Jurisprudentie STRAFRECHT
Wk 1
1 Leestafel zooien Wederrechtelijkheid - Moet het slachtoffer redelijkerwijze geacht worden het verwezenlijkte risico te hebben aanvaard?
Toestemming slachtoffer/ Wederrechtelijkheid ontbrak i.c. niet , omdat ernstig letsel is veroorzaakt tijdens spel zonder
sport en spel duidelijk afgebakende regels. Bovendien zeer gevaarzettend gehandeld door verdachte.
HR 22 april 2008, NJ Wederrechtelijkheid - Deelnemers aan sport hebben bepaalde gevaarlijke gedragingen van elkaar te verwachten, terwijl
2008/375 Toestemming slachtoffer/ bij een door duidelijke spelregels afgebakende sport die spelregels mede van belang zijn voor het
sport en spel bepalen van de grenzen van wederrechtelijkheid. Echter, ook bij gedragingen die in een spelsituatie
plaatsvinden kan een speler ‘de spelregels op dusdanige wijze schenden en zo gevaarlijk handelen
dat van het ontbreken van wederrechtelijkheid geen sprake kan zijn’.
2 Sliding Wederrechtelijkheid - Algemeen: geen beroep op sport en spel bij een gedraging i) die feitelijk en evident buiten het spel
Toestemming slachtoffer/ lijkt te vallen, ii) die op zichzelf weliswaar binnen sportuitoefening valt, maar waarbij op flagrante
sport en spel wijze de spelregels worden overtreden. Sliding langs achteren op kuitbeen, met gebroken been tot
gevolg, was i.c. mishandeling. De wederrechtelijkheid ontbrak niet, want ondanks dat sprake was
van sport en spel, bleef het gedrag niet binnen de grenzen van wat spelers van elkaar mogen
verwachten. Verdachte speelde daarnaast dusdanig gevaarlijk spel, dat van een ernstige overtreding
van de spelregels sprake was. Dat weegt mee.
3 HIV-besmetting I Voorwaardelijk opzet - Voorwaardelijk opzet op een bepaald gevolg - zoals hier de dood - is aanwezig indien de verdachte
Algemeen zich wetens en willens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat het gevolg zou intreden.
Daartoe is vereist de wetenschap van de verdachte van de aanmerkelijke kans dat het gevolg zal
intreden (weten) en bewuste aanvaarding van die kans (op de koop toenemen/willen).
Voorwaardelijk opzet - Of sprake is van een aanmerkelijke kans op een bepaald gevolg is afhankelijk van de
Aanmerkelijke kans omstandigheden van het geval , waaronder de de aard van de gedraging en de omstandigheden
waaronder deze is verricht. Het moet steeds gaan om een kans die naar algemene ervaringsregelen
aanmerkelijk is te achten. I.c.: onbeschermde seks is niet aanmerkelijke kans op dood door aids.
Wellicht wel op letsel. Ook was wil niet gericht op de dood (maar op seks).
Voorwaardelijk opzet - Sommige gedragingen kunnen naar hun uiterlijke verschijningsvorm worden aangemerkt als zo zeer
Willen gericht op een bepaald gevolg dat het, behoudens contra-indicaties , niet anders kan dan dat de
verdachte de aanmerkelijke kans op het gevolg op de koop heeft toegenomen.
Voorwaardelijk opzet - Als verdachte weet heeft gehad van de aanmerkelijke kans, maar (achteraf gezien ten onrechte)
Willen ervan is uitgegaan dat het gevolg niet zal intreden - wel weten, niet willen -, kan (vaak) wel worden
gezegd dat hij met (grove) onachtzaamheid heeft gehandeld - bewuste schuld -, maar is geen
sprake van voorwaardelijk opzet. Of in concreet geval sprake is van bewuste schuld of van
voorwaardelijke opzet zal, indien niet helder is wat er in de verdachte omging, afhangen van de
feitelijke omstandigheden van het geval - zie bijv. Porsche-arrest.
4 Porsche Voorwaardelijke opzet - Geen sprake van willen; kans niet op de koop toegenomen. De omstandigheden van het geval zijn
Willen namelijk van belang voor het antwoord op de vraag of sprake is van willen (en dus (ook) of sprake is
van voorwaardelijke opzet of bewuste schuld). Bestuurder heeft i.c. eerdere manoeuvres
afgebroken. Ook is het zo dat hij zelf levensgevaar heeft gelopen. Gelet op die omstandigheden is
het 'willen' niet aannemelijk.
5 Vuurwerkbom op ME- Voorwaardelijke opzet - Herhaling HIV-besmetting I. Voorwaardelijk opzet op een bepaald gevolg - zoals hier zwaar
bus Aanmerkelijke kans en willen lichamelijk letsel - is aanwezig indien de verdachte bewust de kans heeft aanvaard (op de koop toe
heeft genomen) dat dat gevolg zal intreden. Het zal moeten gaan om een kans die naar algemene
ervaringsregelen aanmerkelijk is te achten. I.c. voorwaardelijke opzet door hof niet voldoende
gemotiveerd, omdat het gaat om gepantserde bus - aanmerkelijke kans? - en een wil die lijkt te zijn
gericht op het toebrengen van schade aan materieel - willen?.
6 Chest bump Voorwaardelijke opzet - De Hoge Raad acht de bewezenverklaring van opzet niet onbegrijpelijk of ontoereikend
Aanmerkelijke kans gemotiveerd, ‘in het bijzonder in aanmerking genomen dat (uit de bewijsmiddelen blijkt dat) de
verdachte met zijn borstkas met kracht het slachtoffer een harde duw heeft gegeven tegen diens
borstkas, waardoor deze achterover viel.' Beiden zullen in die houding de voeten parallel naast
elkaar hebben staan. In die houding zal degene die geduwd wordt gemakkelijk zijn evenwicht
verliezen. Dat kan goed tot een achterwaartse val leiden die moeilijk te breken is. Het gaat hier om
een duw die naar algemene ervaringsregels een aanmerkelijke kans op pijn of letsel oplevert en die
naar haar uiterlijke verschijningsvorm zo zeer is gericht op pijn of letsel dat het niet anders kan zijn
dan dat de verdachte de aanmerkelijke kans op dit gevolg bewust heeft aanvaard.
