Hoofdstuk 1: Het pedagogische quotiënt
IQ = intelligentiequotiënt
Maat voor intelligentie, erg omstreden.
EQ = emotioneel quotiënt
PQ = pedagogisch quotiënt
Dit boek moet antwoord geven op de vraag of het mogelijk is een index voor
pedagogische kwaliteit te ontwikkelen. Genoemde invalshoeken hebben betrekking
op 4 domeinen:
1. opvoeding
2. hulpverlening
3. onderwijs
4. educatie
In deze 4 domeinen komen verschillende perspectieven op het vraagstuk van
pedagogische kwaliteit aan bod. Namelijk een
1. algemeen pedagogisch perspectief
2. orthopedagogisch perspectief
3. onderwijskundig perspectief
4. andragogisch perspectief
IQ + EQ à gaat om karaktereigenschappen van personen
PQ à interesse gaat vooral uit naar de contexten waarbinnen individuen zich
bewegen. Daarbij gaat het vooral om de institutionele inbedding waarin pedagogisch
handelen plaatsvindt, bijv. een instelling voor kinderopvang.
PQ à verwijst naar de kwaliteiten vd pedagogische actoren en instanties binnen de
context van opvoeding, hulpverlening, onderwijs en educatie. Het gaat om
pedagogische maatstaven ter beoordeling van gezinnen, ouders (ped)agogische
instellingen en professionals werkzaam in die instellingen. De beoordeling wordt
bepaald door de mate van overeenstemming tussen de gerealiseerde pedagogische
omvang en het ideale of beoogde beeld daarvan.
1.2 Wat is ‘pedagogisch’?
Pedagogiek richt zich op opvoeding en vorming.
Schreuder en Van der Werf à term ‘pedagogisch’ sinds 1990 alleen nog gebruikt
wanneer men het heeft over de sociale en emotionele ontwikkeling van kinderen en
over normen en waarden in opvoeding en vorming à benadering niet correct à
volgens hen gaat het enerzijds om de persoonlijke ontwikkeling van iemand en
anderzijds om dat wat maatschappelijk gezien als noodzakelijk of wenselijk wordt
beschouwd.
Imelman (1982) à bij opvoeding gaat het om het kritisch inleiden in betekenissen.
Dekker (1992) à opvoeding gaat over het inleiden in affectieve, cognitieve,
emotionele, godsdienstige en sociale gewoonten in een gegeven cultuur.
1.3 Opvattingen over pedagogische kwaliteit
Er bestaan tests waarmee de kwaliteit van pedagogisch handelen kan worden
nagegaan à reeks instrument ontwikkeld en gevalideerd door het Nederlands
Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO), gericht op de kwaliteit van
kinderopvang. Hierbij wordt pedagogische kwaliteit expliciet als meetpretentie
genoemd.
, Riksen-Walraven (2004) à de pedagogische kwaliteit wordt gedefinieerd in termen
van proces- en structurele kwaliteitsindicatoren. De procesindicatoren betreffen het
feitelijke zorg- en opvoedingsproces en het welbevinden en de betrokkenheid vd
kinderen à indicatoren richten zich op het primaire proces vd kinderen.
Voorbeelden van structurele indicatoren vd kinderopvang zijn; groepsgrootte, leider-
kindratio en opleiding vd leidsters.
Deze indicatoren liggen verder van het primaire proces vd opvoeding en kunnen
worden gerekend tot de context vd opvoeding.
Begrip pedagogische kwaliteit wordt niet gedefinieerd, maar wordt omschreven in de
vorm van een reeks indicatoren.
De Kruif et al. à empirisch bepaald in welke mate elk vd indicatoren bijdraagt aan de
pedagogische kwaliteit vd kinderopvang.
In Vlaanderen ook instrument dat expliciet bedoeld is om pedagogische kwaliteit te
meten à het Kwaliteitsinstrument Particuliere Opvanginstellingen (KWAPOI) voor het
evalueren vd pedagogische kwaliteit in crèche en kinderdagverblijf.
