samenvatting Ontwikkelingspsychologie voor Pedagogen Vrije Universiteit Amsterdam

Samenvatting ontwikkelingspsychologie
H5 genen, evolutie, erfelijkheid en omgeving
Genen en chromosomen
 Chromosomen bevatten genen eicel en spermacel elk 23 chromosomen bij conceptie
kind 46 chromosomen alleen gameten (reproductie cellen) vermenigvuldigen niet
 Vrouw X chromosomen (2) en man een X en Y chromosoom
 Bij celdeling worden alle 46 chromosomen gekopieerd
 Genen bestaan uit DNA
 Manier waarop interactie is tussen genen zorgt voor verschil tussen mensen
 Genomen bevat alle DNA strengen van iemand
 Belang van DNA is om RNA te produceren dat functioneert binnen de cel
 Allelen
 Genen dat dezelfde locatie hebben op de 2 chromosomen binnen een paar hebben de
controle over dezelfde genetische karakteristieken
 Individuele verschillen door verschillen in allelen die mensen hebben

Genetische erfelijkheid
 Binnen de reproductie cellen bevat de cel maar 1 chromosoom van elk paar, is random
voor elk paar
 De combi van genen die kind krijgt van ouders wordt genotype genoemd
 Observeerbare eigenschappen kind  fenotype fysieke, psychologische
karakteristieken
 gedrag fenotype
 Wanneer psychologische eigenschappen gelinkt lijken aan een genetisch syndroom of
als er 1 of meer genen zijn

Dominant en recessieve eigenschappen
 Dominante eigenschap
 Komt tot uiting als de gene op 1 van de chromosomen zit uit het paar en wordt dus
gekozen bij de reproductie
 Recessief
 Moet door beide ouders worden doorgegeven om tot uiting te komen

Autosomal and seks-linked erfelijkheid
 Autosomal
 Alle chromosomen die geen seks chromosomen zijn
 Genen op de y chromosoom hebben alleen invloed op jongens vaak recessieve genen
hierop, daarom wordt vaak de recessieve genen op x chromosoom van mannen tot uiting
gebracht
 Recessieve genen op x chromosoom vrouw worden vaak onderdrukt door niet recessieve
allelen op de andere X chromosoom.

,Mutatie
 Verandering in genetische code
 Gameet (geslachtscel) kan ook mutatie hebben  erfelijke eigenschappen veranderen
andere cellen waar mutatie plaats vindt worden niet geërfd.
 Chromosale afwijkingen en genetische condities worden veroorzaakt door mutaties
 Trisomie  extra chromosoom in 1 paar
 Mutaties soms ook positief zorgt juist voor ontwikkeling van bepaalde capaciteiten

Gnomische imprinting
 Gene kan zich anders gedragen of het moederlijk of vaderlijk is
 Imprinting gene is uitgezet/op stil gezet gebeurt bijv. bij het krijgen van het gene van
moeder maar niet van vader
 Is vaak geen blijvende verandering/mutatie in DNA, maar een tijdelijke/permanente
verandering in de functie van dat stuk DNA
Evolutie
 Soorten ontwikkelen zich  survival of the fittest is niet van waar de nieuwe
eigenschappen vandaan komen, maar juist waarom ze deze eigenschappen krijgen

Gene regulatie, epigenesis en ontwikkeling
 Zygote  waar de informatie van de genen in de eerste cel zitten ontwikkelt door de
samenvoegingen van gameten (geslachtscellen)
 Epigenesis  mechanisme dat de functie van genen reguleren, zonder dat de structuur
verandert incl. imprinting
 Genen staan niet los van omgeving en reageren anders in bepaalde situaties
epigenesis bepaald hoe de genen tot uiting komen
 Als het mis gaat, zorgt voor verstoringen brein is voor dit proces gevoelig
 Schade aan bv. Cognitieve vaardigheden is vanuit de genen en de omgeving
 Genen staan dus niet vast maken alleen de kans kleiner of groter op een
bepaalde ontwikkeling
 Bij ontwikkeling wordt eigen genotype gecreëerd waarin bepaalde geërfde genen
worden onderdrukt of geactiveerd

,Erfelijkheid
 Genen die overgedragen zijn naar kind van moeder en vader
 Twee studies waarmee invloed erfelijkheid en omgeving op ontwikkeling wordt gemeten
 Familiestudies
 Monozygote  eeneiige tweelingen  delen 100% genen
 Dizygote  twee-eiig delen 50% genen





 Minder verschil over tijd tussen identieke tweelingen dan twee-eiige, verklaringen:
 Effecten van gene-omgeving interactie komen tot uiting over tijd
 Sommige genetisch bepaalde trekken komen pas tot uiting bij een bepaalde leeftijd
 Hoe meer individuen genetisch op elkaar lijken, hoe meer verschillen moeten komen
door de invloed van de omgeving
 Genen studies
 Genen en omgeving zijn altijd in interactie
 Genen hebben zelden een direct effect op menselijke eigenschappen of
afwijkingen

, Genen en ontwikkeling: beperkingen (constraints) en plasticiteit
 Brein structuur en functies hebben te maken met beperkingen, maar er is een aanzienlijke
hoeveelheid plasticiteit
 Plasticiteit  brein geeft ruimte voor ontwikkelingsmogelijkheden kan ook
beïnvloed worden door omgeving leren belangrijk bij plasticiteit

H6 stimulatie en activiteit gedurende de foetale ontwikkeling
Foetale ontwikkeling
 Germ  zaadje, de vroege embryo
 Germinale periode  eerste 10 dagen van ontwikkeling
 Ei en spermacel voegen samen tot 1 cel en de cellen gaan zich delen tot er een
cluster ontstaat
 Drie lagen:
 Ectoderm (buitenlaag) wordt huid en zenuwstelsel
 Mesoderm (middenlaag)  wordt skelet en spieren
 Endoderm (binnenlaag)  interne organen
 Embryonische periode  vorming van organen
 Foetale periode  is tot aan de bevalling
 De foetus heeft na:
 12 weken circulatie
 24 ademhalen

De biochemische omgeving
 Fysiologische omgeving heeft invloed op ontwikkeling foetus  ontvangt voedsel
moeder
 Substanties die foetus kunnen schaden heten teratogenen