7 Coronaspuger Voorwaardelijke opzet - Verdachte zei niet te willen - niet op de koop toegenomen te hebben - dat de verbalisanten corona
Willen zouden krijgen, maar enkel te spugen uit minachting. HR: gelet op omstandigheden heeft verdachte
wél bewust aanmerkelijke kans aanvaard dat bij verbalisanten redelijke vrees zou ontstaan voor
zwaar lichamelijk letsel (door coronabesmetting). Opzet t.a.v. bedreiging met zware mishandeling
aangenomen. Aard van misdrijf lijkt van belang (vgl. HIV I; aanm. kans op de dood i.p.v. aanm. kans
op ontstaan redelijke vrees voor besmetting).
8 Black-out Schuld - Culpa Het komt bij de beoordeling of er sprake is van schuld, in dit geval de aanmerkelijke
onoplettendheid en/of onachtzaamheid, aan op het geheel van gedragingen van verdachte, de aard
en ernst daarvan en de overige omstandigheden van het geval. Uit de ernst van de gevolgen van
verkeersgedrag kan niet reeds worden afgeleid dat sprake is van schuld. Dus: i) Is sprake van
aanmerkelijke onachtzaamheid/onvoorzichtingheid? ii) Bestaat er voldoende verwijtbaarheid? I.c.
aan laatste vraag niet voldaan, omdat sprake was van verontschuldigbare overmacht.
9 Gewaarschuwd mens Schuld - Culpa De omstandigheid dat het ongeval een gevolg is van een epileptische aanval, sluit volgens het hof
telt voor twee de schuld van verdachte niet uit, omdat hij wist van zijn epileptische aandoening, hij niet aanvalsvrij
was en hij voordat hij ging rijden zijn medicijnen niet had ingenomen - iets wat vaker gebeurde. HR:
Oordeel hof dat verdachte schuld heeft aan het ongeval is voldoende gemotiveerd.
,10 Roekeloosheid I Schuld - Roekeloosheid Buitengewoon onvoorzichtige gedraging, waarmee zeer ernstig gevaar in het leven is geroepen,
waarvan verdachte zich bewust was of had moeten zijn. Denk bijvoorbeeld aan een straatrace in het
donker door de bebouwde kom of onder invloed varen zonder licht in het donker tijdens druk
evenement.
11 Roekeloosheid II Schuld - Roekeloosheid Van roekeloosheid als zwaarste, aan opzet grenzende schuldvorm is slechts in uitzonderlijke
gevallen sprake. Motivering van het hof is toereikend: uit de door het Hof gebezigde bewijsvoering
kan worden afgeleid dat het Hof in het bijzonder acht heeft geslagen op het samenstel van
gedragingen van de verdachte, welk samenstel eruit bestaat dat de verdachte, kort gezegd, 's
nachts in het kader van een verkeersruzie - waarbij de verdachte een voor hem rijdende auto dicht
heeft genaderd, met de lichten van zijn auto heeft geseind en vervolgens rechts heeft ingehaald -
zijn auto plotseling tot stilstand heeft gebracht op de rechterrijstrook van een onverlichte
autosnelweg omdat hij ‘verhaal wilde halen’ en hij daarbij zo abrupt heeft geremd dat de achter de
verdachte rijdende auto werd gedwongen te stoppen. Als gevolg daarvan kon een derde
achteropkomende auto de stilstaande auto's niet meer ontwijken en is deze auto met beide
stilstaande auto's in botsing gekomen, waarbij een drietal personen gewond is geraakt. Er was dus
sprake van een uitzonderlijk geval, hetgeen het hof ook tot uitdrukking heeft gebracht.
Wk 2
12 Letale longembolie Causaliteit Eerste maal door HR gesproken over redelijke toerekening. Gevaarlijk rijden veroorzaakt ongeluk,
waarbij letsel ontstaat. Letsel is op zichzelf niet dodelijk. Als verwikkeling uit opgelopen letsel is
echter massale longembolie voortgekomen. Door massale longembolie volgt dood. Het optreden
van letale longembolie na het bekomen van het letsel is van zodanige aard dat het overlijden van
het slachtoffer redelijkerwijze als gevolg van de botsing aan de dader kan worden toegerekend.
13 Aortaperforatie Causaliteit - Medische misser Door een perforatie van de aorta is het slachtoffer overleden. Messteken adequaat. Dat sprake is
van een medische fout - het over het hoofd zien van de aortaperforatie - maakt dat niet anders.
Door de perforatie is de dood gevolgd.
14 Haarlemse doodslag Causaliteit - Medische misser Messteken toegebracht, waarna het slachtoffer enkele dagen later overlijdt. Adequate oorzaak. HR
gaat niet mee in stelling dat wegens het missen van adequate behandeling onvoldoende causaliteit
bestaat.
15 Niet behandelde Causaliteit - Besluit Kogel leidt tot zwaar letsel - dwarslaesie en loninfectie - en uitzichtloos lijden. Adequate oorzaak.
longinfectie/ slachtoffer Slachtoffer besluit zelf echter behandeling te weigeren en overlijdt aan letsel. HR casseert niet.
Dwarslaesie
16 Injecteren HIV-besmet Causaliteit - C.s.q.n. - Injecteren HIV-besmet bloed -> dood. Er was echter een andere mogelijke oorzaak, namelijk dat
bloed Mogelijke andere oorzaak slachtoffer onbeschermde seks met een ander HIV-besmet persoon had gehad. Hoewel injecteren
wel goed tot de dood had kunnen leiden, acht HR onvoldoende causaal verband aanwezig, omdat
alternatieve oorzaak te reëel was. Alleen hoogst onwaarschijnlijke andere (mogelijke) oorzaak kan
buiten beschouwing worden gelaten. I.c. meer dan hoogst onwaarsch.
