Hoorcollege 1 Aspecifieke nek- en hoofdpijn: incidentie, prevalentie en classificatie
KNGF-richtlijn Afbakening van de richtlijn:
Nekpijn (2016) • De KNGF-richtlijn Nekpijn dient gevolgd te worden bij patiënten bij
wie nekpijn de primaire klacht is.
• Definitie nekpijn: een onaangename sensorische en emotionele ervaring die
geassocieerd wordt met daadwerkelijke of potentiële weefselschade in de
nekregio.
Nekregio:
Van de linea nuchae superior tot aan de spina scapulae, met eventueel bijkomende
hoofd-, schouder en/of armpijn.
Gradaties (Task Force on Neck Pain, 2009):
Graad I:
Nekpijn zonder tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*,
niet/nauwelijks invloed op ADL.
Graad II:
Nekpijn zonder tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*,
forse invloed op ADL.
Graad III:
Nekpijn zonder tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*,
met neurologische symptomen (bijv. verminderde peesreflexen, spierzwakte,
sensibiliteitsstoornissen).
→ bijv. als gevolg van cervicale hernia of stenose
Graad IV:
Nekpijn met tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*.
* Dit omvat (maar is niet beperkt tot) fracturen, vertebrale dislocaties, schade aan het
ruggenmerg, infecties, tumoren, systemische ziekten, waaronder gewrichtsontstekingen.
Epidemiologie:
• Nekpijn is wereldwijd de op drie na grootste categorie van klachten
van het bewegingsapparaat.
• De meeste mensen (circa 70%) ervaren tijdens hun leven een vorm van
nekpijn, hoewel deze meestal niet of nauwelijks interfereert met activiteiten
in het dagelijks leven.
• Ongeveer 20% van de Nederlandse bevolking zoekt er op enig
moment (para)medische zorg voor.
• In een algemene populatie zal 50 tot 85% van de patiënten met nekpijn
echter opnieuw of nog steeds nekpijn rapporteren in de daaropvolgende vijf
jaar
• Prevalentie van nekpijn neemt toe naarmate men ouder wordt
• Prevalentie is het hoogst bij vrouwen rond het 50e levensjaar
,Beloop:
Het natuurlijk beloop bij nekpijn is dat de pijn binnen 6 weken met 45% afneemt.
Normaal beloop:
Wanneer in de eerste zes weken na aanvang van de nekpijn de pijn en de mate van de
beperkingen in activiteiten en/of participatie afnemen.
Afwijkend beloop:
Wanneer in de eerste zes weken geen afname van mate van de pijn en mate van
beperkingen in activiteiten en/of participatie plaatsvindt, maar deze onveranderd
blijven of zelfs toenemen.
Recidiverend:
• Recidiverende pijn en beperkingen in activiteiten en/of participatie binnen
zes weken na aanvang van de eerste klachten, worden beschouwd als
dezelfde nekpijnepisode.
• Van recidiverende nekpijn is sprake indien na die zes weken een recidief
optreedt en er meerdere recidieven zijn binnen een jaar na aanvang van de
eerste klachten.
Prognostische factoren voor vertraagd herstel:
,Rode vlaggen & nekpijn graad IV:
Nekpijn graad III:
Aanbevolen meetinstrumenten:
• NPRS
• PSK
Optionele meetinstrumenten:
• Cranio Cervicale Flexie Test (CCFT)
• Cervicale Range of Motion (CROM)-apparaat
• Fear Avoidance Believes Questionnaire (FABQ) bij verdenking op
pijngerelateerde angst
• Neck Bournemouth Questionnaire (NBQ)
• Neck Disability Index (NDI)
• Sensibiliteitstest
• Short Form 36 (SF-36) bij een verdenking op de aanwezigheid van een slechte
gezondheidsperceptie of gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven
, • Spieruithoudingsvermogen van de korte nekflexoren
• Tampaschaal voor Kinesiofobie (TSK) bij een verdenking op kinesiofobie
(bewegingsangst)
• Uithoudingsvermogenstest
• Visual Analog Scale (VAS)
• Vier Dimensionale Klachten Lijst (4DKL) bij een verdenking op angst,
depressie, stress en somatisatie
Beeldvormend onderzoek:
De werkgroep concludeert dat de fysiotherapeut de patiënt geen beeldvormend
onderzoek moet adviseren op basis van matig niveau van bewijs en grote kans op
fout-positieve bevindingen van dergelijk onderzoek.
