Volledige samenvatting van het vak 'Formeel Strafrecht ' gedoceerd door Prof. S. De Coensel

Samenvatting formeel strafrecht
1 Algemene beginselen strafprocesrecht


1. DEFINITIE
- Formeel strafrecht
= strafprocesrecht
= strafrechtspleging = strafvordering sensu lato (in de brede zin)
o Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel strafrecht
wordt toegepast
 Regels die overheid moet volgen bij de toepassing van het materieel
strafrecht
o Rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen
verdacht van een misdrijf
 Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
 Bepaalt rechtspositie betrokken personen
 + organisatie & werking rechtcolleges
 + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
- Materieel strafrecht:
o Het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden
gesteld en gesanctioneerd.
o Misdrijven & straffen
- Verschillen?




Bronnen
- Grondwet 1830
o Fundamentele rechten
o Bepalingen inzake rechterlijke macht
o Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers
- Wetboek van strafvordering (Sv.)
o Basis voor deze cursus
o Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
- Potpourri-wetgeving

, o Wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- Nieuw wetboek van strafvordering in het vooruitzicht?
o Commissie hervorming strafprocesrecht
Doelstellingen strafproces




 DUBBELE FINALITEIT STRAFPROCES
- Waarheidsvinding
o Optiek openbaar belang
o Bepalen op welke wijze de bewijzen tegen vermoedelijke daders moeten worden
vergaard en hoe rechtscolleges op grond hiervan tot eventuele veroordeling
kunnen komen
- Bescherming individuele grondrechten
o Optiek individuele burger
o In kader waarheidsvinding: bevoegdheden die verregaande beperking
grondrechten kunnen inhouden (t.a.v. verdachten, maar ook derden)
o Ruimer dan rechten van verdediging (persoon die vervolgd wordt)
- Onderlinge afweging finaliteiten
o 19e en eerste helft 20e E: waarheidsvinding
o Pas sinds EVRM bescherming grondrechten zelfstandig doel
o GW + legaliteit + Wet franchimont 1998
 Wet Franchimont  Grondrechten van slachtoffer en verdediging verder
verankerd in formeel strafrecht (ZEER belangrijke wet)
o Voorwaarden opdat inbreuk gerechtvaardigd is
 Vb. vrijheidsberoving
 Vb. huiszoeking
o Belangen individu wegen meer door, waarheidsvinding moet af en toe wijken
 “doel heiligt niet meer alle middelen”
 Vb. onrechtmatig bewijs
o Concrete afweging door rechtspraak
 Rechtspraak vult de algemene richtsnoeren van wetten en het EVRM in
o Slingerbeweging
 Naar aanleiding van bepaalde gebeurtenissen zal de slinger harder
doorwegen naar waarheidsbevinding of individuele grondrechten
 Voor WOII: waarheidsbevinding primeert
 Daarna: belang van bescherming van grondrechten meer centraal

,2. ACCUSATOIRE EN INQUISITOIRE RECHTSPLEGING




 Fase ter terechtzitting  Vooronderzoek
Praktijk:
- Zuiver accusatoire of inquisitoire procedures bestaan niet meer
- Strafrechtspleging in common law landen grotendeels accusatoir
o Onderzoek verricht door politie
o Rechter draagt niet bij tot actieve waarheidsvinding
o Politie en verdachte op proces op gelijke hoogte
o Ruim gebruik gemaakt van privédetectives en privédeskundigen
- Strafrechtspleging van continentaal-Europese landen grotendeels inquisitoir
o Vooronderzoek  inquisitoir
 Schriftelijk, geheim en niet-ttegensprekelijk
o Fase ter terechtzitting  accusatoir
 Openbaar, mondeling en tegensprekelijk
 Rechter: passieve rol

3. VERLOOP VAN STRAFPROCES
 Strafproces verloopt in twee fasen




Vooronderzoek
- Doel
o Verdachte identificeren

, o Nagaan voldoende bezwaren
 ZONIET  Onderzoek stopgezet
 Seponeren wegens onvoldoende bezwaren
o Onderzoeksverrichtingen zijn voorlopig
o GEEN uitspraak over grond van de zaak
 Dat is voor de vonnisrechter!
- Twee vormen
o Opsporingsonderzoek (90% strafzaken)
 Gevoerd door Procureur des Konings en hulpofficieren
 Zonder tussenkomst onderzoeksrechter (uitz. mini-instructie)
 Mini-instructie voor bv. DNA-onderzoek
 Afgesloten door beslissing tot niet-vervolging of vervolging (rechtstreekse
dagvaarding voor vonnisgerecht) of vordering GO
 Ook mogelijk: buitengerechtelijke afdoening (minnelijke schikking of
bemiddeling)
 Geen tussenkomst onderzoeksgerechten vereist
o Gerechtelijk onderzoek
 Gevoerd door onderzoeksrechter
 In geval van dwangmaatregelen
 Verdachte en SO mogelijkheid om mee te sturen (Franchimont)
 Controle Kamer van Inbeschuldigingstelling
 Afgesloten door Raadkamer in aparte procedure = regeling der
rechtspleging
 Op einde van gerechtelijk onderzoek zal PdK beslissing moeten
nemen en voorgeleiden aan de Raadkamer
- Kenmerken vooronderzoek (inquisitoir, maar afgezwakt)
o Geheim
 Art. 28quinquies, §1 (OO) en art. 57, §1 Sv. (GO)
 Ratio: vermijden dwarsboming onderzoek + onnodige publiciteit
 T.a.v. verdachte en slachtoffer
 Principe: niet betrokken bij onderzoeksverrichtingen + resultaat
wordt niet meegedeeld (uitz. wanneer verrichtingen hen zelf
betreffen)
o Geen inzage in strafdossier in deze fase
o Niet aanwezig bij onderzoeksverrichtingen
 MILDERINGEN door Wet Franchimont (12/03/1998)
o Recht op gratis kopie ondervraging
 Art. 28quinquies §2 en art. 57 §2 Sv.
o Recht op inzage of afschrift (in beperkte mate), ruimer
wanneer van vrijheid beroofd
 Automatisch bij regeling der rechtspleging (geen
verzoek nodig)
 Art. 21 bis Sv en art. 61ter Sv.
 T.a.v. de openbare opinie
 Alle onderzoeksverrichtingen en procedurehandelingen zonder
publiek
 MILDERINGEN: persmededelingen door PdK of advocaat