17 Bloedvergiftiging Causaliteit - Hoogst Messteek -> klaplong -> bloeding -> dood. Adequate oorzaak, maar andere oorzaak zou echter
onwaarschijnlijke andere kunnen zijn een infectie die is opgelopen tussen twee ziekenhuisopnames in. HR: hoogst
oorzaak onwaarschijnlijke mogelijkheid van een alternatieve gang van zaken staat niet aan
bewezenverklaring causaliteit in de weg.
18 Aanval bij coffeeshop Karakter van de ('verdedi- Gedraging moet o.g.v. bedoeling en uiterlijke verschijningsvorm als verdediging worden gezien voor
gings')handeling geslaagd beroep op noodweer(exces).
19 Noodweer en Overzicht noodweer(exces) Gedraging moet o.g.v. bedoeling en uiterlijke verschijningsvorm als verdediging worden gezien voor
noodweerexces geslaagd beroep op noodweer(exces).
In het vereiste van 'noodzakelijke verdediging' liggen proportionaliteits- en subsidiairiteitseis
besloten. Keuze voor verdedigingsmiddel en wijze van gebruik staan daarbij centraal: welk
verdedigingsmiddel en hoe gebruikt?
Onttrekking moet ook verlangd/verwacht kunnen worden.
Gedragingen van verdachte die aan de aanval (waartegen wordt geweerd) vooraf zijn gegaan
kunnen slechts onder bijzondere omstandigheden in de weg staan aan een geslaagd beroep op
noodweer. Voorbeelden zijn mogelijk het provoceren/uitlokken van aanvaller of het bewust uit zijn
op confrontatie.
Exces De veroorzaakte gemoedsbeweging moet van doorslaggevend belang zijn geweest voor het exces,
maar de bijdrage van andere factoren hoeft niet uitgesloten te zijn.
Exces Gedraging moet het onmiddellijke gevolg zijn van de hevige gemoedsbeweging. Of sprake is van
een 'onmiddellijk gevolg' hangt af van mate van overschrijding van grenzen van noodzakelijke
verdediging en de aard en intensiteit van hevige gemoedsbeweging.
20 Zware vaas Proportionaliteit Grens aan mate van overschrijding van verdedigingsrecht: "[…] dat het slaan met een zware vaas op
het hoofd van een 86-jarige man door een 38-jarige man, afgewogen tegen de aard en ernst van de
gestelde aanranding, een zodanig disproportionele reactie is, dat die verdachte niet kan
disculperen."
21 Causaal verband Dubbele causaliteit bij Causaliteit vereist i) tussen aanval en hevige gemoedsbeweging en ii) tussen hevige
noodweerexces noodweerexces gemoedsbeweging en noodweerhandeling.
22 Niet betaalde taxirit Anterieure verwijtbaarheid 'Bewust in een gevaarlijke situatie begeven' sluit geen beroep op noodweer(exces) uit.
23 Noodweerexces en Anterieure verwijtbaarheid - Dat latere verdachte een illegaal vuurwapen meebracht staat niet aan beroep op noodweer(exces)
illegaal vuurwapen Voorzorgsmaatregel in de weg, omdat het uit voorzorg was.
24 Vleesmes Anterieure verwijtbaarheid - Beroep op noodweer(exces) terecht verworpen, omdat wapen niet uit voorzorg is meegebracht.
Voorzorgsmaatregel Verdachte is na een telefonische ruzie woedend met een groot vleesmes naar het slachtoffer
gegaan en was onderweg niet van zijn voornemen af te brengen door de taxichauffeur. De intentie
van verdachte was gericht op een confrontatie met het slachtoffer, waarbij het gebruik van het mes
niet zou worden geschuwd en hij heeft - na het zien van het vuurwapen bij het slachtoffer - het ook
gebruikt met dodelijk gevolg.
, Wk 3
25 Inrijden op agent Poging - Voornemen=opzet 'Voornemen' i.d.z.v. art. 45 lid 1 Sr kan worden uitgelegd als opzet. Ook voorwaardelijke opzet, het
bewust aanvaarden van aanmerkelijke kans, kan dus voldoende zijn voor poging. I.c. wilde een
automobilist ontkomen aan controle in een 'fuik' door met onverminderde snelheid door te rijden.
Daarmee had hij volgens HR bewust de aanmerkelijke kans op dood van een ander c.q. de agent
aanvaard.
26 Cito-uitzendbureau Poging - Begin van uitvoering Wanneer iemand het voornemen heeft om diefstal met geweld te plegen en, teneinde tot
uitvoering daarvan te geraken, aan dat kantoor aanbelt met gedeeltelijk afgedekt gezicht, een
schietklaar vuurwapen en lege weekendtas, zijn deze gedragingen aan te merken als een begin van
uitvoering van een voorgenomen misdrijf, daar zij naar hun uiterlijke verschijningsvorm moeten
worden beschouwd als te zijn gericht op de voltooiing van het misdrijf .
27 Grenswisselkantoor Begin van uitvoering Geen begin van uitvoering, omdat verdachte nog in auto zat en geen gedraging had verricht die naar
uiterlijke verschijningsvorm moet worden beschouwd als te zijn gericht op voltooiing van
voorgenomen (i.c.) afpersing. Bepalend is veelal de kern van de t.l.gl. bestanddelen, i.c. 'door
geweld of bedreiging met geweld iemand dwingen tot afgifte'. Verdachte zat nog in auto, dus ging
te ver om te zeggen dat hij al begonnen was aan daadwerkelijke uitvoering.
