844 id VS van de mensen die id asielen verbleven
o Categorieën wel nog beperkt
▪ Nl mania, dementia, melancholia, partial insanity, moral insanity.
o Deze interesse voor ziektebeelden leidde tot een voorloper van de DSM
• Emil Kraeplin (19-20ste e)
o 1ste meer omvattende classificatiesysteem vr psychopathologie
o Geloofde in exclusief biologisch etiopathogenese
o suggereert dat psychiatrische aandoeningen afzonderlijke ziekte-entiteiten zijn (net
zoals lichamelijke aandoeningen); elk met:
▪ eigen oorzaak
▪ set symptomen (=syndroom)
▪ karakteristiek verloop
o groepeert ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen v symptomen (syndroom)
o grote invloed v Kraepeliniaanse denken op hedendaagse psychiatrie
• In de 20e eeuw nam de behoefte aan classificeren verder toe
o Behandeling steeds meer in ambulante praktijken (niet enkel in ziekenhuis)
o Ook minder ernstige, niet-psychische problemen w behandeld en dienen in kaart
gebracht te w
Psychopathologie 4
1. Van zot naar ziek
• Madness/insanity
• Demonologie
• Thomas Sydenham (17e eeuw)
• Medisch model
2. Morele behandeling
• Philippe Pinel (18e -19e)
• Jozef Guislain (vlaamse evenknie v Pinel)
• statistical classification of institutionalized mental patients
• Emil Kraeplin (19-20ste e)
• DSM-1
• DSM-II (1968)
• US-UK Diagnostic Project
• DSM-III (1980)
• DSM-III-Revised 1987
• DSM-IV & DSM-IV-Tekst Revision
• DSM-V 2013
3. Diagnostiek
• Diagnostiek vanuit medisch model
• Doel psychiatrische diagnose
• Kernsymptomen (hoofdsymptomen, basissymptomen of sleutelsymptomen)
• Facultatieve symptomen (bijsymptomen)
• 2 typen diagnosen
4. Classificatie
• Categoriale classificatie
• Monothetisch classificatiesysteem
• Polythetisch systeem
• Prototypische classificatie
• Dimensionale classificatie
5. Het medisch model bekritiseerd
• Vanuit antipsychiatriehoek
• Vanuit sociaal-psychologische hoek (jaren 70)
• Nederlandse hoogleraren Delespaul en Van Os - DSM is niet a-theoretisch:
• Vanuit multivariate statistiek
• Consensus DSM
• Lage betrouwbaarheid
6. Diagnostiek verbeteren
6.1. Subtypering?
6.2. Precisiediagnostiek?
7. DSM-5 goed gebruiken
Psychopathologie 1
, H1: Diagnostiek en classificatie
1. Van zot naar ziek
• Madness/insanity
o Veel gebruikt om afwijkend gedrag te bestempelen als ‘gek’ wnnr het onvoorspelbaar,
irrationeel of gevaarlijk is => afweek vd norm
o = Beschrijvend
▪ Impliceren geen oorzaak
▪ Beschrijven gedrag dat ‘anders’ is
✓ Verandering id persoonlijkheid
✓ Ze niet langer zichzelf zijn
✓ Ze bezeten zijn (door externe boze geesten)
=> kleine stap nr overtuiging dat iemand bezeten is
• Demonologie
o Bezeten door externe boze geesten
o Heersende verklaring bij verschillende oude beschavingen vr afwijkend gedrag (bleef
een vd dominante verklaringsmodellen tot 18e eeuw)
• Madness- concept (breed & beschrijvend) => mental illness (enger ziektebegrip)
o Naarmate men meer kennis vergaarde over ontstaan v lichamelijke ziekten
• Moderne westerse ziekteconcept is nog niet zo oud
o Grieken (bv Hippocrates) beschreven al afzonderlijke ziekten MAAR meest duidelijk
geïntroduceerd dr Sydenham
• Thomas Sydenham (17e eeuw)
o = Vader moderne medische nosologie
▪ = wetenschappelijke classificatie van ziekten/classificatieleer
o Beschreef vr het 1ste duidelijk het concept afzonderlijke ziekten met eigen
▪ Symptomen
▪ Verloop
▪ Prognose
