Psychologie als Wetenschap
Hoorcollege 1 Introductiecollege Psychologie als wetenschap
Belangrijke termen
• Transparant: het onderzoeksproces is stap voor stap helder en volledig beschreven
• Reproduceerbaar: het onderzoek kan nog een keer uitgevoerd worden precies zoals het
eerder ook is uitgevoerd
• Replicatie: een studie vindt hetzelfde resultaat als een eerdere studie
• Momenteel: beperkt transparant, beperkt reproduceerbaar, laag replicatie succes en
onvoldoende diversiteit. Er is focus op het individu.
• Toekomst: volledig transparant, meer reproduceerbaar, hoger replicatie succes en
voldoende diversiteit. Er is focus op teams.
• De wetenschap is niet divers genoeg en momenteel homogeen, maar iedereen moet
gerepresenteerd worden. Bovendien ligt de focus heel erg op het individu, terwijl er
focus zou moeten liggen op teams.
• Een onderzoek kan soms wel transparant zijn maar niet reproduceerbaar, want sommige
situaties (9/11) komen niet nog een keer voor. Reproduceerbaarheid is een probleem als
het niet mogelijk is omdat het onderzoek niet transparant gerapporteerd is.
Hoe komt dat?
• Zelfs voordat kinderen kunnen praten, vragen kinderen zich af “Hoe komt
dat?”. Kinderen zijn van nature nieuwsgierig
• In de studie van Stahl & Feigenson (2015) lieten de onderzoekers baby’s
video’s zien waarbij dingen gebeurden die eigenlijk niet kunnen;
schendingen van verwachtingen.
• Bij een ‘knowledge-violation’ gingen de kinderen meer het object (auto)
verkennen. Een ‘violation-expectation’ leidt tot verkenning bij de kinderen.
Van meten tot weten
• We willen observaties gebruiken om te komen tot een theorie. Een theorie is meer dan
observaties, maar gaat over samenhang tussen verschillende observaties. Theorieën
doen uitspraken die overstijgend zijn over bepaalde specifieke observaties.
• Een rol van theorie is het integreren van observatie.
• Samenhang tussen observaties worden uitgedrukt in theorieën en deze kunnen
wiskundig zijn (formules) of empirisch (concepten met empirische inhoud).
Wiskundige theorie
• Fermat’s equation
Empirische theorie
• Over stellingen in de wereld en niet alleen over objecten, gebeurtenissen en getallen.
• Observaties zijn belangrijk, maar de onderliggende processen en mechanismen die de
observaties hebben voortgebracht moeten gevonden worden.
,Oorsprong van hypotheses
• Virginia Woolf beschrijft een moment van inzicht, opeens was er een samenhang/ begrip
tussen de verschillende observaties
Genereren van hypotheses
• Introspectieve zelfanalyse: als mensen op manier A tegen mij gedragen, merk ik dat ik
daar op manier B op reageer
• Opmerken van patronen
• Opmerken van (onverwachte) uitzonderingen op patronen
• Bestaande theorie toepassen op nieuwe fenomenen
Voorspellende rol van theorie
• Theorieën worden soms als een ‘zaklamp’ gebruikt; omdat je een theorie hebt, ga je
kijken of bepaalde dingen samenhangen, omdat jouw theorie zegt dat bepaalde dingen
op een bepaalde manier samen zouden moeten hangen.
• Hangen de dingen inderdaad samen op een manier zoals de theorie voorspelt?
Theorie-data cyclus
• Vanuit een hypothese kan je een voorspelling afleiden. Een hypothese is meer algemeen
en een voorspelling stelt een bepaalde uitkomst in de specifieke studie.
• Vervolgens wordt een experiment ontworpen.
• De data worden statistische geanalyseerd en er vindt evaluatie plaats.
• Daarna wordt de oude kennis geüpdatet.
• Op basis van deze nieuwe kennis wordt een nieuwe hypothese
opgesteld en de cyclus wordt herhaald.
Data kan wel en niet consistent zijn met de theorie
Onder determinatie
• Onder determinatie houdt in dat als er een patroon is in de data, er altijd meerdere
mogelijkheden zijn van dat patroon in de data.