28 Met zand gevulde Begin van uitvoering Het gaat om een oordeel van de rechter achteraf en niet om oordeel van eventuele omstanders ter
videodozen plekke. Welke indruk maakt het feitenverloop op een gemiddeld persoon die achteraf van alle
objectieve feiten en omstandigheden op de hoogte wordt gebracht? I.c.: Het feit dat (achteraf)
bleek dat de videodozen waarop de deal betrekking had met zand gevuld waren en achterin de auto
van verdachte lagen, kan bij de beoordeling of de gedraging naar uiterlijke verschijningsvorm gericht
is op voltooiing van het misdrijf meespelen, ook al kon voor (eventuele) omstanders ten tijde van de
gedraging ter plekke niet duidelijk zijn dat sprake was van oplichting.
29 Bevrijdingspoging Begin van uitvoering De vraag of sprake is van 'een gedraging die naar uiterlijke verschijningsvorm moet worden
gedetineerde beschouwd als te zijn gericht op voltooiing van het voorgenomen misdrijf', laat zich niet in
algemene zin beantwoorden. Belangrijke beoordelingsfactoren zijn (i) hoe dicht gedraging(en) en
voltooiing bij elkaar lagen (in tijd en/of plaats), (ii) hoe concreet deze daarop waren gericht, (iii) de
aard van het misdrijf en (iv) het eventuele samenstel van gedragingen met inbegrip van die van
eventuele deelnemers. Er hoeft niet reeds een bestanddeel te zijn vervuld, wil sprake zijn van
poging.
30 Samir A. Voorbereiding - Bestemd tot Middelen zijn bestemd tot het begaan van het misdrijf indien zij naar hun uiterlijke
het begaan verschijningsvorm t.t.v. het handelen dienstig kunnen zijn voor het voorgenomen misdadige doel.
Dat moet echter niet te beperkt worden uitgelegd: het is niet nodig dat de middelen daadwerkelijk
in objectieve zin kunnen bijdragen aan het feit. Doorslaggevend is het doel dat verdachte voor ogen
had en of de middelen daarmee stroken. Als de verdachte een bom wilde maken van de
aangetroffen middelen, is nog steeds sprake van een voorbereiding als blijkt dat dat met de
vorhanden middelen niet echt mogelijk zou zijn geweest, omdat (bijvoorbeeld) de bom dan niet had
gefunctioneerd.
31 Vrijwillige terugtred Vrijwillige terugtred Of een beroep op vrijwillige terugtred mogelijk is, hangt - mede gelet op de aard van het misdrijf -
bij voltooide poging af van de concrete omstandigheden van het geval. Zodanig optreden van verdachte vereist dat het
naar aard en tijdstip geschikt is om het eerder voorgenomen gevolg alsnog te beletten. Externe
factoren hoeven niet aan vrijwillige terugtred in de weg te staan, maar mogen niet de boventoon
voeren. Ook na een voltooide poging, kan van vrijwillige terugtred nog sprake zijn. Het gaat er niet
om of verdachte is teruggetreden voordat sprake is van een strafbare poging maar of hij is
teruggetreden voordat sprake is van een voltooid misdrijf.
32 Vrijwillige terugtred Vrijwillige terugtred Herhaling voorgaande arrest, maar pakte negatief uit. Gaskraan volledig opengezet, maar pas na
en zelfmelding drie uur bij politie gemeld. Tijdsverloop lijkt doorslaggevend te zijn geweest.
33 Oude Kijk in 't Meer- of eendaadse In beginsel meerdaadse samenloop, want er zijn nu eenmaal twee delicsomschrijvingen vervuld;
Jatstraat samenloop juridisch perspectief domineert. 'Toevallige gelijktijdigheid' doet niet zoveel ter zake. Ook wel
aspectenleer genoemd: elk aspect uit feitenrelaas kan los van het/de andere worden gezien -->
aspect A levert vervulling van delicsomschrijving A op enz.
34 Eendaadse samenloop Meer- of eendaadse Vaker sprake van eendaadse samenloop of voortgezette handeling als het gaat om gedragingen
en voortgezete samenloop binnen hetzelfde feitencomplex. Enigszins uiteenlopen van de strekkingen van de strafbepalingen
handeling hoeft niet in de weg te staan aan eendaadse samenloop. Het gaat erom of de verdachte in wezen
maar één verwijt kan worden gemaakt: 'dat de gedragingen in die mate een samenhangend, zich
min of meer op dezelfde tijd en plaats afspelend feitencomplex opleveren dat de verdachte daarvan
in wezen één verwijt kan/moet worden gemaakt. Voor voortgezette handeling komt het erop aan
of de elkaar in de tijd opvolgende gedragingen, ook m.b.t. het wilsbesluit, zo nauw met elkaar
samenhangen dat de verdachte daarvan één verwijt kan/moet worden gemaakt.
Is het verschil in strekking te groot, dan meerdaadse samenloop.
Bij twee gevolgen voor maatschappelijk leven, zoals twee personen dood, is snel sprake van
meerdaadse samenloop.
I.c. kon handeling worden gekwalificeerd als doodslag en als zware mishandeling, maar er was één
geweldsuitbarsting en strekkingen van delictsomschrijvingen liggen niet dusdanig uit elkaar dat
reeds daarom geen sprake meer kan zijn van eendaadse samenloop/voortgezette handeling.
Één feit ex art. 55 lid 1 Sr is niet gelijk aan 'hetzelfde feit' ex art. 68 Sr. Laatste is strikter.
35 Meindert Tjoelker Zelfde feit art. 68 Sr 'Zelfde feit' ex art. 68 Sr = ex art. 313 Sv. I.c.: Wijziging t.l.l. openlijke geweldpleging in doodslag
(dan wel zware mishandeling de dood ten gevolge hebbend) toelaatbaar, want verwantschap
tussen de delictsomschrijvingen (zelfde strekking) en uit omstandigheden blijkt gelijktijdigheid en
samenhang m.b.t. handelingen en schuld.
