PSYCHOPATHOLOGIE EN PSYCHIATRIE
HOOFDSTUK 1: CLASSIFICATIESYSTEMEN
Door de geschiedenis = afwijkend gedrag, gedrag dat niet voldeed aan wat mensen verwachten gelabeld als
gek gedrag, als madness, eigenaardig gedrag
Madness, insanity
• Term die geen enkele ethiologie impliceert, geen oorzaak
• Is een beschrijvende term die refereert naar verandering in gedrag/persoonlijkheid
o Iemand is niet meer zichzelf
o Van daar kleine stap nr iemand is bezeten door externe krachten, iemand is bezeten door
demonen (= demonologie) → doorheen de geschiedenis verklaring geweest voor madness
Madness is geëvolueerd van heel breed beschrijvend begrip naar enger begrip → mental illness
• Er wordt meer gekeken naar een ziektebeeld
• Zo'n aparte ziektebeelden werden al bij de Grieken beschreven
Moderne ziektebegrip: Thomas Sydenham
• 1624-1689
• Vader van de moderne medische classificatieleer
• Beschreef afzonderlijke ziekten die een geheel van symptomen hadden met een specifiek verloop en
een specifieke prognose
o Concept afzonderlijke ziekten gelanceerd in 2e helft 17e E
Nog 2 belangrijke stappen/ontdekkingen geweest die een belangrijke rol hebben gespeeld ih medische model:
1. Correlatie tussen een klinisch syndroom en post-mortem afwijking
o Bij een lijkschouwing ging men bv vaststellen dat als iemand in bv de rechterhersenhelft een
letsel had dat dat ging correleren met een verlamming aan de linkerkant
▪ = heel belangrijk argument om dat ziektebgegrip te stofferen dat er een verband
was tussen symptomen die zichtbaar zijn en een anatomisch substraat dat
postmortem werd vastgesteld
2. Ontdekking van micro-organismen als ziekteverwekkers
o = de microbetheorie (>1850)
o Gelanceerd door Louis Pasteur (1822-1895)
o Er konden externe ziektekiemen zijn die een bepaald ziektebeeld kunnen veroorzaken
o = argument voor het medische model, maar ook voor het medische model toe te passen op
psychiatrische aandoeningen
▪ 1 vd voorbeelden van zo'n infectieziekte was syphilis
• Evolueerde in verschillende stadia met eindstadium met psychiatrische
symptomen zoals apathie en dementie
• Wordt veroorzaakt door een spirocheet - Treponema pallidum
• Hier werd voor het eerst duidelijk getoond dat een psychiatrisch
ziektebeeld, psychiatrische symptomen een biologische oorzaak kunnen
hebben
o = somatogene hypothese
Tot een heel stuk in de 19e E werden mensen die onder het label madness hoorden, weggestopt door de MS in
letterlijk kerkers (werden asielen genoemd), niemand geïnteresseerd in de diagnostische labels → iedereen
had hetzelfde label
• Asielen werden ook insane asylum of lunatic asylum genoemd
• De diagnose die we daar vandaag op zouden plakken = psychotische kwetsbaarheid → zeer ernstige
schizofrene pathologie, bipolaire stoornissen, ernstige depressies vaak met psychotische kenmerken
o = EPA-patiënten: patiënten met een ernstige psychiatrische aandoening
▪ Is de tendens om opnieuw verschillende diagnostische groepen op 1 hoop te gooien
, • Pinel heeft hier verandering in gebracht
o Werd ih begin 19e E psychiater in het Salpêtrière ziekenhuis en vindt daar duizenden
vrouwelijke patiënten die zijn vastgebonden in kerkers
▪ Hij bevrijd de patiënten letterlijk, geeft hen degelijke kleding, voedt hen EN gaat
met hen praten
▪ = 1 vd eerste die geïnteresseerd geraakt in wat er met die mensen ad hand is
▪ = 1 vd eerste die een soort nosografie (= ziektebeschrijving) heeft opgesteld
