Hoorcollege aantekeningen onderneming en recht

Onderneming en recht hoorcollege
Week 1, blok 1
De onderneming in het ondernemingsrecht

 Wet op de ondernemingsraden (Wor).
 Art. 1 lid 1 onder C Wor:
- Een in de maatschappij als zelfstandige eenheid optredend organisatorisch verband.
- Waarin arbeid wordt verricht (krachtens arbeidsovereenkomst of krachtens
publiekrechtelijke aanstelling).
 Handelsregisterbesluit 2008 (Hrb 2008)
 Art. 2 lid 1 Hrb 2008:
- Een voldoende zelfstandig optredende organisatorische eenheid;
- Waarin diensten of goederen worden geleverd of werken tot stand worden gebracht (ten
behoeve van derden)
- Met het oogmerk daarmee materieel voordeel te behalen.



 Terminologie in de Wor: instandhouden
 Doel: werknemersmedezeggenschap op ondernemingsniveau
 Terminologie in de Handelsregisterwet 2007 (Hrw 2007): toebehoren
 Doel: registratie van ondernemingen

De ondernemer in het ondernemingsrecht

 Wie kan een onderneming in stand houden/aan wie kan een onderneming toebehoren?
 Privaatrechtelijk:
- Eenmanszaak (sole proprietorship)
 Privaatrechtelijk & ondernemingsrechtelijk: rechtsvormen:
- Personenvennootschappen
- Rechtspersonen

Rechtsvormen: personenvennootschappen

 Personenvennootschappen: contractuele rechtsvormen:
- (vooral:) maatschap, vennootschap onder firma (vof), commanditaire vennootschap (cv)
- Boek 7A BW en Wetboek van Koophandel
- Personenvennootschappen zijn overeenkomsten
- Samenwerkingsovereenkomsten: juridische vragen over de uitleg van de overeenkomst
(volgende week meer)

Rechtsvormen: rechtspersonen

 Rechtspersonen zijn institutionele rechtsvormen
- (vooral: vereniging (waaronder de coöperatie en de owm), naamloze vennootschap (NV,
besloten vennootschap (BV), stichting.
- Boek 2 BW
- Art. 2:3 BW: ´bezitten rechtspersoonlijkheid´: het zijn zelfstandige entiteiten, dus geen
overeenkomsten.

,  Art. 2:5 BW: ´Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft, met een natuurlijk
persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit.´
- Een rechtspersoon is geen overeenkomst, maar een zelfstandige entiteit die wordt
´opgericht´ binnen de wettelijk mogelijkheden (gesloten stelsel).
- Eenmaal opgericht heeft het dezelfde status als een natuurlijk persoon.
 Een rechtspersoon:
- Kan (zelf) een vermogen hebben
- Kan (zelf) overeenkomsten sluiten, onrechtmatige daden begaan;
- Kan (zelf) betrokken zijn bij juridische procedures
- Et cetera
 Voor een rechtspersoon geldt dus ook art. 3:276 BW. Vooral boek 2 BW.
 De interne organisatie van een rechtspersoon wordt gevormd door de organen van de
rechtspersoon.
 Een belangrijk orgaan: het bestuur.
 Rechtspersonen heeft één of meer organen en moet bestuurd worden.

Vereniging

 Vereniging: art. 2:26 t/m 52 BW
 Art. 2:26 BW: materiële kenmerken: leden, gericht op een doel, oprichting bij meerzijdige
rechtshandeling, verbod winst te verdelen onder de leden (winstuitkeringsverbod).
 Er is een bestuur, en het orgaan waarin de leden bijeenkomen is de algemene vergadering
(AV)

Coöperatie

 Is een vereniging (naar coöperatie opgerichte vereniging).
 Coöperatie: art. 2:53 t/m 63k BW.
 Art. 2:53 lid 1 BW materiële kenmerken: ´als coöperatie opgerichte vereniging´, voorzien in
de ´stoffelijke behoeften´ van de leden (via overeenkomsten met die leden), uitoefening van
een bedrijf t.b.v. de leden.
 Er is een bestuur, en het orgaan waarin de leden bijeenkomen is de algemene vergadering
(AV).
 Bijv. Landbouw.
 Voorziet in materiële behoeften.

Onderlinge waarborgmaatschappij (1)

 Ook een vereniging.
 Owm: 2:53 lid 2 BW: materiële kenmerken: ´als onderlinge waarborgmaatschappij
opgerichte vereniging´, sluiten van verzekeringsovereenkomsten met de leden, uitoefening
van een verzekeringsbedrijf, bedrijf t.b.v. die leden.
 Er is een bestuur, en het orgaan waarin de leden bijeenkomen is de algemen vergadering
(AV).
 Verzekeringsovereenkomsten sluiten met de leden.



 Bij verenigingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen kan het agency
problem een rol spelen: het bestuur heeft een informatievoorsprong en het ledenbestand is
te groot om tegenwicht te kunnen bieden.

,  Dat roept de vraag op naar de (wenselijke) inrichting van de verhouding tussen het bestuur
en de AV/leden: de governance van deze rechtsvormen (checks and balances).

Coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (2)

 Commerciële karakter.
 Art. 2:53a lid 1 BW: een coöperatie en een owm mogen wel winst verdelen onder de leden.

NV (1)

 Aandeelhouder van de NV.
 NV: art. 2:64 t/m 170 BW.
 Art. 2:64 lid 1 BW: materiële kenmerken: een kapitaal dat in aandelen is verdeeld (er zijn dus
één of meer aandeelhouders), de aandelen zijn (in beginsel) vrij overdraagbaar (dit blijkt uit
art. 2:87 BW).
 En: art. 2:105 lid 1 BW – de winst komt aan de aandeelhouders ten goede.
 NV: vooral geschikt voor:
- Vennootschappen met een groot aantal aandeelhouders en een potentieel steeds wisselend
aandeelhoudersbestand.
- Een NV kan beursgenoteerd zijn: de aandelen zijn dan toegelaten tot de handel op (meestal)
een gereglementeerde markt (RM: regulated market).



 Er is een bestuur, en het orgaan waarin de aandeelhouders bijeenkomen is de algemene
vergadering (AV).
 Agency problem: het bestuur heeft een informatievoorsprong en het
aandeelhoudersbestand is te verspreid om tegenwicht te kunnen bieden.
 Dat roept de vraag op naar de (wenselijke) inrichting van de verhouding tussen het bestuur
en de AV/aandeelhouders: de corporate governance van deze rechtsvormen (checks and
balances).
 Voor beursgenoteerde NVs: de Nederlandse corporate governance code.

BV (1)

 BV: art. 2:175 t/m 274a BW.
 Art. 2:175 lid 1 BW: materiële kenmerken: een kapitaal dat in aandelen is verdeeld (er zijn
dus één of meer aandeelhouders), de aandelen zijn (in beginsel) niet vrij overdraagbaar (dit
blijkt uit art. 2:195 BW).
 En: art. 2:216 lid 1 BW – de aandeelhouders beslissen over het doen van uitkeringen.
 BV: vooral geschikt voor:
- Vennootschappen met een klein aantal aandeelhouders en een stabiel
aandeelhoudersbestand (MKB-ondernemingen).
- Maar: ook een BV kan beursgenoteerd zijn: de aandelen zijn dan toegelaten tot de handel op
(meestal) een multilaterale handelsfaciliteit (MTF: multilateral trading facility).
 Er is een bestuur, en het orgaan waarin de aandeelhouders bijeenkomen is de algemene
vergadering (AV).
 Agency problem (1): de niet beursgenoteerde BV: het bestuur en de aandeelhouders
sbestaan (deels) uit dezelfde personen waardoor conflicten tussen hen kunnen leiden tot
een impasse/patstelling in de besluitvorming.

,  Agency problem (2): de beursgenoteerde BV: het bestuur heeft een informatievoorsprong
en het aandeelhoudersbestand is te verspreid om tegenwicht te kunnen bieden.



 Dat roept steeds de vraag op naar de (wenselijke) inrichting van de verhouding tussen het
bestuur en de AV/aandeelhouders: de corporate governance van deze rechtsvormen (checks
and balances).
 Niet beursgenoteerde BV: eigen type corporate governance-vragen (50/50-verhouding,
familievennootschap).
 Voor beursgenoteerde BVs: de Nederlandse corporate governance code.

NV en BV (2)

 NV: art. 2:64 lid 1 BW, BV: art. 2:175 lid 1 BW, materiële kenmerken: ´Een aandeelhouder is
niet persoonlijk aansprakelijk voor hetgeen in naam van de vennootschap wordt verricht en
is niet gehouden boven het bedrag dat op zijn (aandeel/aandelen) behoort te worden
gestort in de verliezen van de vennootschap bij te dragen.´

Termen:

 Agency problem (<-- sepation of ownership and control)
 Corporate governance
 Vergelijk BDW.
 NV en BV: 110-regel (+/-)!

Stichting

 Stichting: art. 2:285 t/m 304 BW.
 Art. 2:285 lid 1 en 3 BW: materiële kenmerken: ledenverbod, doelvermogen,
uitkeringsverbod (behalve uitkeringen met een ideële of sociale strekking).
 Er is een bestuur en geen AV.
 Het agency problem speelt geen rol.
 Maar de wenselijke inrichting van de stichting is nog steeds een relevante governance-vraag
(checks and balances).

Oprichting rechtspersonen

 Vereniging: art. 2:27 lid 1 BW: kan bij notariële akte (formele vereniging), maar hoeft niet bij
notariële akte (informele vereniging).
 coöperatie: art. 2:53 lid 1 BW: bij notariële akte.
 Owm: art. 23 lid 2 BW: bij notariële akte.
 NV: art. 2:64 lid 2 BW: bij notariële akte.
 BV: art. 2:175 lid 2 BW: bij notariële akte.
 Stichting: art. 2:286 lid 1 BW: bij notariële akte.

Wrap up

 Ondernemingsrecht (vooral) gaat over rechtsvormen.
 Onderscheid:
- Personenvennootschappen: samenwerkingsovereenkomsten: juridische vragen over de
uitleg van de overeenkomst.