Hoofdstuk 1
Het maken van de juiste keuze is niet altijd makkelijk en de gevolgen van een keuze worden vaak
beïnvloed door anderen.
Als je samen aan een werkstuk werkt, kun je beslissen veel of weinig moeite te doen. Als jij beslist om
hard te werken voor een hoog cijfer, weet je niet of je partner dezelfde inspanning levert. Er wordt
één cijfer gegeven, voor allebei hetzelfde. Het gevaar is dat je partner tevreden is met een 6 en zich
dus nauwelijks zal inspannen en jou al het werk laat doen. Hij gedraagt zich als een meelifter of free
rider.
Soms komt er geen samenwerking tot stand omdat de partners elkaar niet vertrouwen en bang zijn
dat de ander zijn belofte niet houdt. Die situatie is een voorbeeld van het gevangenendilemma of
prisoner’s dilemma. Het gevangenendilemma is afkomstig uit de speltheorie. De speltheorie
bestudeert het nemen van beslissingen waarbij de uitkomst afhangt van wat anderen doen.
Samenwerking moet afdwingbaar zijn, anders werkt het niet. Pas als er een bindende afspraak is, zal
er samenwerking ontstaan.
,Hoofdstuk 2
Kinderen kosten geld
De overheid komt de ouders hierin tegemoet door het geven van kinderbijslag. Zodra jongeren de
leeftijd van 16 bereiken zoeken ze heel vaak een bijbaantje en hebben ze hun eerste eigen middelen.
Ruilen over de tijd
Sparen is het niet consumeren van inkomen of het uitstellen van consumptie. Over het spaargeld
krijg je rente. In feite verplaats je consumptie naar de toekomst. Je ruilt over de tijd. Lenen is wat dat
betreft het omgekeerde van sparen. Consumeren wordt dan naar voor gehaald. Het koopmoment
ligt voor het moment dat je inkomen ontvangt. Ook hierbij is sprake van ruilen over de tijd. Bij lenen
krijg je geen rente maar moet je rente betalen.
Studeren
Ook studeren heeft alles te maken met ruilen over de tijd. Een studie kost geld en tijd. Het is een
investering die later vruchten (geld/inkomen) op moet leveren. Het alternatief van geen hogere
studie is meteen gaan werken. Dan kun je meteen oogsten, zei het dat die oogst tot je pensioen veel
lager zal zijn in vergelijking met iemand die wel een hogere studie heeft gevolgd.
, Hoofdstuk 3
Werken en belasting betalen
De inkomens die mensen verdienen in het productieproces worden primaire inkomen genoemd. De
primaire inkomens zijn loon, rente, huur, pacht en winst.
Loon is een beloning voor de arbeid die je verricht, rente ontvang je over je spaargeld, huur en pacht
krijg je als je een gebouw of grond aan iemand anders ter beschikking stelt en winst is de beloning
voor een zelfstandige ondernemer.
Over inkomen moet loonheffing betaald worden. De loonheffing bestaat uit de loonbelasting en de
premie volksverzekeringen. De loonheffing is een voorschot op de inkomensheffing die achteraf per
jaar wordt vastgesteld over het totale inkomen dat je in een jaar verdiend hebt.
Over je brutoloon moet je behalve loonheffing ook nog sociale premies voor
werknemersverzekeringen en een premie voor het pensioenfonds betalen. Het loon dat overblijft na
aftrek van de belastingen en sociale premies noemen we het nettoloon.
De loonheffing wordt berekend volgens het schijventarief. Nederland heeft een progressief
belastingstelsel: naarmate het inkomen stijgt, moet over de toename van het inkomen een hoger
percentage betaald worden. De overheid gaat hierbij uit van het draagkrachtbeginsel. Het
draagkrachtbeginsel houdt in dat hogere inkomens in verhouding meer belasting betalen dan lagere
inkomens. De inkomensverschillen worden relatief kleiner, er is sprake van nivellering van inkomens.