• Probeerde diagnostische differentiatie te maken in de veelheid van
psychiatrische problematieken
• In 1798 geschreven
American Psychiatric Association: APA (1844)
• Stelt "een statistische lijst van geïnstitutionaliseerde patiënten" opstellen
o Ze waren op zich niet geïnteresseerd in diagnoses maar wilden een inventaris maken van wat
voor mensen met wat voor soort problemen verbleven in de instituten
o Er werd een beperkt aantal diagnoses vermeld
▪ = voorloper van de DSM
Emil Kraeplin
• Tot op vandaag: bijzonder grote invloed op psychiatrische diangostiek en classificatie
• Heeft in 1883 het Compendium der Psychiatrie geschreven
o Groepeert ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen van symptomen
▪ Patroon van symptomen = syndroom
o Afzonderlijke entiteiten met een eigen oorzaak
▪ Oorzaak zocht hij in de biologie
Interesse in diagnose stellen neemt toe
• O.a. door feit dat ah begin vd 20e E psychiatrie en psychotherapie werd bedreven in ambulante
praktijken waar ook tal van andere problematieken aan bod kwamen
o Waren niet de mensen die i die grote asielen ondergebracht waren
o Binnen die praktijken ontstond meer interesse in diagnostiek en classificatie
1948: substantiële lijst waarin psychiatrische aandoeningen staan beschreven
• In de ICD 6 (6e editie)
o International Classification of Diseases
o Van de Wereldgezondsheidsorganisatie
• Was oorspronkelijk een internationale lijst vna doodsoorzaken die verzekeringen gebruikten,
oorspronkelijk geen psychiatrische diagnoses bij, zijn er pas bijgekomen in 1948
• APA vond dat niet zo'n goede lijst en zijn zelf met hun eerste DSM afgekomen (1952)
o DSM = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
o Pretendeerden daar een classificatie die gebaseerd was op etiologische theorieën
▪ Oorzaken zagen zij heel beperkt:
• Ofwel een "impairment of brain tissue function"
• Ofwel psychogeen
o Psycho-analyse was koploper voor psychotherapie & wat betreft
invloed en impact in psychiatrie
o Was niet gebaseerd op onderzoeksdata
In dezelfde periode: in heel hoog tempo psychofarmaca op de markt
• Medicamenten om psychiatrische toestanden behandelen
• Bracht zeer grote interesse mee in psychodiagnostiek → wilden een diagnostishc label koppelen ana
een behandeling
• Ih begin vd psychofarmaca ≠ evident dat er een bepaalde aandoening op het medicament stond
, o Middelen werden op de markt gebracht en moesten zich nt als bv anti-psychoticum te
definiëren
o Wetgever heeft geëist om een bepaalde diagnose te koppelen ad medicamenten
1968: DSM II
• Grotendeels gebaseerd op de psycho-analyse
• Heel vele nadruk op context
• Ervaringen id jeugd als verklaring vr bepaalde ziektebeelden
• Ook beïnvloed of gebaseerd op de psychobiologie van Meyer
o Meyer was het nt eens met de theorie van Kraeplin
▪ Vond dat biologisch reductionisme, negeerde de invloed van sociale en
psychologische factoren
o Fout van Meyer: ging in het andere extreme
▪ Sprak van reactie-typen: psychiatrische diagnose was een reactie
• Bv: depressieve reactie, angstreactie op sociale en psychologische
stressfactoren
Ondertussen bezig: US-UK Diagnostic Project
• Project waarbij men ging vergelijken hoe diagnoses werden gesteld in US en UK
• Groepen mensen diagnosticeren en kijken hoeveel diagnoses worden er gesteld in de UK en hoeveel
id US
