Biologie 5VWO
Thema 2: Waarneming en gedrag
Basisstof 1
Externe prikkels komen uit het externe milieu en interne prikkels komen uit
het interne milieu.
Er zijn verschillende soorten receptoren:
Mechanische receptoren = receptoren die reageren op verschillende
vormen van mechanische energie, zoals aanraking, druk, beweging en
geluid. Er ontstaat een impuls in een mechanische receptor wanneer het
celmembraan buigt of uitrekt.
- Gehoorreceptoren en evenwichtsreceptoren (impuls ontstaat door
buiging haartjes)
- Tastreceptoren en drukreceptoren
Chemische receptoren binden bepaalde moleculen uit de omgeving
- Smaakreceptoren
- Reukreceptoren
Proprioceptoren registreren veranderingen van de spierspanning of de
stand van een lichaamsdeel.
Temperatuurreceptoren zitten in de huid en reageren op warmte en kou.
Pijnreceptoren waarin een impuls ontstaat bij extreme druk, extreme
temperatuur of pijnlijke vrijgekomen stoffen.
Lichtreceptoren (fotoreceptoren) waarin een impuls ontstaat door licht.
, Er ontstaat een impuls als een prikkel sterker is dan de prikkeldrempel. De
adequate prikkel is het type prikkel waarvoor de prikkeldrempel van het zintuig
het laagste is. Adaptatie (gewenning) is de aanpassing van de gevoeligheid van
een zintuig aan een aanhoudende prikkelsterkte. Dit zorgt ervoor dat het
centrale zenuwstelstel niet overbelast raakt en voldoende informatie krijgt.
Basisstof 2
De iris
(regenboogvlies) regelt de hoeveelheid licht die via de pupil het oog binnenvalt
door de pupil groter of kleiner te maken. In het netvlies liggen de
lichtreceptoren die geprikkeld worden als er licht op valt. Met de
lichtreceptoren in de gele vlek kun je het scherpst zien. De blinde vlek is de
plaats van het netvlies waar de oogzenuw het oog verlaat.
Een beeld valt omgekeerd en verkleind op
je netvlies; de grote hersenen zorgen
ervoor dat je het beeld rechtopstaand en
op ware grootte waarneemt.
Accommoderen is het boller en platter
maken van de lens zodat je zowel dichtbij
als in de verte een scherp beeld krijgt. De
lens verandert van vorm doordat de
kringspieren in de straalvormige lichamen
(accommodatiespieren) zich aanspannen
en ontspannen (zie de afbeelding
hiernaast).
Thema 2: Waarneming en gedrag
Basisstof 1
Externe prikkels komen uit het externe milieu en interne prikkels komen uit
het interne milieu.
Er zijn verschillende soorten receptoren:
Mechanische receptoren = receptoren die reageren op verschillende
vormen van mechanische energie, zoals aanraking, druk, beweging en
geluid. Er ontstaat een impuls in een mechanische receptor wanneer het
celmembraan buigt of uitrekt.
- Gehoorreceptoren en evenwichtsreceptoren (impuls ontstaat door
buiging haartjes)
- Tastreceptoren en drukreceptoren
Chemische receptoren binden bepaalde moleculen uit de omgeving
- Smaakreceptoren
- Reukreceptoren
Proprioceptoren registreren veranderingen van de spierspanning of de
stand van een lichaamsdeel.
Temperatuurreceptoren zitten in de huid en reageren op warmte en kou.
Pijnreceptoren waarin een impuls ontstaat bij extreme druk, extreme
temperatuur of pijnlijke vrijgekomen stoffen.
Lichtreceptoren (fotoreceptoren) waarin een impuls ontstaat door licht.
, Er ontstaat een impuls als een prikkel sterker is dan de prikkeldrempel. De
adequate prikkel is het type prikkel waarvoor de prikkeldrempel van het zintuig
het laagste is. Adaptatie (gewenning) is de aanpassing van de gevoeligheid van
een zintuig aan een aanhoudende prikkelsterkte. Dit zorgt ervoor dat het
centrale zenuwstelstel niet overbelast raakt en voldoende informatie krijgt.
Basisstof 2
De iris
(regenboogvlies) regelt de hoeveelheid licht die via de pupil het oog binnenvalt
door de pupil groter of kleiner te maken. In het netvlies liggen de
lichtreceptoren die geprikkeld worden als er licht op valt. Met de
lichtreceptoren in de gele vlek kun je het scherpst zien. De blinde vlek is de
plaats van het netvlies waar de oogzenuw het oog verlaat.
Een beeld valt omgekeerd en verkleind op
je netvlies; de grote hersenen zorgen
ervoor dat je het beeld rechtopstaand en
op ware grootte waarneemt.
Accommoderen is het boller en platter
maken van de lens zodat je zowel dichtbij
als in de verte een scherp beeld krijgt. De
lens verandert van vorm doordat de
kringspieren in de straalvormige lichamen
(accommodatiespieren) zich aanspannen
en ontspannen (zie de afbeelding
hiernaast).
