Samenvatting Literatuur en Hoorcolleges –
Preventie en Bestraffing van Criminaliteit
Week 1
Literatuur
‘The culture of high crime societies’ - Garland, D. (2000)
❖ Misdaadbestrijding is gebaseerd op adaptieve strategieën (preventie en samenwerking) en
op soevereine-staat strategieën (verbeterde controle en expressieve straffen) →
wisselwerking tussen focus op preventie en focus op straffen/reageren
• De focus in dit artikel ligt meer op de bestraffende ontwikkelingen
❖ Het strafrecht heeft een punitieve ontwikkeling doorgemaakt → focus op ‘’law and order’’
→ de straffen zijn gericht op leedtoevoeging, maar ondertussen ook op beveiliging van de
samenleving en preventie
• Er is ook meer aandacht voor individuele slachtoffers
❖ Het beleid (voor straffen) wordt steeds meer alleen gemaakt / gepubliceerd in politieke
sferen → de wetenschap speelt een steeds kleinere rol en de publieke opinie speelt een
steeds grotere rol sinds ongeveer de jaren ‘60/’70 (doordat de samenleving zich er bewust
van is dat criminaliteit een groot probleem is, waardoor er meer interesse voor is →
‘’collective experience’’)
❖ De professionele middenklasse (educatie, psychologie, etc.) na WOII had eerst een grote
invloed op de inrichting van de verzorgingsstaat (wat betreft strafrecht ook) → dit was
politiek/economisch gezien interessant voor ze (vanwege werk), op deze manier konden ze
zich onderscheiden en laten zien dat ze ‘’geciviliseerd’’ waren, en ze voelden zich niet
verbonden met criminaliteit (sociale afstand)
• Deze visie kan veranderd zijn doordat de professionele elite meer waarde is gaan
hechten aan de publieke opinie en/of doordat de professionele middenklasse zelf
anders is gaan denken over criminaliteit → criminaliteit werd een steeds groter
probleem dat invloed had op iedereen’s leven (sociale afstand werd kleiner)
❖ De zorgen van de middenklasse over criminaliteit werden door andere sociale
ontwikkelingen beïnvloed:
• De organisatie en leefstijl van middenklasse gezinnen veranderde (vrouwen gingen
werken, gezinnen verhuisden naar buitenwijken, scheidingen kwamen meer voor,
etc.) → het leven werd complexer en er moesten meer dingen geregeld worden
• Minder ernstige vormen van criminaliteit werden minder streng gestraft (terwijl de
angst om slachtoffer van criminaliteit te worden groter werd)
• Criminaliteit was een prominent onderwerp in de media (dramatisering) → de
politiek moest meer rekening houden met de publieke opinie
❖ Criminaliteit werd een steeds groter probleem voor de middenklasse, terwijl maatregelen
van de overheid als steeds ineffectiever werden gezien → er kwamen private methoden om
criminaliteit te voorkomen en ermee om te gaan (private beveiliging, surveillance,
gentrificatie, privébezit (zoals huizen) beveiligen, dagelijkse routines aanpassen)
❖ Er is een gemeenschappelijke angst voor criminaliteit ontstaan → culturele verschuiving die
invloed heeft op het dagelijks leven
,Pre-crime and post-criminology? - Zedner, L. (2007)
❖ Volgens Zedner staat de samenleving op het punt om van een post-crime houding naar een
pre-crime houding te verschuiven → de focus verschuift van straffen naar preventie, risico’s
en beveiliging
❖ Een pre-crime samenleving houdt zich bezig met risico’s → criminaliteit anticiperen
(risicotaxatie) en het proberen te voorkomen → we zijn een ‘’security society’’ geworden
❖ Private partijen (bedrijven etc.) zijn een steeds grotere rol gaan spelen in de
beveiligingssector
• Private beveiliging houdt zich meer bezig met criminaliteit voorkomen, terwijl de
politie vooral reageert op criminaliteit die al gepleegd is
• Nadeel → hierdoor wordt beveiliging steeds commerciëler (gericht op verlies
voorkomen en winst maken) → op bepaalde plaatsen kan meer betaald worden voor
private beveiliging, waardoor criminaliteit zich kan verplaatsen (displacement) naar
plekken waar geen/minder geld is voor die beveiliging
❖ Doordat de omgang van de samenleving met criminaliteit verandert (meer gericht op
beveiliging), moet criminologie mee veranderen
❖ Criminologie gebruikt veel onderzoeksmethoden en theorieën van haar moederdisciplines
→ ondertussen kijkt criminologie vaak ook vanuit een andere lens, waardoor criminologie en
de moederdisciplines bijdrages aan elkaar leveren