o Diagnose schizofrenie werd in de US dubbel zo vaak gesteld in de UK
▪ Verschil zat niet in een verschillende presentatie vd patiëntengroep, mr ih labelen
door de psychiaters
▪ Dus nt het voorkomen van bep ziektebeelden
▪ Geeft aan dat er nood is/was aan internationale afspraken voor diagnostiek
• Aan eenduidige diagnostische criteria die voor iedereen hetzelfde zijn →
maakte de weg vrij voor nieuwe DSM-edities
DSM III (1980)
• Was heel duidelijk a-theoretisch
o Wilde geen etiologische theorieën en geen psycho-analytisch denken introduceren in hun
criteria
o Wilden alleen maar observeerbare gedrag in kaart brengen en alleen een beschrijvende
diagnose geven met criteria die voor iedereen heel duidelijk zijn
o Was een uitgesproken categoriaal handboek
▪ Verschillende ziekte-entiteiten als afzonderlijke entiteiten beschouwen
▪ Gaan ervan uit dat ziekte A en ziekte B verschillend zijn, ofwel heb je A ofwel B
• = utopie
Ondertussen zitten we aan DSM V → kritiek op categoriaal denken is vandaag niet afgenomen
1. DIAGNOSE
Doel:
• Vaststellen van symptomen
o Symptoom = ziekteteken = een teken dat er een ziekte is
o Samenhang tussen symptomen beschrijven en verloop
• Beschrijven van een toestand
• Verklaren/begrijpen van een toestand
o Wat is de samenhang van de symptomen
o Wat zijn lichamelijke en psychische oorzaken
o Wat zijn de sterke en kwetsbare kanten van de persoonlijkheid
▪ En wat is de invloed daarvan op het toestandsbeeld
o Wat is de invloed van gedrag op het onderhouden/oplossen vd problematiek
• Uiteindelijke doel: instellen van behandeling
, 2 typen diagnose:
Syndroomdiagnose Structuurdiagnose
Beschrijvend Beschrijvend
Geen info over etiopathogenese Info over etiopathogenese
= waardoor en op welke wijze is het syndroom ontstaan
Kijken naar beïnvloedende factoren (neuro-biologisch en
psychologisch)
3 types beïnvloedende factoren
• Predisponerende factoren
o Factoren die iemand kwetsbaar maken
• Luxerende factoren
o Factoren die de stoornis uitlokken
o Kan positief zijn, maar ook negatief
o Voorbeeld luxatie: voet omslagen → gebroken enkel
• Onderhoudende factoren
o Factoren die de stoornis onderhouden of versterken
Casus Hans
• Voelt zich down, kan niet meer genieten
• Voelt zich gefaald
• Heeft zijn ontslag ingediend
o Vrij impulsief, voelde zich gepasseerd
o Had gehoopt op een promotie, mr collega die op hetzelfde niveau werkt heeft die
gekregen
o Lag vaak in conflict met collega's die het beter weten
• Eetlust verminderd → 4kg kwijt
• Slaapproblemen: 'vanaf 3u wakker'
• 's Morgens ellendig, avond wat beter, draaglijker
• Heeft een virusinfectie gehad → leverontsteking → 3 weken plat
• Blanco psychiatrische voorgeschiedenis
o Moeder bipolaire stoornis
o Broer depressie
• Moe, concentreren lukt niet meer
• Klussen lukt niet meer
• Geen zin in seks
• Voortdurend ruzie met partner
o Heeft het gevoel dat zijn vrouw dreigt af te haken en dat als er niet snel iets verandert dat
ze het voor bekeken houdt
• Criteria depressief syndroom (van toepassing op Hans) ( → ≥ 5 symptomen binnen dezelfde
periode van 2 weken waarvan ≥ 1 kernsymptoom)
o Depressieve stemming
o Verlies van interesse of plezier
o Veranderde eetlust/gewicht
o Insomnia/hypersomnia
o Psychomotorische agitatie/remming
o Moeheid of energieverlies
o Gevoel van waardeloosheid of schuldgevoelens
o Verminderde concentratie of besluiteloosheid
o Terugkerende gedachten aan dood of suïcide