Behandelprofielen:
Profiel A:
Nekpijn graad I en II, normaal beloop*.
Profiel B:
Nekpijn graad I en II, afwijkend beloop, zonder dominante psychosociale factoren.
Profiel C:
Nekpijn graad I en II, afwijkend beloop, met dominante psychosociale factoren.
Profiel D:
Nekpijn graad III.
* Nekpijn die (in meer/mindere mate) invloed heeft op ADL, met gunstig beloop in 6 weken na
ontstaan van klachten.
Premanipulatieve besluitvorming:
Indien de manueel therapeut overweegt om een cervicale manipulatie
toe te passen, dient hij zich bewust te zijn van het mogelijke
risico op cervicale arteriële disfunctie (CAD).
Vanwege dit mogelijke risico heeft de Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie
(NVMT) een standpunt over de aanbevolen premanipulatieve besluitvorming
gepubliceerd: de Beroepsnorm hoog cervicale manipulaties.
Beloop nekpijn in Acute nekklachten (<1 week):
Nederland • Na 12 weken 65-78% hersteld
• Na 52 weken 60-76% zeer verbeterd/volledig hersteld.
(Vos et al 2008, Bot et al
2005)
Sub-acute/chronisch nekklachten (>4 weken):
• Na 12 weken 17% hersteld
• Na 52 weken 33% hersteld
Oftewel:
Nekklachten met een langdurig beloop zijn een prognostisch ongunstige factor
WAD Whiplash associated disorder:
Nekpijn a.g.v. acceleratie deceleratie mechanisme, bijv. (auto)ongeval
• KNGF richtlijn Nekpijn 2016 → WAD richtlijn vervallen
• Andere benaming: Whiplash Associated Disorder = trauma gerelateerde
nekpijn
• O.b.v. beloop kan geen onderscheid worden gemaakt tussen nekpijn a.g.v.
WAD en “reguliere” nekpijn
KNGF-richtlijn Afbakening van de richtlijn:
Nekpijn (2016) • De KNGF-richtlijn Nekpijn dient gevolgd te worden bij patiënten bij
wie nekpijn de primaire klacht is.
• Definitie nekpijn: een onaangename sensorische en emotionele ervaring die
geassocieerd wordt met daadwerkelijke of potentiële weefselschade in de
nekregio.
Nekregio:
Van de linea nuchae superior tot aan de spina scapulae, met eventueel bijkomende
hoofd-, schouder en/of armpijn.
Gradaties (Task Force on Neck Pain, 2009):
Graad I:
Nekpijn zonder tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*,
niet/nauwelijks invloed op ADL.
Graad II:
Nekpijn zonder tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*,
forse invloed op ADL.
Graad III:
Nekpijn zonder tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*,
met neurologische symptomen (bijv. verminderde peesreflexen, spierzwakte,
sensibiliteitsstoornissen).
→ bijv. als gevolg van cervicale hernia of stenose
Graad IV:
Nekpijn met tekenen/symptomen van ernstige structurele pathologie*.
* Dit omvat (maar is niet beperkt tot) fracturen, vertebrale dislocaties, schade aan het
ruggenmerg, infecties, tumoren, systemische ziekten, waaronder gewrichtsontstekingen.
Epidemiologie:
• Nekpijn is wereldwijd de op drie na grootste categorie van klachten
van het bewegingsapparaat.
• De meeste mensen (circa 70%) ervaren tijdens hun leven een vorm van
nekpijn, hoewel deze meestal niet of nauwelijks interfereert met activiteiten
in het dagelijks leven.
• Ongeveer 20% van de Nederlandse bevolking zoekt er op enig
moment (para)medische zorg voor.
• In een algemene populatie zal 50 tot 85% van de patiënten met nekpijn
echter opnieuw of nog steeds nekpijn rapporteren in de daaropvolgende vijf
jaar
• Prevalentie van nekpijn neemt toe naarmate men ouder wordt
• Prevalentie is het hoogst bij vrouwen rond het 50e levensjaar
,Beloop:
Het natuurlijk beloop bij nekpijn is dat de pijn binnen 6 weken met 45% afneemt.