• Data onder determineren (laten ruimte voor) verschillende verklaringen (theorieën)
• Jim heeft €10 uitgegeven in de winkel
o Een appel kost €1, sinaasappels €9
Slechts één mogelijkheid
o Een appel kost €1, sinaasappels €2
Meerdere mogelijkheden
Een bekend voorbeeld
Een correlatie impliceert niet een oorzakelijk verband
Definitie psychologie
• Psychologie is de wetenschappelijke studie van het brein, cognitie, en gedrag
o Brein: structuur en functioneren van hersenen, processen in hersenen
o Cognitie: informatieverwerking (waarneming, gedachten, emoties, gevoelens)
o Gedrag: alle acties van het lichaam (lopen, blozen, pupilveranderingen, hartslag)
Mensen hebben verschillende intuïties over wetmatigheden
,• Tegenpolen trekken elkaar aan of juist mensen die op elkaar lijken trekken elkaar aan?
• Mensen hebben allerlei verschillende ideeën over psychologische fenomenen waardoor
we de wetenschap nodig hebben om de intuïties te toetsen
Concepten
• Theorie: set van onderling verbonden claims die toetsbaar is (deels of geheel)
• Hypothese: een claim over de relatie tussen constructen die volgt uit een theorie
o Variabelen: observaties die verschillende waarden kunnen aannemen
• Voorspelling: een verwacht patroon van data in studieopzet (op basis van hypothese)
o Data: records van observaties
Complexe antwoorden
De meeste antwoorden zijn niet zo eenvoudig
Onwenselijke antwoorden
De data laten zien dat mensen vooroordelen hebben jegens bepaalde groepen mensen.
Wetenschappers hebben ook vertekende beelden en biases.
Wetenschappelijke houding
• We stellen vragen aan het universum en dat doen we op een manier die systematisch en
sceptisch is, terwijl we weten dat wij mensen niet vlekkeloos zijn.
• Helderheid en precisie: helder en precies denken en schrijven; wat is de hoofdvraag van
het onderzoek, welke concepten spelen hierin een rol en wat zijn de specifieke definities
van deze concepten.
Jingle-jangle denkfouten
• Jingle denkfout: ten onrechte aannemen dat dingen hetzelfde zijn, omdat deze met
dezelfde term worden aangeduid. Bepaald concept heeft meerdere betekenissen, maar
er wordt uitgegaan van dezelfde betekenis.
o Bijvoorbeeld ‘adaptief’ in biologie vs. psychologie
• Jangle denkfout: ten onrechte aannemen dat dingen verschillen, omdat deze met
verschillende termen worden aangeduid. Er worden verschillende woorden gebruikt
voor dezelfde dingen waardoor wordt gedacht dat het twee verschillende dingen zijn.
o Bijvoorbeeld ‘sensitieve’ en ‘kritieke’ perioden
Wiskunde is exacter dan taal
• Een theorie die wordt uitgedrukt in wiskunde wordt preciezer gemaakt en daardoor
beter en makkelijker toetsbaar
Theorieën als nuttige abstracties
• Theorieën hebben niet als doel om alle factoren die een rol spelen bij bepaald gedrag
incorporeren. De theorie focust op de relatie tussen bepaalde concepten en laat allerlei
dingen weg die wel bestaan en wellicht relevant zijn met als doel te simplificeren.
Integratie van perspectieven
, • Mensen hebben allerlei perspectieven die zij kunnen innemen. Wetenschappers willen
de verschillende perspectieven begrijpen en integreren
Multi- en interdisciplinariteit
• Discipline is een vakgebied
• Multidisciplinair betekent dat mensen uit verschillende
vakgebieden met verschillende methoden samenwerken.
• Interdisciplinair betekent dat er overlap is tussen hoe de
wetenschappers met elkaar samenwerken
• Trans disciplinair betekent dat er samenhang is tussen de wetenschappers, maar
daarom heen is bijvoorbeeld ook samenwerking met maatschappelijke partners. De
inbedding van de samenleving zit in het onderzoek.
Vragen mogen stellen
• Bij een wetenschappelijke houding hoort het erbij dat men vragen mag stellen.
Omgaan met onzekerheid
• Erkennen dat je soms bepaalde dingen (nog) niet weet.