Het maken van de juiste keuze is niet altijd makkelijk en de gevolgen van een keuze worden vaak
beïnvloed door anderen.
Als je samen aan een werkstuk werkt, kun je beslissen veel of weinig moeite te doen. Als jij beslist om
hard te werken voor een hoog cijfer, weet je niet of je partner dezelfde inspanning levert. Er wordt
één cijfer gegeven, voor allebei hetzelfde. Het gevaar is dat je partner tevreden is met een 6 en zich
dus nauwelijks zal inspannen en jou al het werk laat doen. Hij gedraagt zich als een meelifter of free
rider.
Soms komt er geen samenwerking tot stand omdat de partners elkaar niet vertrouwen en bang zijn
dat de ander zijn belofte niet houdt. Die situatie is een voorbeeld van het gevangenendilemma of
prisoner’s dilemma. Het gevangenendilemma is afkomstig uit de speltheorie. De speltheorie
bestudeert het nemen van beslissingen waarbij de uitkomst afhangt van wat anderen doen.
Samenwerking moet afdwingbaar zijn, anders werkt het niet. Pas als er een bindende afspraak is, zal
er samenwerking ontstaan.
,Hoofdstuk 2
Kinderen kosten geld
De overheid komt de ouders hierin tegemoet door het geven van kinderbijslag. Zodra jongeren de
leeftijd van 16 bereiken zoeken ze heel vaak een bijbaantje en hebben ze hun eerste eigen middelen.
Ruilen over de tijd
Sparen is het niet consumeren van inkomen of het uitstellen van consumptie. Over het spaargeld
krijg je rente. In feite verplaats je consumptie naar de toekomst. Je ruilt over de tijd. Lenen is wat dat
betreft het omgekeerde van sparen. Consumeren wordt dan naar voor gehaald. Het koopmoment
ligt voor het moment dat je inkomen ontvangt. Ook hierbij is sprake van ruilen over de tijd. Bij lenen
krijg je geen rente maar moet je rente betalen.
Studeren
Ook studeren heeft alles te maken met ruilen over de tijd. Een studie kost geld en tijd. Het is een
investering die later vruchten (geld/inkomen) op moet leveren. Het alternatief van geen hogere
studie is meteen gaan werken. Dan kun je meteen oogsten, zei het dat die oogst tot je pensioen veel
lager zal zijn in vergelijking met iemand die wel een hogere studie heeft gevolgd.
, Hoofdstuk 3
Werken en belasting betalen
De inkomens die mensen verdienen in het productieproces worden primaire inkomen genoemd. De
primaire inkomens zijn loon, rente, huur, pacht en winst.
Loon is een beloning voor de arbeid die je verricht, rente ontvang je over je spaargeld, huur en pacht
krijg je als je een gebouw of grond aan iemand anders ter beschikking stelt en winst is de beloning
voor een zelfstandige ondernemer.
Over inkomen moet loonheffing betaald worden. De loonheffing bestaat uit de loonbelasting en de
premie volksverzekeringen. De loonheffing is een voorschot op de inkomensheffing die achteraf per
jaar wordt vastgesteld over het totale inkomen dat je in een jaar verdiend hebt.
Over je brutoloon moet je behalve loonheffing ook nog sociale premies voor
werknemersverzekeringen en een premie voor het pensioenfonds betalen. Het loon dat overblijft na
aftrek van de belastingen en sociale premies noemen we het nettoloon.
De loonheffing wordt berekend volgens het schijventarief. Nederland heeft een progressief
belastingstelsel: naarmate het inkomen stijgt, moet over de toename van het inkomen een hoger
percentage betaald worden. De overheid gaat hierbij uit van het draagkrachtbeginsel. Het
draagkrachtbeginsel houdt in dat hogere inkomens in verhouding meer belasting betalen dan lagere
inkomens. De inkomensverschillen worden relatief kleiner, er is sprake van nivellering van inkomens.
