Probleem 4
Leerdoel 1: Wat is autisme en wat zijn de kenmerken ervan?
Autisme verwijst naar een breed spectrum aan stoornissen. Kenmerkend zijn problemen in de
interactie en de sociale communicatie. Ook zijn er vaak beperkte en herhaalde stereotype patronen
van gedrag.
→ Sinds DSM-V is er een overkoepelende term ASS = Autisme Spectrum Stoornis.
Oude subgroepen:
● Autistische stoornis
● PDD-nos
● Syndroom van Asperger
● Syndroom van Rett → valt nu niet
onder ASS
● Desintegratiestoornis
DSM-V → 2 hoofdkenmerken:
● Kwalitatief aanhoudende beperkingen
in sociale interactie en communicatie
in meerdere situaties
○ Om aan dit criterium te
voldoen, moeten er
beperkingen zijn in 3
gebieden:
■ Sociaal-emotionele
wederkerigheid
● Begrijpen wat
er van je
verwacht
wordt.
■ Non-verbale
communicatie
■ Ontwikkelen, onderhouden en begrijpen van relaties
○ Problemen in de communicatie uiten zich op verschillende manieren:
■ Non-verbaal
■ Verbaal
■ Taalbegrip/pragmatiek
○ 3 types:
■ Klassiek: dit kind lijkt onverschillig in contact en gaan erg in op hun eigen
stereotype bezigheden.
■ Passief: kinderen gaan zelden op zoek naar contact, accepteren wel
toenadering van anderen.
■ Actief-bizar: kinderen zoeken zelf contact, maar op een onaangepaste manier
● Er moet sprake zijn van beperkte en herhalende patronen van gedrag, belangstelling en
activiteiten
○ Kinderen die aan dit criterium voldoen, hebben een bovenmatige belangstelling voor
bepaalde onderwerpen of objecten, houden rigide vast aan hun routines en hebben
een stereotiepe motoriek.
Bijkomende problemen voor kinderen met ASS:
● Extra gevoeligheid voor zintuiglijke prikkels (hypo-/hypersensitiviteit).
● Afwijkende motoriek
, ● Onlogische angsten en driftbuien
● Epilepsie (bij 25-33% van de kinderen)
● Kinderen komen niet tot fantasiespel, het spel is beperkt tot mechanisch functioneel spel.
● Kinderen zijn vaak minder creatief; creativiteit is gebaseerd op realiteit en niet op verbeelding.
● Op latere leeftijd is er een tekort aan sociale verbeelding: intenties achter gedrag kunnen niet
voorgesteld worden.
→ Er zijn dus meer problemen dan slechts de problemen binnen de 2 hoofdcriteria.
De uitingsvorm en bijkomende problemen kunnen verschillen per leeftijd.
Prognose en ontwikkeling
De diagnose van ASS is erg stabiel. De ernst van de stoornis kan over de jaren heen afnemen.
→ De algemene sociale vaardigheden van kinderen verbeteren, maar ze komen in een
complexere sociale omgeving terecht, dus uiteindelijk weinig vooruitgang
→ Vooruitgang op taalgebied
→ Vooruitgang op zelfredzaamheid
In het algemeen geldt voor de ontwikkeling van deze kinderen als ze voor hun zesde taal hebben
ontwikkeld en een IQ hebben van boven de 70 dat dit dan voorspoedigere uitkomsten voorspelt in de
volwassenheid, maar het algemene lange termijn perspectief is niet rooskleurig. Longitudinaal
onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat slechts 18% van de kinderen min of meer onafhankelijk kan
wonen
Het klinische beeld (zichtbaarheid) van ASS kan in de ontwikkeling veranderen
● Afwijkingen in de sociale ontwikkeling zijn zichtbaar vanaf 12-18 maanden
● Beperkte activiteiten en interesses zijn zichtbaar na 18 maanden
● Taalachterstand is zichtbaar vanaf de peuterleeftijd
→ De kenmerken zijn vanaf 4-12 jaar duidelijk zichtbaar en blijven stabiel.
● Bij minderheid kinderen een toename in kenmerken.