Kwantificeren van onzekerheid
• Signaal detectie theorie (SDT); er worden schattingen gemaakt over het vertrouwen
Twijfel is een kracht, geen zwakte
Maatschappelijk belang
• Leiders moeten overtuigingen publiekelijk kunnen aanpassen op basis van nieuw bewijs
o Om beleid te verbeteren
• Mensen moeten begrijpen dat schattingen niet perfect zijn, maar (vaak) zeer waardevol
o Om vertrouwen in wetenschap te behouden
Hoorcollege 1 Introductiecollege Psychologie als wetenschap
Belangrijke termen
• Transparant: het onderzoeksproces is stap voor stap helder en volledig beschreven
• Reproduceerbaar: het onderzoek kan nog een keer uitgevoerd worden precies zoals het
eerder ook is uitgevoerd
• Replicatie: een studie vindt hetzelfde resultaat als een eerdere studie
• Momenteel: beperkt transparant, beperkt reproduceerbaar, laag replicatie succes en
onvoldoende diversiteit. Er is focus op het individu.
• Toekomst: volledig transparant, meer reproduceerbaar, hoger replicatie succes en
voldoende diversiteit. Er is focus op teams.
• De wetenschap is niet divers genoeg en momenteel homogeen, maar iedereen moet
gerepresenteerd worden. Bovendien ligt de focus heel erg op het individu, terwijl er
focus zou moeten liggen op teams.
• Een onderzoek kan soms wel transparant zijn maar niet reproduceerbaar, want sommige
situaties (9/11) komen niet nog een keer voor. Reproduceerbaarheid is een probleem als
het niet mogelijk is omdat het onderzoek niet transparant gerapporteerd is.
Hoe komt dat?
• Zelfs voordat kinderen kunnen praten, vragen kinderen zich af “Hoe komt
dat?”. Kinderen zijn van nature nieuwsgierig
• In de studie van Stahl & Feigenson (2015) lieten de onderzoekers baby’s
video’s zien waarbij dingen gebeurden die eigenlijk niet kunnen;
schendingen van verwachtingen.
• Bij een ‘knowledge-violation’ gingen de kinderen meer het object (auto)
verkennen. Een ‘violation-expectation’ leidt tot verkenning bij de kinderen.
Van meten tot weten
• We willen observaties gebruiken om te komen tot een theorie. Een theorie is meer dan
observaties, maar gaat over samenhang tussen verschillende observaties. Theorieën
doen uitspraken die overstijgend zijn over bepaalde specifieke observaties.
• Een rol van theorie is het integreren van observatie.
• Samenhang tussen observaties worden uitgedrukt in theorieën en deze kunnen
wiskundig zijn (formules) of empirisch (concepten met empirische inhoud).
Wiskundige theorie
• Fermat’s equation
Empirische theorie
• Over stellingen in de wereld en niet alleen over objecten, gebeurtenissen en getallen.
• Observaties zijn belangrijk, maar de onderliggende processen en mechanismen die de
observaties hebben voortgebracht moeten gevonden worden.
,Oorsprong van hypotheses
• Virginia Woolf beschrijft een moment van inzicht, opeens was er een samenhang/ begrip
tussen de verschillende observaties
Genereren van hypotheses
• Introspectieve zelfanalyse: als mensen op manier A tegen mij gedragen, merk ik dat ik
daar op manier B op reageer
• Opmerken van patronen
• Opmerken van (onverwachte) uitzonderingen op patronen
• Bestaande theorie toepassen op nieuwe fenomenen
Voorspellende rol van theorie
• Theorieën worden soms als een ‘zaklamp’ gebruikt; omdat je een theorie hebt, ga je
kijken of bepaalde dingen samenhangen, omdat jouw theorie zegt dat bepaalde dingen
op een bepaalde manier samen zouden moeten hangen.
• Hangen de dingen inderdaad samen op een manier zoals de theorie voorspelt?
Theorie-data cyclus
• Vanuit een hypothese kan je een voorspelling afleiden. Een hypothese is meer algemeen
en een voorspelling stelt een bepaalde uitkomst in de specifieke studie.
• Vervolgens wordt een experiment ontworpen.
• De data worden statistische geanalyseerd en er vindt evaluatie plaats.
• Daarna wordt de oude kennis geüpdatet.
• Op basis van deze nieuwe kennis wordt een nieuwe hypothese
opgesteld en de cyclus wordt herhaald.
Data kan wel en niet consistent zijn met de theorie
Onder determinatie
• Onder determinatie houdt in dat als er een patroon is in de data, er altijd meerdere
mogelijkheden zijn van dat patroon in de data.