De KWAPOI bestaat uit verschillende onderdelen, waaronder observatieschalen voor
verschillende activiteiten. Voor elk observatiepunt wordt een cijfer gegeven à cijfer is
gebaseerd op kernmerken die belangrijk worden gevonden voor de pedagogische
interactie tussen begeleider en kind:
- flexibiliteit
- individualiseren (zich aanpassen aan het kind)
- stimuleren
- structureren (zekerheid bieden)
- zelfstandigheid bevorderen
- bewegingsvrijheid bieden
- veiligheid
Opvattingen over goede opvoeding:
in 20e eeuw à overheid start bemoeienis met de kwaliteit vd gezinsopvoeding
Kinderwetten 1901 à bepalen dat er sancties kwamen op slecht ouderschap.
Slecht/ontoereikend ouderschap kon leiden tot ontheffing of ontzetting uit de
ouderlijke macht
Sinds 1921 à de minderjarige en zijn opvoeding kunnen onder toezicht worden
gesteld
April 2004 à Wet op de Jeugdzorg: stelt dat de cliënt de meest doelmatige en meest
doeltreffende hulpverlening moet worden geboden
Overheidsbemoeienis ook tot uiting in de door de overheid opgezette projecten
gericht op het verbeteren van pedagogische kwaliteit
1.4 Indicatoren van pedagogische kwaliteit: test
Naast CKO en KWAPOI geen tests en schalen waarmee expliciet de pedagogische
kwaliteit wordt gemeten. Wel instrumenten die dat begrip naar ons oordeel impliciet,
indirect of gedeeltelijk meten à publicaties van COTAN (Commissie Test
Aangelegenheden Nederlands Instituut voor Psychologen). Hierin worden
psychologische en pedagogische meetinstrumenten systematisch beschreven.
Al deze tests moeten minimaal 40 indicatoren hebben, waarvan de meeste
betrekking hebben op kwaliteit vd opvoeding à Aantal rubrieken en indicatoren
IQ = intelligentiequotiënt
Maat voor intelligentie, erg omstreden.
EQ = emotioneel quotiënt
PQ = pedagogisch quotiënt
Dit boek moet antwoord geven op de vraag of het mogelijk is een index voor
pedagogische kwaliteit te ontwikkelen. Genoemde invalshoeken hebben betrekking
op 4 domeinen:
1. opvoeding
2. hulpverlening
3. onderwijs
4. educatie
In deze 4 domeinen komen verschillende perspectieven op het vraagstuk van
pedagogische kwaliteit aan bod. Namelijk een
1. algemeen pedagogisch perspectief
2. orthopedagogisch perspectief
3. onderwijskundig perspectief
4. andragogisch perspectief
IQ + EQ à gaat om karaktereigenschappen van personen
PQ à interesse gaat vooral uit naar de contexten waarbinnen individuen zich
bewegen. Daarbij gaat het vooral om de institutionele inbedding waarin pedagogisch
handelen plaatsvindt, bijv. een instelling voor kinderopvang.
PQ à verwijst naar de kwaliteiten vd pedagogische actoren en instanties binnen de
context van opvoeding, hulpverlening, onderwijs en educatie. Het gaat om
pedagogische maatstaven ter beoordeling van gezinnen, ouders (ped)agogische
instellingen en professionals werkzaam in die instellingen. De beoordeling wordt
bepaald door de mate van overeenstemming tussen de gerealiseerde pedagogische
omvang en het ideale of beoogde beeld daarvan.
1.2 Wat is ‘pedagogisch’?
Pedagogiek richt zich op opvoeding en vorming.
Schreuder en Van der Werf à term ‘pedagogisch’ sinds 1990 alleen nog gebruikt
wanneer men het heeft over de sociale en emotionele ontwikkeling van kinderen en
over normen en waarden in opvoeding en vorming à benadering niet correct à
volgens hen gaat het enerzijds om de persoonlijke ontwikkeling van iemand en
anderzijds om dat wat maatschappelijk gezien als noodzakelijk of wenselijk wordt
beschouwd.