HOOFDSTUK 1: CLASSIFICATIESYSTEMEN
Door de geschiedenis = afwijkend gedrag, gedrag dat niet voldeed aan wat mensen verwachten gelabeld als
gek gedrag, als madness, eigenaardig gedrag
Madness, insanity
• Term die geen enkele ethiologie impliceert, geen oorzaak
• Is een beschrijvende term die refereert naar verandering in gedrag/persoonlijkheid
o Iemand is niet meer zichzelf
o Van daar kleine stap nr iemand is bezeten door externe krachten, iemand is bezeten door
demonen (= demonologie) → doorheen de geschiedenis verklaring geweest voor madness
Madness is geëvolueerd van heel breed beschrijvend begrip naar enger begrip → mental illness
• Er wordt meer gekeken naar een ziektebeeld
• Zo'n aparte ziektebeelden werden al bij de Grieken beschreven
Moderne ziektebegrip: Thomas Sydenham
• 1624-1689
• Vader van de moderne medische classificatieleer
• Beschreef afzonderlijke ziekten die een geheel van symptomen hadden met een specifiek verloop en
een specifieke prognose
o Concept afzonderlijke ziekten gelanceerd in 2e helft 17e E
Nog 2 belangrijke stappen/ontdekkingen geweest die een belangrijke rol hebben gespeeld ih medische model:
1. Correlatie tussen een klinisch syndroom en post-mortem afwijking
o Bij een lijkschouwing ging men bv vaststellen dat als iemand in bv de rechterhersenhelft een
letsel had dat dat ging correleren met een verlamming aan de linkerkant
▪ = heel belangrijk argument om dat ziektebgegrip te stofferen dat er een verband
was tussen symptomen die zichtbaar zijn en een anatomisch substraat dat
postmortem werd vastgesteld
2. Ontdekking van micro-organismen als ziekteverwekkers
o = de microbetheorie (>1850)
o Gelanceerd door Louis Pasteur (1822-1895)
o Er konden externe ziektekiemen zijn die een bepaald ziektebeeld kunnen veroorzaken
o = argument voor het medische model, maar ook voor het medische model toe te passen op
psychiatrische aandoeningen
▪ 1 vd voorbeelden van zo'n infectieziekte was syphilis
• Evolueerde in verschillende stadia met eindstadium met psychiatrische
symptomen zoals apathie en dementie
• Wordt veroorzaakt door een spirocheet - Treponema pallidum
• Hier werd voor het eerst duidelijk getoond dat een psychiatrisch
ziektebeeld, psychiatrische symptomen een biologische oorzaak kunnen
hebben
o = somatogene hypothese
Tot een heel stuk in de 19e E werden mensen die onder het label madness hoorden, weggestopt door de MS in
letterlijk kerkers (werden asielen genoemd), niemand geïnteresseerd in de diagnostische labels → iedereen
had hetzelfde label
• Asielen werden ook insane asylum of lunatic asylum genoemd
• De diagnose die we daar vandaag op zouden plakken = psychotische kwetsbaarheid → zeer ernstige
schizofrene pathologie, bipolaire stoornissen, ernstige depressies vaak met psychotische kenmerken
o = EPA-patiënten: patiënten met een ernstige psychiatrische aandoening
▪ Is de tendens om opnieuw verschillende diagnostische groepen op 1 hoop te gooien
, • Pinel heeft hier verandering in gebracht
o Werd ih begin 19e E psychiater in het Salpêtrière ziekenhuis en vindt daar duizenden
vrouwelijke patiënten die zijn vastgebonden in kerkers
▪ Hij bevrijd de patiënten letterlijk, geeft hen degelijke kleding, voedt hen EN gaat
met hen praten
▪ = 1 vd eerste die geïnteresseerd geraakt in wat er met die mensen ad hand is
▪ = 1 vd eerste die een soort nosografie (= ziektebeschrijving) heeft opgesteld