• Data onder determineren (laten ruimte voor) verschillende verklaringen (theorieën)
• Jim heeft €10 uitgegeven in de winkel
o Een appel kost €1, sinaasappels €9
Slechts één mogelijkheid
o Een appel kost €1, sinaasappels €2
Meerdere mogelijkheden
Een bekend voorbeeld
Een correlatie impliceert niet een oorzakelijk verband
Definitie psychologie
• Psychologie is de wetenschappelijke studie van het brein, cognitie, en gedrag
o Brein: structuur en functioneren van hersenen, processen in hersenen
o Cognitie: informatieverwerking (waarneming, gedachten, emoties, gevoelens)
o Gedrag: alle acties van het lichaam (lopen, blozen, pupilveranderingen, hartslag)
Mensen hebben verschillende intuïties over wetmatigheden
,• Tegenpolen trekken elkaar aan of juist mensen die op elkaar lijken trekken elkaar aan?
• Mensen hebben allerlei verschillende ideeën over psychologische fenomenen waardoor
we de wetenschap nodig hebben om de intuïties te toetsen
Concepten
• Theorie: set van onderling verbonden claims die toetsbaar is (deels of geheel)
• Hypothese: een claim over de relatie tussen constructen die volgt uit een theorie
o Variabelen: observaties die verschillende waarden kunnen aannemen
• Voorspelling: een verwacht patroon van data in studieopzet (op basis van hypothese)
o Data: records van observaties
Complexe antwoorden
De meeste antwoorden zijn niet zo eenvoudig
Onwenselijke antwoorden
De data laten zien dat mensen vooroordelen hebben jegens bepaalde groepen mensen.
Wetenschappers hebben ook vertekende beelden en biases.
Wetenschappelijke houding
• We stellen vragen aan het universum en dat doen we op een manier die systematisch en
sceptisch is, terwijl we weten dat wij mensen niet vlekkeloos zijn.
• Helderheid en precisie: helder en precies denken en schrijven; wat is de hoofdvraag van
het onderzoek, welke concepten spelen hierin een rol en wat zijn de specifieke definities
van deze concepten.
Jingle-jangle denkfouten
• Jingle denkfout: ten onrechte aannemen dat dingen hetzelfde zijn, omdat deze met
dezelfde term worden aangeduid. Bepaald concept heeft meerdere betekenissen, maar
er wordt uitgegaan van dezelfde betekenis.
o Bijvoorbeeld ‘adaptief’ in biologie vs. psychologie
• Jangle denkfout: ten onrechte aannemen dat dingen verschillen, omdat deze met
verschillende termen worden aangeduid. Er worden verschillende woorden gebruikt
voor dezelfde dingen waardoor wordt gedacht dat het twee verschillende dingen zijn.
o Bijvoorbeeld ‘sensitieve’ en ‘kritieke’ perioden
Wiskunde is exacter dan taal
• Een theorie die wordt uitgedrukt in wiskunde wordt preciezer gemaakt en daardoor
beter en makkelijker toetsbaar
Theorieën als nuttige abstracties
• Theorieën hebben niet als doel om alle factoren die een rol spelen bij bepaald gedrag
incorporeren. De theorie focust op de relatie tussen bepaalde concepten en laat allerlei
dingen weg die wel bestaan en wellicht relevant zijn met als doel te simplificeren.
Integratie van perspectieven
, • Mensen hebben allerlei perspectieven die zij kunnen innemen. Wetenschappers willen
de verschillende perspectieven begrijpen en integreren
Multi- en interdisciplinariteit
• Discipline is een vakgebied
• Multidisciplinair betekent dat mensen uit verschillende
vakgebieden met verschillende methoden samenwerken.
• Interdisciplinair betekent dat er overlap is tussen hoe de
wetenschappers met elkaar samenwerken
• Trans disciplinair betekent dat er samenhang is tussen de wetenschappers, maar
daarom heen is bijvoorbeeld ook samenwerking met maatschappelijke partners. De
inbedding van de samenleving zit in het onderzoek.
Vragen mogen stellen
• Bij een wetenschappelijke houding hoort het erbij dat men vragen mag stellen.
Omgaan met onzekerheid
• Erkennen dat je soms bepaalde dingen (nog) niet weet.
Kwantificeren van onzekerheid
• Signaal detectie theorie (SDT); er worden schattingen gemaakt over het vertrouwen
Twijfel is een kracht, geen zwakte
Maatschappelijk belang
• Leiders moeten overtuigingen publiekelijk kunnen aanpassen op basis van nieuw bewijs
o Om beleid te verbeteren
• Mensen moeten begrijpen dat schattingen niet perfect zijn, maar (vaak) zeer waardevol
o Om vertrouwen in wetenschap te behouden