Imelman (1982) à bij opvoeding gaat het om het kritisch inleiden in betekenissen.
Dekker (1992) à opvoeding gaat over het inleiden in affectieve, cognitieve,
emotionele, godsdienstige en sociale gewoonten in een gegeven cultuur.
1.3 Opvattingen over pedagogische kwaliteit
Er bestaan tests waarmee de kwaliteit van pedagogisch handelen kan worden
nagegaan à reeks instrument ontwikkeld en gevalideerd door het Nederlands
Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO), gericht op de kwaliteit van
kinderopvang. Hierbij wordt pedagogische kwaliteit expliciet als meetpretentie
genoemd.
, Riksen-Walraven (2004) à de pedagogische kwaliteit wordt gedefinieerd in termen
van proces- en structurele kwaliteitsindicatoren. De procesindicatoren betreffen het
feitelijke zorg- en opvoedingsproces en het welbevinden en de betrokkenheid vd
kinderen à indicatoren richten zich op het primaire proces vd kinderen.
Voorbeelden van structurele indicatoren vd kinderopvang zijn; groepsgrootte, leider-
kindratio en opleiding vd leidsters.
Deze indicatoren liggen verder van het primaire proces vd opvoeding en kunnen
worden gerekend tot de context vd opvoeding.
Begrip pedagogische kwaliteit wordt niet gedefinieerd, maar wordt omschreven in de
vorm van een reeks indicatoren.
De Kruif et al. à empirisch bepaald in welke mate elk vd indicatoren bijdraagt aan de
pedagogische kwaliteit vd kinderopvang.
In Vlaanderen ook instrument dat expliciet bedoeld is om pedagogische kwaliteit te
meten à het Kwaliteitsinstrument Particuliere Opvanginstellingen (KWAPOI) voor het
evalueren vd pedagogische kwaliteit in crèche en kinderdagverblijf.
De KWAPOI bestaat uit verschillende onderdelen, waaronder observatieschalen voor
verschillende activiteiten. Voor elk observatiepunt wordt een cijfer gegeven à cijfer is
gebaseerd op kernmerken die belangrijk worden gevonden voor de pedagogische
interactie tussen begeleider en kind:
- flexibiliteit
- individualiseren (zich aanpassen aan het kind)
- stimuleren
- structureren (zekerheid bieden)
- zelfstandigheid bevorderen
- bewegingsvrijheid bieden
- veiligheid
Opvattingen over goede opvoeding:
in 20e eeuw à overheid start bemoeienis met de kwaliteit vd gezinsopvoeding
Kinderwetten 1901 à bepalen dat er sancties kwamen op slecht ouderschap.
Slecht/ontoereikend ouderschap kon leiden tot ontheffing of ontzetting uit de
ouderlijke macht
Sinds 1921 à de minderjarige en zijn opvoeding kunnen onder toezicht worden
gesteld
April 2004 à Wet op de Jeugdzorg: stelt dat de cliënt de meest doelmatige en meest
doeltreffende hulpverlening moet worden geboden
Overheidsbemoeienis ook tot uiting in de door de overheid opgezette projecten
gericht op het verbeteren van pedagogische kwaliteit
1.4 Indicatoren van pedagogische kwaliteit: test
Naast CKO en KWAPOI geen tests en schalen waarmee expliciet de pedagogische
kwaliteit wordt gemeten. Wel instrumenten die dat begrip naar ons oordeel impliciet,
indirect of gedeeltelijk meten à publicaties van COTAN (Commissie Test
Aangelegenheden Nederlands Instituut voor Psychologen). Hierin worden
psychologische en pedagogische meetinstrumenten systematisch beschreven.
Al deze tests moeten minimaal 40 indicatoren hebben, waarvan de meeste
betrekking hebben op kwaliteit vd opvoeding à Aantal rubrieken en indicatoren