• Probeerde diagnostische differentiatie te maken in de veelheid van
psychiatrische problematieken
• In 1798 geschreven
American Psychiatric Association: APA (1844)
• Stelt "een statistische lijst van geïnstitutionaliseerde patiënten" opstellen
o Ze waren op zich niet geïnteresseerd in diagnoses maar wilden een inventaris maken van wat
voor mensen met wat voor soort problemen verbleven in de instituten
o Er werd een beperkt aantal diagnoses vermeld
▪ = voorloper van de DSM
Emil Kraeplin
• Tot op vandaag: bijzonder grote invloed op psychiatrische diangostiek en classificatie
• Heeft in 1883 het Compendium der Psychiatrie geschreven
o Groepeert ziektebeelden obv gemeenschappelijke patronen van symptomen
▪ Patroon van symptomen = syndroom
o Afzonderlijke entiteiten met een eigen oorzaak
▪ Oorzaak zocht hij in de biologie
Interesse in diagnose stellen neemt toe
• O.a. door feit dat ah begin vd 20e E psychiatrie en psychotherapie werd bedreven in ambulante
praktijken waar ook tal van andere problematieken aan bod kwamen
o Waren niet de mensen die i die grote asielen ondergebracht waren
o Binnen die praktijken ontstond meer interesse in diagnostiek en classificatie
1948: substantiële lijst waarin psychiatrische aandoeningen staan beschreven
• In de ICD 6 (6e editie)
o International Classification of Diseases
o Van de Wereldgezondsheidsorganisatie
• Was oorspronkelijk een internationale lijst vna doodsoorzaken die verzekeringen gebruikten,
oorspronkelijk geen psychiatrische diagnoses bij, zijn er pas bijgekomen in 1948
• APA vond dat niet zo'n goede lijst en zijn zelf met hun eerste DSM afgekomen (1952)
o DSM = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders
o Pretendeerden daar een classificatie die gebaseerd was op etiologische theorieën
▪ Oorzaken zagen zij heel beperkt:
• Ofwel een "impairment of brain tissue function"
• Ofwel psychogeen
o Psycho-analyse was koploper voor psychotherapie & wat betreft
invloed en impact in psychiatrie
o Was niet gebaseerd op onderzoeksdata
In dezelfde periode: in heel hoog tempo psychofarmaca op de markt
• Medicamenten om psychiatrische toestanden behandelen
• Bracht zeer grote interesse mee in psychodiagnostiek → wilden een diagnostishc label koppelen ana
een behandeling
• Ih begin vd psychofarmaca ≠ evident dat er een bepaalde aandoening op het medicament stond
, o Middelen werden op de markt gebracht en moesten zich nt als bv anti-psychoticum te
definiëren
o Wetgever heeft geëist om een bepaalde diagnose te koppelen ad medicamenten
1968: DSM II
• Grotendeels gebaseerd op de psycho-analyse
• Heel vele nadruk op context
• Ervaringen id jeugd als verklaring vr bepaalde ziektebeelden
• Ook beïnvloed of gebaseerd op de psychobiologie van Meyer
o Meyer was het nt eens met de theorie van Kraeplin
▪ Vond dat biologisch reductionisme, negeerde de invloed van sociale en
psychologische factoren
o Fout van Meyer: ging in het andere extreme
▪ Sprak van reactie-typen: psychiatrische diagnose was een reactie
• Bv: depressieve reactie, angstreactie op sociale en psychologische
stressfactoren
Ondertussen bezig: US-UK Diagnostic Project
• Project waarbij men ging vergelijken hoe diagnoses werden gesteld in US en UK
• Groepen mensen diagnosticeren en kijken hoeveel diagnoses worden er gesteld in de UK en hoeveel
id US
o Diagnose schizofrenie werd in de US dubbel zo vaak gesteld in de UK