• Criminologie maakt bijvoorbeeld gebruik van economische analyses (voor de
rationele keuzetheorieën) → er moet ook gekeken worden naar hoe beveiliging
aangeboden en verdeeld wordt
• Internationale relaties (vergelijking tussen beveiliging op grote en kleine schaal),
morele filosofie (hoe ver mag preventie gaan?) en politieke theorieën (wie is
verantwoordelijk voor beveiliging, hoe wordt voor veiligheid gezorgd?) zijn ook
relevant voor criminologie
Hoorcolleges
Hoorcollege 1
❖ Overgang van resocialisatie naar veiligheidsmaatschappij:
• 1950 – 1970/80 → penal welfare state (welvaartsmaatschappij)
• 1970 – 1980 → verandering in perceptie van veiligheid en maatregelen
▪ 1970/80 → VS en UK
▪ 1990 → NL
• Post-1980 → veiligheidsmaatschappij
❖ Kenmerken van penal-welfarism:
• Welvaartsmaatschappij → 1950 – 1970 (1990 voor NL)
• Oorzaken van criminaliteit → sociale omgeving en (gebrek aan) maatschappelijke
kansen
• Staat → verantwoordelijk voor het probleem → geven een grote rol aan experts
• Straffen → gericht op corrigeren van afwijkend gedrag (resocialisatie)
• Dader → staat centraal
❖ Waar het idee van penal-welfarism vandaan komt → bredere populariteit van de
verzorgingsstaat, opkomst van experts/professionals, modernistisch idee over de
samenleving (technisch, niet emotioneel), en ondersteuning van de middenklasse en elite
❖ Kritische noten bij penal-welfarism:
• Werkt het in de praktijk?
, • Wie zijn eigenlijk de experts?
• Moet de Staat wel de centrale actor zijn?
• Wie is de ‘’normale’’ burger? (resocialisatie etc. gaat uit van een modelburger)
❖ Tijdens/na de jaren ’70 kwam er kritiek op penal welfarism vanuit 2 hoeken:
• Niet rechtvaardig → het systeem werkt niet, want het is niet rechtvaardig (‘’wat de
dader aan sympathiek wint, verliest het slachtoffer aan erkenning’’)
• Soft → het systeem werkt niet, want het is te ‘’soft’’
❖ Er komen steeds meer zorgen over criminaliteit en veiligheid → opkomst van de
veiligheidsmaatschappij
❖ High crime society (Garland) → criminaliteit is simpelweg een onderdeel van de
samenleving, we hoeven het niet perse te begrijpen/verklaren → we moeten het kunnen
controleren en voorkomen
• Ontwikkeling 1 → harder straffen en er komt meer nadruk op vergelding →
daders/gedetineerden moeten het ‘’verdienen’’ om terug te komen in de
samenleving
• Ontwikkeling 2 → preventief optreden tegen criminaliteit (criminaliteit is een
rationele keuze → moet voorkomen worden)
❖ Risk society → calculeren, voorspellen en preventief ingrijpen
❖ Responsabilisering → nadruk op het voorkomen van criminaliteit; mensen zijn zelf
verantwoordelijk voor hun veiligheid (individualisering) → terugtrekkende overheid
• Voorbeeld → banken en financiële instituties dragen (mede)verantwoordelijkheid
voor het veilig houden van het financiële stelsel → verzamelen en controleren data
om een risico-indeling te maken van verschillende transacties, zodat financieel
crimineel gedrag voorkomen kan worden
❖ Kenmerken van ‘’crime complex’’ (Garland):
• Dagelijks leven → criminaliteit is onderdeel van het dagelijks leven
• Private bedrijven → grotere rol voor private bedrijven (Staat alleen is ineffectief)
• Crime consciousness → mensen worden zich bewuster van criminaliteit (door
media en publieke discourse)
• Politiek → criminaliteit komt op de politieke agenda
• Slachtoffers → (potentiële) slachtoffers staan centraal
❖ Van resocialisatie naar risicodenken:
• Van criminaliteit als sociaal vraagstuk naar criminaliteit als alledaagse realiteit
• Van nadruk op resocialisatie naar nadruk op straffen
• Van dader die centraal staat naar slachtoffer dat centraal staat
• Van een Staat die verantwoordelijk is naar responsabilisering van burgers en de
private sector
• Van kennisproductie door experts naar kennisproductie door politie en justitie
❖ Kritische noten bij de veiligheidsmaatschappij:
• Is het wel echt zo nieuw en anders? (het idee van harder straffen en minder
sympathiek voor daders werd al buiten Europa gedaan, bijvoorbeeld in de kolonies
• Is een risicoanalyse objectief? (hoe wordt geprofileerd)
• Hoe houden we de nieuwe veiligheidsactoren verantwoordelijk? (zoals private
bedrijven)
• Willen we wel gemonitord worden? (surveillance en privacy → wat kan/doet
technologie?)
• Werken de zwaardere straffen wel? (zijn ze effectief?)