o Vb Chorea v Sydenham => vb ve welomlijnd ziektebeeld met specifieke sympomen, een specifiek verloop en prognose
Psychopathologie 2
, • Medisch model
o Ziektebegrip verder sterk beïnvloedt dr 2 ontdekkingen
1 Verband dat werd gezien tss bepaalde klinische ziektebeelden en
postmortemafwijkingen (correlatie klinisch syndroom met post-mortem afwijkingen)
✓ Bv verlamming aan 1 lichaamshelft dr hersenbloeding of bloedklonter id contralaterale
hersenhelft
2 Ontdekking v ziektekiemen/micro-organismen als ziekteverwekkers dr Louis
Pasteur (microbe-theorie) (1862)
✓ Bv syphilis = SOA
→ Evolueert ook nr psychiatrische symptomen bv apathie & dementie
→ Ontdekking dat ziekte w veroorzaakt dr spirocheet Treponema
Pallidum
→ Belangrijke bijdrage aan overtuiging dat psychiatrische
toestandsbeelden biologische oorzaken knn hebben
(somatogenese hypothese)
2. Morele behandeling
• Tot ih midden vd 19de E: mensen met afwijkend gedrag => opgesloten in grote ‘gekkenhuizen’
o werden er geketend en weggestopt vd MS
o gedetailleerde diagnostische beschrijving was niet aan de orde
• Philippe Pinel (18e -19e)
o = Franse psychiater => w arts in Salpëtière-ziekenhuis in Parijs
o verloste ‘de krankzinnigen’ van hun ketens
o Installeerde morele behandeling
▪ Maakte einde aan praktijken zoals aderlaten (= het onttrekken v bloed uit een ader => ‘middel
om ziekte te verhelpen’)
▪ Stelde contact met en observatie v patiënten centraal
✓ Bezocht dagelijks zijn patiënten en praatte met hen => maakte aantekeningen om
hun aandoening en ziekteverloop beter te begrijpen
o Kwam op die manier tot eigen classificatie v psychiatrische ziekten
▪ Nosographie philosophique ou la méthode de l'analyse appliquée à la médecine (1798)
=> onderscheidde 5 categorieën:
Psychopathologie 3
, ✓ melancholie, manie met delier, manie zonder delier, dementie, idiotie
• Jozef Guislain (vlaamse evenknie v Pinel)
o Ijvert voor humane behandeling van geesteszieken
o bouwde het 1e ‘gesticht’-> het Guislainziekenhuis = vandaag de dag nog steeds actief
• ‘gekkenhuizen’ (insane asylum) schoten als paddenstoelen uit de grond id 18e en 19e E
o weinig differentiatie -> iedereen zelfde beschrijvende diagnose nl insanity
▪ => behoefte aan ordening, classificatie
✓ Men wou weten wat voor soort mensen in deze gestichten verbleven
• statistical classification of institutionalized mental patients
o = 1ste classificatie in 1844 id VS van de mensen die id asielen verbleven
o Categorieën wel nog beperkt
▪ Nl mania, dementia, melancholia, partial insanity, moral insanity.
o Deze interesse voor ziektebeelden leidde tot een voorloper van de DSM
• Emil Kraeplin (19-20ste e)
o 1ste meer omvattende classificatiesysteem vr psychopathologie
o Geloofde in exclusief biologisch etiopathogenese
o suggereert dat psychiatrische aandoeningen afzonderlijke ziekte-entiteiten zijn (net
zoals lichamelijke aandoeningen); elk met:
▪ eigen oorzaak
▪ set symptomen (=syndroom)
▪ karakteristiek verloop
o groepeert ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen v symptomen (syndroom)
o grote invloed v Kraepeliniaanse denken op hedendaagse psychiatrie
• In de 20e eeuw nam de behoefte aan classificeren verder toe
o Behandeling steeds meer in ambulante praktijken (niet enkel in ziekenhuis)
o Ook minder ernstige, niet-psychische problemen w behandeld en dienen in kaart
gebracht te w
Psychopathologie 4