▪ Verschil zat niet in een verschillende presentatie vd patiëntengroep, mr ih labelen
door de psychiaters
▪ Dus nt het voorkomen van bep ziektebeelden
▪ Geeft aan dat er nood is/was aan internationale afspraken voor diagnostiek
• Aan eenduidige diagnostische criteria die voor iedereen hetzelfde zijn →
maakte de weg vrij voor nieuwe DSM-edities
DSM III (1980)
• Was heel duidelijk a-theoretisch
o Wilde geen etiologische theorieën en geen psycho-analytisch denken introduceren in hun
criteria
o Wilden alleen maar observeerbare gedrag in kaart brengen en alleen een beschrijvende
diagnose geven met criteria die voor iedereen heel duidelijk zijn
o Was een uitgesproken categoriaal handboek
▪ Verschillende ziekte-entiteiten als afzonderlijke entiteiten beschouwen
▪ Gaan ervan uit dat ziekte A en ziekte B verschillend zijn, ofwel heb je A ofwel B
• = utopie
Ondertussen zitten we aan DSM V → kritiek op categoriaal denken is vandaag niet afgenomen
1. DIAGNOSE
Doel:
• Vaststellen van symptomen
o Symptoom = ziekteteken = een teken dat er een ziekte is
o Samenhang tussen symptomen beschrijven en verloop
• Beschrijven van een toestand
• Verklaren/begrijpen van een toestand
o Wat is de samenhang van de symptomen
o Wat zijn lichamelijke en psychische oorzaken
o Wat zijn de sterke en kwetsbare kanten van de persoonlijkheid
▪ En wat is de invloed daarvan op het toestandsbeeld
o Wat is de invloed van gedrag op het onderhouden/oplossen vd problematiek
• Uiteindelijke doel: instellen van behandeling
, 2 typen diagnose:
Syndroomdiagnose Structuurdiagnose
Beschrijvend Beschrijvend
Geen info over etiopathogenese Info over etiopathogenese
= waardoor en op welke wijze is het syndroom ontstaan
Kijken naar beïnvloedende factoren (neuro-biologisch en
psychologisch)
3 types beïnvloedende factoren
• Predisponerende factoren
o Factoren die iemand kwetsbaar maken
• Luxerende factoren
o Factoren die de stoornis uitlokken
o Kan positief zijn, maar ook negatief
o Voorbeeld luxatie: voet omslagen → gebroken enkel
• Onderhoudende factoren
o Factoren die de stoornis onderhouden of versterken
Casus Hans
• Voelt zich down, kan niet meer genieten
• Voelt zich gefaald
• Heeft zijn ontslag ingediend
o Vrij impulsief, voelde zich gepasseerd
o Had gehoopt op een promotie, mr collega die op hetzelfde niveau werkt heeft die
gekregen
o Lag vaak in conflict met collega's die het beter weten
• Eetlust verminderd → 4kg kwijt
• Slaapproblemen: 'vanaf 3u wakker'
• 's Morgens ellendig, avond wat beter, draaglijker
• Heeft een virusinfectie gehad → leverontsteking → 3 weken plat
• Blanco psychiatrische voorgeschiedenis
o Moeder bipolaire stoornis
o Broer depressie
• Moe, concentreren lukt niet meer
• Klussen lukt niet meer
• Geen zin in seks
• Voortdurend ruzie met partner
o Heeft het gevoel dat zijn vrouw dreigt af te haken en dat als er niet snel iets verandert dat
ze het voor bekeken houdt
• Criteria depressief syndroom (van toepassing op Hans) ( → ≥ 5 symptomen binnen dezelfde
periode van 2 weken waarvan ≥ 1 kernsymptoom)
o Depressieve stemming
o Verlies van interesse of plezier
o Veranderde eetlust/gewicht
o Insomnia/hypersomnia
o Psychomotorische agitatie/remming
o Moeheid of energieverlies
o Gevoel van waardeloosheid of schuldgevoelens
o Verminderde concentratie of besluiteloosheid
o Terugkerende gedachten aan dood of suïcide