Wk 1
1 Leestafel zooien Wederrechtelijkheid - Moet het slachtoffer redelijkerwijze geacht worden het verwezenlijkte risico te hebben aanvaard?
Toestemming slachtoffer/ Wederrechtelijkheid ontbrak i.c. niet , omdat ernstig letsel is veroorzaakt tijdens spel zonder
sport en spel duidelijk afgebakende regels. Bovendien zeer gevaarzettend gehandeld door verdachte.
HR 22 april 2008, NJ Wederrechtelijkheid - Deelnemers aan sport hebben bepaalde gevaarlijke gedragingen van elkaar te verwachten, terwijl
2008/375 Toestemming slachtoffer/ bij een door duidelijke spelregels afgebakende sport die spelregels mede van belang zijn voor het
sport en spel bepalen van de grenzen van wederrechtelijkheid. Echter, ook bij gedragingen die in een spelsituatie
plaatsvinden kan een speler ‘de spelregels op dusdanige wijze schenden en zo gevaarlijk handelen
dat van het ontbreken van wederrechtelijkheid geen sprake kan zijn’.
2 Sliding Wederrechtelijkheid - Algemeen: geen beroep op sport en spel bij een gedraging i) die feitelijk en evident buiten het spel
Toestemming slachtoffer/ lijkt te vallen, ii) die op zichzelf weliswaar binnen sportuitoefening valt, maar waarbij op flagrante
sport en spel wijze de spelregels worden overtreden. Sliding langs achteren op kuitbeen, met gebroken been tot
gevolg, was i.c. mishandeling. De wederrechtelijkheid ontbrak niet, want ondanks dat sprake was
van sport en spel, bleef het gedrag niet binnen de grenzen van wat spelers van elkaar mogen
verwachten. Verdachte speelde daarnaast dusdanig gevaarlijk spel, dat van een ernstige overtreding
van de spelregels sprake was. Dat weegt mee.
3 HIV-besmetting I Voorwaardelijk opzet - Voorwaardelijk opzet op een bepaald gevolg - zoals hier de dood - is aanwezig indien de verdachte
Algemeen zich wetens en willens heeft blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat het gevolg zou intreden.
Daartoe is vereist de wetenschap van de verdachte van de aanmerkelijke kans dat het gevolg zal
intreden (weten) en bewuste aanvaarding van die kans (op de koop toenemen/willen).
Voorwaardelijk opzet - Of sprake is van een aanmerkelijke kans op een bepaald gevolg is afhankelijk van de
Aanmerkelijke kans omstandigheden van het geval , waaronder de de aard van de gedraging en de omstandigheden
waaronder deze is verricht. Het moet steeds gaan om een kans die naar algemene ervaringsregelen
aanmerkelijk is te achten. I.c.: onbeschermde seks is niet aanmerkelijke kans op dood door aids.
Wellicht wel op letsel. Ook was wil niet gericht op de dood (maar op seks).
Voorwaardelijk opzet - Sommige gedragingen kunnen naar hun uiterlijke verschijningsvorm worden aangemerkt als zo zeer
Willen gericht op een bepaald gevolg dat het, behoudens contra-indicaties , niet anders kan dan dat de
verdachte de aanmerkelijke kans op het gevolg op de koop heeft toegenomen.
Voorwaardelijk opzet - Als verdachte weet heeft gehad van de aanmerkelijke kans, maar (achteraf gezien ten onrechte)
Willen ervan is uitgegaan dat het gevolg niet zal intreden - wel weten, niet willen -, kan (vaak) wel worden
gezegd dat hij met (grove) onachtzaamheid heeft gehandeld - bewuste schuld -, maar is geen
sprake van voorwaardelijk opzet. Of in concreet geval sprake is van bewuste schuld of van
voorwaardelijke opzet zal, indien niet helder is wat er in de verdachte omging, afhangen van de
feitelijke omstandigheden van het geval - zie bijv. Porsche-arrest.
4 Porsche Voorwaardelijke opzet - Geen sprake van willen; kans niet op de koop toegenomen. De omstandigheden van het geval zijn
Willen namelijk van belang voor het antwoord op de vraag of sprake is van willen (en dus (ook) of sprake is
van voorwaardelijke opzet of bewuste schuld). Bestuurder heeft i.c. eerdere manoeuvres
afgebroken. Ook is het zo dat hij zelf levensgevaar heeft gelopen. Gelet op die omstandigheden is
het 'willen' niet aannemelijk.
5 Vuurwerkbom op ME- Voorwaardelijke opzet - Herhaling HIV-besmetting I. Voorwaardelijk opzet op een bepaald gevolg - zoals hier zwaar
bus Aanmerkelijke kans en willen lichamelijk letsel - is aanwezig indien de verdachte bewust de kans heeft aanvaard (op de koop toe
heeft genomen) dat dat gevolg zal intreden. Het zal moeten gaan om een kans die naar algemene
ervaringsregelen aanmerkelijk is te achten. I.c. voorwaardelijke opzet door hof niet voldoende
gemotiveerd, omdat het gaat om gepantserde bus - aanmerkelijke kans? - en een wil die lijkt te zijn
gericht op het toebrengen van schade aan materieel - willen?.
6 Chest bump Voorwaardelijke opzet - De Hoge Raad acht de bewezenverklaring van opzet niet onbegrijpelijk of ontoereikend
Aanmerkelijke kans gemotiveerd, ‘in het bijzonder in aanmerking genomen dat (uit de bewijsmiddelen blijkt dat) de
verdachte met zijn borstkas met kracht het slachtoffer een harde duw heeft gegeven tegen diens
borstkas, waardoor deze achterover viel.' Beiden zullen in die houding de voeten parallel naast
elkaar hebben staan. In die houding zal degene die geduwd wordt gemakkelijk zijn evenwicht
verliezen. Dat kan goed tot een achterwaartse val leiden die moeilijk te breken is. Het gaat hier om
een duw die naar algemene ervaringsregels een aanmerkelijke kans op pijn of letsel oplevert en die
naar haar uiterlijke verschijningsvorm zo zeer is gericht op pijn of letsel dat het niet anders kan zijn
dan dat de verdachte de aanmerkelijke kans op dit gevolg bewust heeft aanvaard.