Normaal beloop:
Wanneer in de eerste zes weken na aanvang van de nekpijn de pijn en de mate van de
beperkingen in activiteiten en/of participatie afnemen.
Afwijkend beloop:
Wanneer in de eerste zes weken geen afname van mate van de pijn en mate van
beperkingen in activiteiten en/of participatie plaatsvindt, maar deze onveranderd
blijven of zelfs toenemen.
Recidiverend:
• Recidiverende pijn en beperkingen in activiteiten en/of participatie binnen
zes weken na aanvang van de eerste klachten, worden beschouwd als
dezelfde nekpijnepisode.
• Van recidiverende nekpijn is sprake indien na die zes weken een recidief
optreedt en er meerdere recidieven zijn binnen een jaar na aanvang van de
eerste klachten.
Prognostische factoren voor vertraagd herstel:
,Rode vlaggen & nekpijn graad IV:
Nekpijn graad III:
Aanbevolen meetinstrumenten:
• NPRS
• PSK
Optionele meetinstrumenten:
• Cranio Cervicale Flexie Test (CCFT)
• Cervicale Range of Motion (CROM)-apparaat
• Fear Avoidance Believes Questionnaire (FABQ) bij verdenking op
pijngerelateerde angst
• Neck Bournemouth Questionnaire (NBQ)
• Neck Disability Index (NDI)
• Sensibiliteitstest
• Short Form 36 (SF-36) bij een verdenking op de aanwezigheid van een slechte
gezondheidsperceptie of gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven
, • Spieruithoudingsvermogen van de korte nekflexoren
• Tampaschaal voor Kinesiofobie (TSK) bij een verdenking op kinesiofobie
(bewegingsangst)
• Uithoudingsvermogenstest
• Visual Analog Scale (VAS)
• Vier Dimensionale Klachten Lijst (4DKL) bij een verdenking op angst,
depressie, stress en somatisatie
Beeldvormend onderzoek:
De werkgroep concludeert dat de fysiotherapeut de patiënt geen beeldvormend
onderzoek moet adviseren op basis van matig niveau van bewijs en grote kans op
fout-positieve bevindingen van dergelijk onderzoek.
Behandelprofielen:
Profiel A:
Nekpijn graad I en II, normaal beloop*.
Profiel B:
Nekpijn graad I en II, afwijkend beloop, zonder dominante psychosociale factoren.
Profiel C:
Nekpijn graad I en II, afwijkend beloop, met dominante psychosociale factoren.
Profiel D:
Nekpijn graad III.
* Nekpijn die (in meer/mindere mate) invloed heeft op ADL, met gunstig beloop in 6 weken na
ontstaan van klachten.
Premanipulatieve besluitvorming:
Indien de manueel therapeut overweegt om een cervicale manipulatie
toe te passen, dient hij zich bewust te zijn van het mogelijke
risico op cervicale arteriële disfunctie (CAD).
Vanwege dit mogelijke risico heeft de Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie
(NVMT) een standpunt over de aanbevolen premanipulatieve besluitvorming
gepubliceerd: de Beroepsnorm hoog cervicale manipulaties.
Beloop nekpijn in Acute nekklachten (<1 week):
Nederland • Na 12 weken 65-78% hersteld
• Na 52 weken 60-76% zeer verbeterd/volledig hersteld.
(Vos et al 2008, Bot et al
2005)
Sub-acute/chronisch nekklachten (>4 weken):
• Na 12 weken 17% hersteld
• Na 52 weken 33% hersteld
Oftewel:
Nekklachten met een langdurig beloop zijn een prognostisch ongunstige factor
WAD Whiplash associated disorder:
Nekpijn a.g.v. acceleratie deceleratie mechanisme, bijv. (auto)ongeval
• KNGF richtlijn Nekpijn 2016 → WAD richtlijn vervallen
• Andere benaming: Whiplash Associated Disorder = trauma gerelateerde
nekpijn
• O.b.v. beloop kan geen onderscheid worden gemaakt tussen nekpijn a.g.v.
WAD en “reguliere” nekpijn