Preventie en Bestraffing van Criminaliteit
Week 1
Literatuur
‘The culture of high crime societies’ - Garland, D. (2000)
❖ Misdaadbestrijding is gebaseerd op adaptieve strategieën (preventie en samenwerking) en
op soevereine-staat strategieën (verbeterde controle en expressieve straffen) →
wisselwerking tussen focus op preventie en focus op straffen/reageren
• De focus in dit artikel ligt meer op de bestraffende ontwikkelingen
❖ Het strafrecht heeft een punitieve ontwikkeling doorgemaakt → focus op ‘’law and order’’
→ de straffen zijn gericht op leedtoevoeging, maar ondertussen ook op beveiliging van de
samenleving en preventie
• Er is ook meer aandacht voor individuele slachtoffers
❖ Het beleid (voor straffen) wordt steeds meer alleen gemaakt / gepubliceerd in politieke
sferen → de wetenschap speelt een steeds kleinere rol en de publieke opinie speelt een
steeds grotere rol sinds ongeveer de jaren ‘60/’70 (doordat de samenleving zich er bewust
van is dat criminaliteit een groot probleem is, waardoor er meer interesse voor is →
‘’collective experience’’)
❖ De professionele middenklasse (educatie, psychologie, etc.) na WOII had eerst een grote
invloed op de inrichting van de verzorgingsstaat (wat betreft strafrecht ook) → dit was
politiek/economisch gezien interessant voor ze (vanwege werk), op deze manier konden ze
zich onderscheiden en laten zien dat ze ‘’geciviliseerd’’ waren, en ze voelden zich niet
verbonden met criminaliteit (sociale afstand)
• Deze visie kan veranderd zijn doordat de professionele elite meer waarde is gaan
hechten aan de publieke opinie en/of doordat de professionele middenklasse zelf
anders is gaan denken over criminaliteit → criminaliteit werd een steeds groter
probleem dat invloed had op iedereen’s leven (sociale afstand werd kleiner)
❖ De zorgen van de middenklasse over criminaliteit werden door andere sociale
ontwikkelingen beïnvloed:
• De organisatie en leefstijl van middenklasse gezinnen veranderde (vrouwen gingen
werken, gezinnen verhuisden naar buitenwijken, scheidingen kwamen meer voor,
etc.) → het leven werd complexer en er moesten meer dingen geregeld worden
• Minder ernstige vormen van criminaliteit werden minder streng gestraft (terwijl de
angst om slachtoffer van criminaliteit te worden groter werd)
• Criminaliteit was een prominent onderwerp in de media (dramatisering) → de
politiek moest meer rekening houden met de publieke opinie
❖ Criminaliteit werd een steeds groter probleem voor de middenklasse, terwijl maatregelen
van de overheid als steeds ineffectiever werden gezien → er kwamen private methoden om
criminaliteit te voorkomen en ermee om te gaan (private beveiliging, surveillance,
gentrificatie, privébezit (zoals huizen) beveiligen, dagelijkse routines aanpassen)
❖ Er is een gemeenschappelijke angst voor criminaliteit ontstaan → culturele verschuiving die
invloed heeft op het dagelijks leven
,Pre-crime and post-criminology? - Zedner, L. (2007)
❖ Volgens Zedner staat de samenleving op het punt om van een post-crime houding naar een
pre-crime houding te verschuiven → de focus verschuift van straffen naar preventie, risico’s
en beveiliging
❖ Een pre-crime samenleving houdt zich bezig met risico’s → criminaliteit anticiperen
(risicotaxatie) en het proberen te voorkomen → we zijn een ‘’security society’’ geworden
❖ Private partijen (bedrijven etc.) zijn een steeds grotere rol gaan spelen in de
beveiligingssector
• Private beveiliging houdt zich meer bezig met criminaliteit voorkomen, terwijl de
politie vooral reageert op criminaliteit die al gepleegd is
• Nadeel → hierdoor wordt beveiliging steeds commerciëler (gericht op verlies
voorkomen en winst maken) → op bepaalde plaatsen kan meer betaald worden voor
private beveiliging, waardoor criminaliteit zich kan verplaatsen (displacement) naar
plekken waar geen/minder geld is voor die beveiliging
❖ Doordat de omgang van de samenleving met criminaliteit verandert (meer gericht op
beveiliging), moet criminologie mee veranderen
❖ Criminologie gebruikt veel onderzoeksmethoden en theorieën van haar moederdisciplines
→ ondertussen kijkt criminologie vaak ook vanuit een andere lens, waardoor criminologie en
de moederdisciplines bijdrages aan elkaar leveren
• Criminologie maakt bijvoorbeeld gebruik van economische analyses (voor de