7 Coronaspuger Voorwaardelijke opzet - Verdachte zei niet te willen - niet op de koop toegenomen te hebben - dat de verbalisanten corona
Willen zouden krijgen, maar enkel te spugen uit minachting. HR: gelet op omstandigheden heeft verdachte
wél bewust aanmerkelijke kans aanvaard dat bij verbalisanten redelijke vrees zou ontstaan voor
zwaar lichamelijk letsel (door coronabesmetting). Opzet t.a.v. bedreiging met zware mishandeling
aangenomen. Aard van misdrijf lijkt van belang (vgl. HIV I; aanm. kans op de dood i.p.v. aanm. kans
op ontstaan redelijke vrees voor besmetting).
8 Black-out Schuld - Culpa Het komt bij de beoordeling of er sprake is van schuld, in dit geval de aanmerkelijke
onoplettendheid en/of onachtzaamheid, aan op het geheel van gedragingen van verdachte, de aard
en ernst daarvan en de overige omstandigheden van het geval. Uit de ernst van de gevolgen van
verkeersgedrag kan niet reeds worden afgeleid dat sprake is van schuld. Dus: i) Is sprake van
aanmerkelijke onachtzaamheid/onvoorzichtingheid? ii) Bestaat er voldoende verwijtbaarheid? I.c.
aan laatste vraag niet voldaan, omdat sprake was van verontschuldigbare overmacht.
9 Gewaarschuwd mens Schuld - Culpa De omstandigheid dat het ongeval een gevolg is van een epileptische aanval, sluit volgens het hof
telt voor twee de schuld van verdachte niet uit, omdat hij wist van zijn epileptische aandoening, hij niet aanvalsvrij
was en hij voordat hij ging rijden zijn medicijnen niet had ingenomen - iets wat vaker gebeurde. HR:
Oordeel hof dat verdachte schuld heeft aan het ongeval is voldoende gemotiveerd.
,10 Roekeloosheid I Schuld - Roekeloosheid Buitengewoon onvoorzichtige gedraging, waarmee zeer ernstig gevaar in het leven is geroepen,
waarvan verdachte zich bewust was of had moeten zijn. Denk bijvoorbeeld aan een straatrace in het
donker door de bebouwde kom of onder invloed varen zonder licht in het donker tijdens druk
evenement.
11 Roekeloosheid II Schuld - Roekeloosheid Van roekeloosheid als zwaarste, aan opzet grenzende schuldvorm is slechts in uitzonderlijke
gevallen sprake. Motivering van het hof is toereikend: uit de door het Hof gebezigde bewijsvoering
kan worden afgeleid dat het Hof in het bijzonder acht heeft geslagen op het samenstel van
gedragingen van de verdachte, welk samenstel eruit bestaat dat de verdachte, kort gezegd, 's
nachts in het kader van een verkeersruzie - waarbij de verdachte een voor hem rijdende auto dicht
heeft genaderd, met de lichten van zijn auto heeft geseind en vervolgens rechts heeft ingehaald -
zijn auto plotseling tot stilstand heeft gebracht op de rechterrijstrook van een onverlichte
autosnelweg omdat hij ‘verhaal wilde halen’ en hij daarbij zo abrupt heeft geremd dat de achter de
verdachte rijdende auto werd gedwongen te stoppen. Als gevolg daarvan kon een derde
achteropkomende auto de stilstaande auto's niet meer ontwijken en is deze auto met beide
stilstaande auto's in botsing gekomen, waarbij een drietal personen gewond is geraakt. Er was dus
sprake van een uitzonderlijk geval, hetgeen het hof ook tot uitdrukking heeft gebracht.
Wk 2
12 Letale longembolie Causaliteit Eerste maal door HR gesproken over redelijke toerekening. Gevaarlijk rijden veroorzaakt ongeluk,
waarbij letsel ontstaat. Letsel is op zichzelf niet dodelijk. Als verwikkeling uit opgelopen letsel is
echter massale longembolie voortgekomen. Door massale longembolie volgt dood. Het optreden
van letale longembolie na het bekomen van het letsel is van zodanige aard dat het overlijden van
het slachtoffer redelijkerwijze als gevolg van de botsing aan de dader kan worden toegerekend.
13 Aortaperforatie Causaliteit - Medische misser Door een perforatie van de aorta is het slachtoffer overleden. Messteken adequaat. Dat sprake is
van een medische fout - het over het hoofd zien van de aortaperforatie - maakt dat niet anders.
Door de perforatie is de dood gevolgd.
14 Haarlemse doodslag Causaliteit - Medische misser Messteken toegebracht, waarna het slachtoffer enkele dagen later overlijdt. Adequate oorzaak. HR
gaat niet mee in stelling dat wegens het missen van adequate behandeling onvoldoende causaliteit
bestaat.
15 Niet behandelde Causaliteit - Besluit Kogel leidt tot zwaar letsel - dwarslaesie en loninfectie - en uitzichtloos lijden. Adequate oorzaak.
longinfectie/ slachtoffer Slachtoffer besluit zelf echter behandeling te weigeren en overlijdt aan letsel. HR casseert niet.
Dwarslaesie
16 Injecteren HIV-besmet Causaliteit - C.s.q.n. - Injecteren HIV-besmet bloed -> dood. Er was echter een andere mogelijke oorzaak, namelijk dat
bloed Mogelijke andere oorzaak slachtoffer onbeschermde seks met een ander HIV-besmet persoon had gehad. Hoewel injecteren
wel goed tot de dood had kunnen leiden, acht HR onvoldoende causaal verband aanwezig, omdat
alternatieve oorzaak te reëel was. Alleen hoogst onwaarschijnlijke andere (mogelijke) oorzaak kan
buiten beschouwing worden gelaten. I.c. meer dan hoogst onwaarsch.
