Hoofdstuk 1 ____Verschillende leerprocessen
1.1 Spontane en andere leerprocessen
Definitie van leren volgens Bolhuis:
Leren is het tot stand komen van betekenis of van verandering in betekenis.
Betekenisgeving is de kern van leren. Leren is een proces waarin we de wereld om ons
heen en onszelf betekenis toekennen.
1.1.2 Leeractiviteiten
1. Leren door sociale interactie
2. Leren door directe ervaring
3. Leren door het verwerken van theorie
4. Leren door nadenken (reflectie)
Uitwerking van de vier leeractiviteiten:
1. Leren door sociale interactie
= Het leren waarbij samen handelen en actieve uitwisseling van informatie tussen
mensen een centrale rol spelen. Leren door sociale interactie betreft ook het omgaan met
en/of conflicten
Discussie = Het type gesprek waarbij ieder zijn eigen meningen verdedigt en uitlegt
Dialoog = Deelnemers verkennen samen vraagstukken, proberen elkaars visie helder te
krijgen en zoeken samen naar een goede interpretatie, aanpak of oplossing
Brainstorm = Wilde ideeën opperen voor de benadering en oplossing van een probleem
Participeren in sociaal gedrag = Leren door sociale interactie waarbij het niet alleen gaat
om meepraten maar om meedoen
Model-leren = Het observeren van anderen die als model dienen voor het eigen handelen
2. Leren door directe ervaring
= Het leren door zelf dingen te doen en te merken wat er gebeurt: zien, voelen, ruiken
wat er goed en verkeerd gaat
Leren door directe ervaring is niet alleen leren door het eigen handelen, maar ook door in
een omgeving opgenomen te zijn. Bij het leren door ervaring zal vaak ook sociale
interactie een rol spelen. Je krijgt bijvoorbeeld reacties op je handelen.
3. Leren door verwerken van theorie
= Abstracte, gegeneraliseerde en gesystematiseerde informatie die door middel van taal
en eventueel andere symbolen wordt gepresenteerd
Problemen bij het leren door verwerken van theorie:
Er kunnen verbale antwoorden en uitleg worden gegeven, maar er vindt geen
transfer plaats naar de praktijk en neemt motivatieproblemen mee
Theoretische informatie kan gemakkelijk verkeerd worden begrepen, zodat de
lerende zich onjuiste voorstellingen vormt en neemt motivatieproblemen mee
De opgeslagen informatie kan de lerende blokkeren bij pogingen om het verband
met de werkelijkheid te leggen en neemt motivatieproblemen mee
Lerende verwerven onuitgesproken een statisch kennisconcept
,Problemen bij het leren door het verwerken van theorie zijn belangrijk, omdat deze vorm
van leren belangrijk is
4. Leren door nadenken (reflectie)
= Mensen zijn bewust met iets bezig. Het nadenken kan direct tijdens de activiteit zelf
zijn maar kan ook achteraf gebeuren
Reflection-in-action = Opletten wat je doet, in de hand houden wat je aan het doen bent,
zorgen dat het goed gaat en bijtijds bijsturen
Nadenken kan gericht zijn op de informatie van buitenaf, maar kan ook intern gericht
zijn, op het onderzoeken van eigen houdingen, opvattingen en gewoonten, het eigen
referentiekader. Belangrijk bij nadenken is het zichzelf en/of elkaar vragen stellen.
1.2 Verschillen tussen leerprocessen
1. Bewustzijn
2. Interactie tussen individu en omgeving (Sociale omgeving)
3. Referentiekader
4. Consensus
Uitwerking van de vier invalshoeken:
Bewustzijn Sociale omgeving Referentiekader Consensus
Leerproces: Hoe bewust en Hoe en in welke Sluiten ‘nieuw’ In welke mate is
hoe verloopt doelgericht vindt mate bepaalt de en ‘oud’ op er een algemene
het tot stand het leerproces sociale omgeving elkaar aan? overeenstemming
komen van plaats? de met de
betekenis? betekenisgeving? - samenleving?
- Niet nodig om Betekenisgeving
van enig doel - De omgeving waarvan de - Bij een
bewust te zijn om bepaald meestal in betrokkene zich consensus is er
iets te leren hoge mate de meer of minder een algemene
inhoud en wijze bewust zijn overeenstemming
- Automatismen van het leren over juistheid en
- Vormt basis het belang van de
- Expliciteren - De omgeving voor selectieve betreffende
wordt uitgelokt als kan steun bieden waarneming en kennis,
er bij het leren reacties vaardigheden en
gecommuniceerd houdingen
moet worden - Wat het individu
in de omgeving
aantreft nodigt uit
om iets te leren
Resultaat: Is de persoon zich Is er Is het resultaat Is de
welke ervan bewust iets vanzelfsprekende stevig betekenisgeving
bekentenisge- te hebben participatie? verankerd? onomstreden?
ving? geleerd?