rationele keuzetheorieën) → er moet ook gekeken worden naar hoe beveiliging
aangeboden en verdeeld wordt
• Internationale relaties (vergelijking tussen beveiliging op grote en kleine schaal),
morele filosofie (hoe ver mag preventie gaan?) en politieke theorieën (wie is
verantwoordelijk voor beveiliging, hoe wordt voor veiligheid gezorgd?) zijn ook
relevant voor criminologie
Hoorcolleges
Hoorcollege 1
❖ Overgang van resocialisatie naar veiligheidsmaatschappij:
• 1950 – 1970/80 → penal welfare state (welvaartsmaatschappij)
• 1970 – 1980 → verandering in perceptie van veiligheid en maatregelen
▪ 1970/80 → VS en UK
▪ 1990 → NL
• Post-1980 → veiligheidsmaatschappij
❖ Kenmerken van penal-welfarism:
• Welvaartsmaatschappij → 1950 – 1970 (1990 voor NL)
• Oorzaken van criminaliteit → sociale omgeving en (gebrek aan) maatschappelijke
kansen
• Staat → verantwoordelijk voor het probleem → geven een grote rol aan experts
• Straffen → gericht op corrigeren van afwijkend gedrag (resocialisatie)
• Dader → staat centraal
❖ Waar het idee van penal-welfarism vandaan komt → bredere populariteit van de
verzorgingsstaat, opkomst van experts/professionals, modernistisch idee over de
samenleving (technisch, niet emotioneel), en ondersteuning van de middenklasse en elite
❖ Kritische noten bij penal-welfarism:
• Werkt het in de praktijk?
, • Wie zijn eigenlijk de experts?
• Moet de Staat wel de centrale actor zijn?
• Wie is de ‘’normale’’ burger? (resocialisatie etc. gaat uit van een modelburger)
❖ Tijdens/na de jaren ’70 kwam er kritiek op penal welfarism vanuit 2 hoeken:
• Niet rechtvaardig → het systeem werkt niet, want het is niet rechtvaardig (‘’wat de
dader aan sympathiek wint, verliest het slachtoffer aan erkenning’’)
• Soft → het systeem werkt niet, want het is te ‘’soft’’
❖ Er komen steeds meer zorgen over criminaliteit en veiligheid → opkomst van de
veiligheidsmaatschappij
❖ High crime society (Garland) → criminaliteit is simpelweg een onderdeel van de
samenleving, we hoeven het niet perse te begrijpen/verklaren → we moeten het kunnen
controleren en voorkomen
• Ontwikkeling 1 → harder straffen en er komt meer nadruk op vergelding →
daders/gedetineerden moeten het ‘’verdienen’’ om terug te komen in de
samenleving
• Ontwikkeling 2 → preventief optreden tegen criminaliteit (criminaliteit is een
rationele keuze → moet voorkomen worden)
❖ Risk society → calculeren, voorspellen en preventief ingrijpen
❖ Responsabilisering → nadruk op het voorkomen van criminaliteit; mensen zijn zelf
verantwoordelijk voor hun veiligheid (individualisering) → terugtrekkende overheid
• Voorbeeld → banken en financiële instituties dragen (mede)verantwoordelijkheid
voor het veilig houden van het financiële stelsel → verzamelen en controleren data
om een risico-indeling te maken van verschillende transacties, zodat financieel
crimineel gedrag voorkomen kan worden
❖ Kenmerken van ‘’crime complex’’ (Garland):
• Dagelijks leven → criminaliteit is onderdeel van het dagelijks leven
• Private bedrijven → grotere rol voor private bedrijven (Staat alleen is ineffectief)
• Crime consciousness → mensen worden zich bewuster van criminaliteit (door
media en publieke discourse)
• Politiek → criminaliteit komt op de politieke agenda
• Slachtoffers → (potentiële) slachtoffers staan centraal
❖ Van resocialisatie naar risicodenken:
• Van criminaliteit als sociaal vraagstuk naar criminaliteit als alledaagse realiteit
• Van nadruk op resocialisatie naar nadruk op straffen
• Van dader die centraal staat naar slachtoffer dat centraal staat
• Van een Staat die verantwoordelijk is naar responsabilisering van burgers en de
private sector
• Van kennisproductie door experts naar kennisproductie door politie en justitie
❖ Kritische noten bij de veiligheidsmaatschappij:
• Is het wel echt zo nieuw en anders? (het idee van harder straffen en minder
sympathiek voor daders werd al buiten Europa gedaan, bijvoorbeeld in de kolonies
• Is een risicoanalyse objectief? (hoe wordt geprofileerd)
• Hoe houden we de nieuwe veiligheidsactoren verantwoordelijk? (zoals private
bedrijven)
• Willen we wel gemonitord worden? (surveillance en privacy → wat kan/doet
technologie?)
• Werken de zwaardere straffen wel? (zijn ze effectief?)