17 Bloedvergiftiging Causaliteit - Hoogst Messteek -> klaplong -> bloeding -> dood. Adequate oorzaak, maar andere oorzaak zou echter
onwaarschijnlijke andere kunnen zijn een infectie die is opgelopen tussen twee ziekenhuisopnames in. HR: hoogst
oorzaak onwaarschijnlijke mogelijkheid van een alternatieve gang van zaken staat niet aan
bewezenverklaring causaliteit in de weg.
18 Aanval bij coffeeshop Karakter van de ('verdedi- Gedraging moet o.g.v. bedoeling en uiterlijke verschijningsvorm als verdediging worden gezien voor
gings')handeling geslaagd beroep op noodweer(exces).
19 Noodweer en Overzicht noodweer(exces) Gedraging moet o.g.v. bedoeling en uiterlijke verschijningsvorm als verdediging worden gezien voor
noodweerexces geslaagd beroep op noodweer(exces).
In het vereiste van 'noodzakelijke verdediging' liggen proportionaliteits- en subsidiairiteitseis
besloten. Keuze voor verdedigingsmiddel en wijze van gebruik staan daarbij centraal: welk
verdedigingsmiddel en hoe gebruikt?
Onttrekking moet ook verlangd/verwacht kunnen worden.
Gedragingen van verdachte die aan de aanval (waartegen wordt geweerd) vooraf zijn gegaan
kunnen slechts onder bijzondere omstandigheden in de weg staan aan een geslaagd beroep op
noodweer. Voorbeelden zijn mogelijk het provoceren/uitlokken van aanvaller of het bewust uit zijn
op confrontatie.
Exces De veroorzaakte gemoedsbeweging moet van doorslaggevend belang zijn geweest voor het exces,
maar de bijdrage van andere factoren hoeft niet uitgesloten te zijn.
Exces Gedraging moet het onmiddellijke gevolg zijn van de hevige gemoedsbeweging. Of sprake is van
een 'onmiddellijk gevolg' hangt af van mate van overschrijding van grenzen van noodzakelijke
verdediging en de aard en intensiteit van hevige gemoedsbeweging.
20 Zware vaas Proportionaliteit Grens aan mate van overschrijding van verdedigingsrecht: "[…] dat het slaan met een zware vaas op
het hoofd van een 86-jarige man door een 38-jarige man, afgewogen tegen de aard en ernst van de
gestelde aanranding, een zodanig disproportionele reactie is, dat die verdachte niet kan
disculperen."
21 Causaal verband Dubbele causaliteit bij Causaliteit vereist i) tussen aanval en hevige gemoedsbeweging en ii) tussen hevige
noodweerexces noodweerexces gemoedsbeweging en noodweerhandeling.
22 Niet betaalde taxirit Anterieure verwijtbaarheid 'Bewust in een gevaarlijke situatie begeven' sluit geen beroep op noodweer(exces) uit.
23 Noodweerexces en Anterieure verwijtbaarheid - Dat latere verdachte een illegaal vuurwapen meebracht staat niet aan beroep op noodweer(exces)
illegaal vuurwapen Voorzorgsmaatregel in de weg, omdat het uit voorzorg was.
24 Vleesmes Anterieure verwijtbaarheid - Beroep op noodweer(exces) terecht verworpen, omdat wapen niet uit voorzorg is meegebracht.
Voorzorgsmaatregel Verdachte is na een telefonische ruzie woedend met een groot vleesmes naar het slachtoffer
gegaan en was onderweg niet van zijn voornemen af te brengen door de taxichauffeur. De intentie
van verdachte was gericht op een confrontatie met het slachtoffer, waarbij het gebruik van het mes
niet zou worden geschuwd en hij heeft - na het zien van het vuurwapen bij het slachtoffer - het ook
gebruikt met dodelijk gevolg.
, Wk 3
25 Inrijden op agent Poging - Voornemen=opzet 'Voornemen' i.d.z.v. art. 45 lid 1 Sr kan worden uitgelegd als opzet. Ook voorwaardelijke opzet, het
bewust aanvaarden van aanmerkelijke kans, kan dus voldoende zijn voor poging. I.c. wilde een
automobilist ontkomen aan controle in een 'fuik' door met onverminderde snelheid door te rijden.
Daarmee had hij volgens HR bewust de aanmerkelijke kans op dood van een ander c.q. de agent
aanvaard.
26 Cito-uitzendbureau Poging - Begin van uitvoering Wanneer iemand het voornemen heeft om diefstal met geweld te plegen en, teneinde tot
uitvoering daarvan te geraken, aan dat kantoor aanbelt met gedeeltelijk afgedekt gezicht, een
schietklaar vuurwapen en lege weekendtas, zijn deze gedragingen aan te merken als een begin van
uitvoering van een voorgenomen misdrijf, daar zij naar hun uiterlijke verschijningsvorm moeten
worden beschouwd als te zijn gericht op de voltooiing van het misdrijf .
27 Grenswisselkantoor Begin van uitvoering Geen begin van uitvoering, omdat verdachte nog in auto zat en geen gedraging had verricht die naar
uiterlijke verschijningsvorm moet worden beschouwd als te zijn gericht op voltooiing van
voorgenomen (i.c.) afpersing. Bepalend is veelal de kern van de t.l.gl. bestanddelen, i.c. 'door
geweld of bedreiging met geweld iemand dwingen tot afgifte'. Verdachte zat nog in auto, dus ging
te ver om te zeggen dat hij al begonnen was aan daadwerkelijke uitvoering.