Is er een bijdrage Is er een nieuw Stelt de lerende
Hanteert de aan veld van zichzelf en
persoon het betekenisgeving in betekenis? Of is anderen vragen
geleerde bewust de omgeving? de persoon nog over geldigheid?
of is het geleerde aan het strijden
onbewust Is er een nieuwe met oude Is er een kritische
, geworden? verschuiving naar betekenissen? analyse?
de nieuwe
omgeving?
Leerprocessen: Veranderingen in kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen.
1. Alle daagse leren
2. Leren uit eigen beweging
3. Transformatief leren
4. Noodgedwongen leren
5. Leren in botsing van culturen
a. Afwenden en afweren
b. Gedeeltelijk, strategisch aanpassen
c. Integratieve verandering
1.3 Alledaagse leren
Een sluipend proces en een kwestie van kleine ervaringen
Resultaten zijn duidelijk waarneembaar, maar door het sluipend tot stand komen
neem je de resultaten vaak pas achteraf waar
Regelmatig wordt er een beetje ervaring opgedaan
Vindt vooral plaats door directe ervaring en sociale interactie met weinig bewuste
aandacht. De leerresultaten zijn of worden gemakkelijk onbewust
Langdurig proces, kan ook worden veroorzaakt door eenmalige ‘kleine’
ervaringen, kennismaken met iets betrekkelijk nieuws
1.4 Leren uit eigen beweging
Mensen leren uit eigen beweging als zij zich actief inzetten om iets te veranderen
in hun kennis, inzicht, houding en vaardigheden. Ze hebben een opgewekte
interesse of er is een probleem dat ze willen aanpakken. Vaak min of meer
toevallig
Canadese onderzoeker Tough onderzocht naar wat hij ‘leerprojecten’ noemde:
bewust ondernomen inspanningen van volwassenen om iets te leren. Doel:
verandering van kennis, vaardigheden, houdingen en of gewoonten Recreatieve
vrijetijdsbesteding, maatschappelijke problemen en ontwikkelingen en
persoonlijke verzorging en welbevinden zijn onder andere onderwerpen waarop
leren uit eigen beweging kan zijn gericht
1.1 Spontane en andere leerprocessen
Definitie van leren volgens Bolhuis:
Leren is het tot stand komen van betekenis of van verandering in betekenis.
Betekenisgeving is de kern van leren. Leren is een proces waarin we de wereld om ons
heen en onszelf betekenis toekennen.
1.1.2 Leeractiviteiten
1. Leren door sociale interactie
2. Leren door directe ervaring
3. Leren door het verwerken van theorie
4. Leren door nadenken (reflectie)
Uitwerking van de vier leeractiviteiten:
1. Leren door sociale interactie
= Het leren waarbij samen handelen en actieve uitwisseling van informatie tussen
mensen een centrale rol spelen. Leren door sociale interactie betreft ook het omgaan met
en/of conflicten
Discussie = Het type gesprek waarbij ieder zijn eigen meningen verdedigt en uitlegt
Dialoog = Deelnemers verkennen samen vraagstukken, proberen elkaars visie helder te
krijgen en zoeken samen naar een goede interpretatie, aanpak of oplossing
Brainstorm = Wilde ideeën opperen voor de benadering en oplossing van een probleem
Participeren in sociaal gedrag = Leren door sociale interactie waarbij het niet alleen gaat
om meepraten maar om meedoen
Model-leren = Het observeren van anderen die als model dienen voor het eigen handelen
2. Leren door directe ervaring
= Het leren door zelf dingen te doen en te merken wat er gebeurt: zien, voelen, ruiken
wat er goed en verkeerd gaat
Leren door directe ervaring is niet alleen leren door het eigen handelen, maar ook door in
een omgeving opgenomen te zijn. Bij het leren door ervaring zal vaak ook sociale
interactie een rol spelen. Je krijgt bijvoorbeeld reacties op je handelen.