28 Met zand gevulde Begin van uitvoering Het gaat om een oordeel van de rechter achteraf en niet om oordeel van eventuele omstanders ter
videodozen plekke. Welke indruk maakt het feitenverloop op een gemiddeld persoon die achteraf van alle
objectieve feiten en omstandigheden op de hoogte wordt gebracht? I.c.: Het feit dat (achteraf)
bleek dat de videodozen waarop de deal betrekking had met zand gevuld waren en achterin de auto
van verdachte lagen, kan bij de beoordeling of de gedraging naar uiterlijke verschijningsvorm gericht
is op voltooiing van het misdrijf meespelen, ook al kon voor (eventuele) omstanders ten tijde van de
gedraging ter plekke niet duidelijk zijn dat sprake was van oplichting.
29 Bevrijdingspoging Begin van uitvoering De vraag of sprake is van 'een gedraging die naar uiterlijke verschijningsvorm moet worden
gedetineerde beschouwd als te zijn gericht op voltooiing van het voorgenomen misdrijf', laat zich niet in
algemene zin beantwoorden. Belangrijke beoordelingsfactoren zijn (i) hoe dicht gedraging(en) en
voltooiing bij elkaar lagen (in tijd en/of plaats), (ii) hoe concreet deze daarop waren gericht, (iii) de
aard van het misdrijf en (iv) het eventuele samenstel van gedragingen met inbegrip van die van
eventuele deelnemers. Er hoeft niet reeds een bestanddeel te zijn vervuld, wil sprake zijn van
poging.
30 Samir A. Voorbereiding - Bestemd tot Middelen zijn bestemd tot het begaan van het misdrijf indien zij naar hun uiterlijke
het begaan verschijningsvorm t.t.v. het handelen dienstig kunnen zijn voor het voorgenomen misdadige doel.
Dat moet echter niet te beperkt worden uitgelegd: het is niet nodig dat de middelen daadwerkelijk
in objectieve zin kunnen bijdragen aan het feit. Doorslaggevend is het doel dat verdachte voor ogen
had en of de middelen daarmee stroken. Als de verdachte een bom wilde maken van de
aangetroffen middelen, is nog steeds sprake van een voorbereiding als blijkt dat dat met de
vorhanden middelen niet echt mogelijk zou zijn geweest, omdat (bijvoorbeeld) de bom dan niet had
gefunctioneerd.
31 Vrijwillige terugtred Vrijwillige terugtred Of een beroep op vrijwillige terugtred mogelijk is, hangt - mede gelet op de aard van het misdrijf -
bij voltooide poging af van de concrete omstandigheden van het geval. Zodanig optreden van verdachte vereist dat het
naar aard en tijdstip geschikt is om het eerder voorgenomen gevolg alsnog te beletten. Externe
factoren hoeven niet aan vrijwillige terugtred in de weg te staan, maar mogen niet de boventoon
voeren. Ook na een voltooide poging, kan van vrijwillige terugtred nog sprake zijn. Het gaat er niet
om of verdachte is teruggetreden voordat sprake is van een strafbare poging maar of hij is
teruggetreden voordat sprake is van een voltooid misdrijf.
32 Vrijwillige terugtred Vrijwillige terugtred Herhaling voorgaande arrest, maar pakte negatief uit. Gaskraan volledig opengezet, maar pas na
en zelfmelding drie uur bij politie gemeld. Tijdsverloop lijkt doorslaggevend te zijn geweest.
33 Oude Kijk in 't Meer- of eendaadse In beginsel meerdaadse samenloop, want er zijn nu eenmaal twee delicsomschrijvingen vervuld;
Jatstraat samenloop juridisch perspectief domineert. 'Toevallige gelijktijdigheid' doet niet zoveel ter zake. Ook wel
aspectenleer genoemd: elk aspect uit feitenrelaas kan los van het/de andere worden gezien -->
aspect A levert vervulling van delicsomschrijving A op enz.
34 Eendaadse samenloop Meer- of eendaadse Vaker sprake van eendaadse samenloop of voortgezette handeling als het gaat om gedragingen
en voortgezete samenloop binnen hetzelfde feitencomplex. Enigszins uiteenlopen van de strekkingen van de strafbepalingen
handeling hoeft niet in de weg te staan aan eendaadse samenloop. Het gaat erom of de verdachte in wezen
maar één verwijt kan worden gemaakt: 'dat de gedragingen in die mate een samenhangend, zich
min of meer op dezelfde tijd en plaats afspelend feitencomplex opleveren dat de verdachte daarvan
in wezen één verwijt kan/moet worden gemaakt. Voor voortgezette handeling komt het erop aan
of de elkaar in de tijd opvolgende gedragingen, ook m.b.t. het wilsbesluit, zo nauw met elkaar
samenhangen dat de verdachte daarvan één verwijt kan/moet worden gemaakt.
Is het verschil in strekking te groot, dan meerdaadse samenloop.
Bij twee gevolgen voor maatschappelijk leven, zoals twee personen dood, is snel sprake van
meerdaadse samenloop.
I.c. kon handeling worden gekwalificeerd als doodslag en als zware mishandeling, maar er was één
geweldsuitbarsting en strekkingen van delictsomschrijvingen liggen niet dusdanig uit elkaar dat
reeds daarom geen sprake meer kan zijn van eendaadse samenloop/voortgezette handeling.
Één feit ex art. 55 lid 1 Sr is niet gelijk aan 'hetzelfde feit' ex art. 68 Sr. Laatste is strikter.
35 Meindert Tjoelker Zelfde feit art. 68 Sr 'Zelfde feit' ex art. 68 Sr = ex art. 313 Sv. I.c.: Wijziging t.l.l. openlijke geweldpleging in doodslag
(dan wel zware mishandeling de dood ten gevolge hebbend) toelaatbaar, want verwantschap
tussen de delictsomschrijvingen (zelfde strekking) en uit omstandigheden blijkt gelijktijdigheid en
samenhang m.b.t. handelingen en schuld.