3. Leren door verwerken van theorie
= Abstracte, gegeneraliseerde en gesystematiseerde informatie die door middel van taal
en eventueel andere symbolen wordt gepresenteerd
Problemen bij het leren door verwerken van theorie:
Er kunnen verbale antwoorden en uitleg worden gegeven, maar er vindt geen
transfer plaats naar de praktijk en neemt motivatieproblemen mee
Theoretische informatie kan gemakkelijk verkeerd worden begrepen, zodat de
lerende zich onjuiste voorstellingen vormt en neemt motivatieproblemen mee
De opgeslagen informatie kan de lerende blokkeren bij pogingen om het verband
met de werkelijkheid te leggen en neemt motivatieproblemen mee
Lerende verwerven onuitgesproken een statisch kennisconcept
,Problemen bij het leren door het verwerken van theorie zijn belangrijk, omdat deze vorm
van leren belangrijk is
4. Leren door nadenken (reflectie)
= Mensen zijn bewust met iets bezig. Het nadenken kan direct tijdens de activiteit zelf
zijn maar kan ook achteraf gebeuren
Reflection-in-action = Opletten wat je doet, in de hand houden wat je aan het doen bent,
zorgen dat het goed gaat en bijtijds bijsturen
Nadenken kan gericht zijn op de informatie van buitenaf, maar kan ook intern gericht
zijn, op het onderzoeken van eigen houdingen, opvattingen en gewoonten, het eigen
referentiekader. Belangrijk bij nadenken is het zichzelf en/of elkaar vragen stellen.
1.2 Verschillen tussen leerprocessen
1. Bewustzijn
2. Interactie tussen individu en omgeving (Sociale omgeving)
3. Referentiekader
4. Consensus
Uitwerking van de vier invalshoeken:
Bewustzijn Sociale omgeving Referentiekader Consensus
Leerproces: Hoe bewust en Hoe en in welke Sluiten ‘nieuw’ In welke mate is
hoe verloopt doelgericht vindt mate bepaalt de en ‘oud’ op er een algemene
het tot stand het leerproces sociale omgeving elkaar aan? overeenstemming
komen van plaats? de met de
betekenis? betekenisgeving? - samenleving?
- Niet nodig om Betekenisgeving
van enig doel - De omgeving waarvan de - Bij een
bewust te zijn om bepaald meestal in betrokkene zich consensus is er
iets te leren hoge mate de meer of minder een algemene
inhoud en wijze bewust zijn overeenstemming
- Automatismen van het leren over juistheid en
- Vormt basis het belang van de
- Expliciteren - De omgeving voor selectieve betreffende
wordt uitgelokt als kan steun bieden waarneming en kennis,
er bij het leren reacties vaardigheden en
gecommuniceerd houdingen
moet worden - Wat het individu
in de omgeving
aantreft nodigt uit
om iets te leren
Resultaat: Is de persoon zich Is er Is het resultaat Is de
welke ervan bewust iets vanzelfsprekende stevig betekenisgeving
bekentenisge- te hebben participatie? verankerd? onomstreden?
ving? geleerd?
Is er een bijdrage Is er een nieuw Stelt de lerende
Hanteert de aan veld van zichzelf en
persoon het betekenisgeving in betekenis? Of is anderen vragen
geleerde bewust de omgeving? de persoon nog over geldigheid?
of is het geleerde aan het strijden
onbewust Is er een nieuwe met oude Is er een kritische
, geworden? verschuiving naar betekenissen? analyse?
de nieuwe
omgeving?
Leerprocessen: Veranderingen in kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen.
1. Alle daagse leren
2. Leren uit eigen beweging
3. Transformatief leren
4. Noodgedwongen leren
5. Leren in botsing van culturen
a. Afwenden en afweren
b. Gedeeltelijk, strategisch aanpassen
c. Integratieve verandering
1.3 Alledaagse leren
Een sluipend proces en een kwestie van kleine ervaringen
Resultaten zijn duidelijk waarneembaar, maar door het sluipend tot stand komen
neem je de resultaten vaak pas achteraf waar
Regelmatig wordt er een beetje ervaring opgedaan
Vindt vooral plaats door directe ervaring en sociale interactie met weinig bewuste
aandacht. De leerresultaten zijn of worden gemakkelijk onbewust
Langdurig proces, kan ook worden veroorzaakt door eenmalige ‘kleine’
ervaringen, kennismaken met iets betrekkelijk nieuws
1.4 Leren uit eigen beweging
Mensen leren uit eigen beweging als zij zich actief inzetten om iets te veranderen
in hun kennis, inzicht, houding en vaardigheden. Ze hebben een opgewekte
interesse of er is een probleem dat ze willen aanpakken. Vaak min of meer
toevallig
Canadese onderzoeker Tough onderzocht naar wat hij ‘leerprojecten’ noemde:
bewust ondernomen inspanningen van volwassenen om iets te leren. Doel:
verandering van kennis, vaardigheden, houdingen en of gewoonten Recreatieve
vrijetijdsbesteding, maatschappelijke problemen en ontwikkelingen en
persoonlijke verzorging en welbevinden zijn onder andere onderwerpen waarop
leren uit eigen beweging kan zijn gericht