● Jongeren met ASS vinden overgang volwassenheid moeilijk.
Algemene prognose:
Kinderen met ASS die voor hun 6e jaar zich taalkundig hebben ontwikkeld en een IQ van boven de 70
hebben, zullen gunstigere effecten hebben in de volwassenheid.
Het algemene lange termijn perspectief toont echter dat maar 17% van de kinderen onafhankelijk kan
wonen in de volwassenheid.
Prevalentie:
● Cijfers zijn tegenwoordig hoger dan vroeger → dit komt door vroegere herkenning,
bredere definitie van de stoornis en meer bekendheid.
● Prevalentie verschilt tussen de bronnen, maar ligt net onder de 1%
● Genderverschillen
○ ASS komt vaker voor bij jongens dan meisjes.
○ Verhouding is afhankelijk van intelligentie.
■ Verstandelijk beperkte jongens hebben ASS 2x zoveel dan de meisjes
■ ‘Normale’ jongens hebben het 5 tot 10x vaker dan meisjes.
● Meisjes zijn socialer → ASS wordt minder snel herkend bij
meisjes met een hoge intelligentie.
Comorbiditeits-stoornissen:
Verstandelijke beperking, ADHD, taalstoornis, zintuiglijke beperkingen, reactieve hechtingsstoornis,
kinderschizofrenie, OCD, tics en syndroom van Gilles de la Tourette, angsten, depressie,
slaapstoornis, motoriekstoornis, medische aandoeningen en genetisch syndroom.
Leerdoel 1: Wat is autisme en wat zijn de kenmerken ervan?
Autisme verwijst naar een breed spectrum aan stoornissen. Kenmerkend zijn problemen in de
interactie en de sociale communicatie. Ook zijn er vaak beperkte en herhaalde stereotype patronen
van gedrag.
→ Sinds DSM-V is er een overkoepelende term ASS = Autisme Spectrum Stoornis.
Oude subgroepen:
● Autistische stoornis
● PDD-nos
● Syndroom van Asperger
● Syndroom van Rett → valt nu niet
onder ASS
● Desintegratiestoornis
DSM-V → 2 hoofdkenmerken:
● Kwalitatief aanhoudende beperkingen
in sociale interactie en communicatie
in meerdere situaties
○ Om aan dit criterium te
voldoen, moeten er
beperkingen zijn in 3
gebieden:
■ Sociaal-emotionele
wederkerigheid
● Begrijpen wat
er van je
verwacht
wordt.
■ Non-verbale
communicatie
■ Ontwikkelen, onderhouden en begrijpen van relaties
○ Problemen in de communicatie uiten zich op verschillende manieren:
■ Non-verbaal
■ Verbaal
■ Taalbegrip/pragmatiek
○ 3 types:
■ Klassiek: dit kind lijkt onverschillig in contact en gaan erg in op hun eigen
stereotype bezigheden.
■ Passief: kinderen gaan zelden op zoek naar contact, accepteren wel
toenadering van anderen.
■ Actief-bizar: kinderen zoeken zelf contact, maar op een onaangepaste manier
● Er moet sprake zijn van beperkte en herhalende patronen van gedrag, belangstelling en
activiteiten
○ Kinderen die aan dit criterium voldoen, hebben een bovenmatige belangstelling voor
bepaalde onderwerpen of objecten, houden rigide vast aan hun routines en hebben
een stereotiepe motoriek.
Bijkomende problemen voor kinderen met ASS:
● Extra gevoeligheid voor zintuiglijke prikkels (hypo-/hypersensitiviteit).
● Afwijkende motoriek
, ● Onlogische angsten en driftbuien
● Epilepsie (bij 25-33% van de kinderen)
● Kinderen komen niet tot fantasiespel, het spel is beperkt tot mechanisch functioneel spel.
● Kinderen zijn vaak minder creatief; creativiteit is gebaseerd op realiteit en niet op verbeelding.
● Op latere leeftijd is er een tekort aan sociale verbeelding: intenties achter gedrag kunnen niet
voorgesteld worden.
→ Er zijn dus meer problemen dan slechts de problemen binnen de 2 hoofdcriteria.
De uitingsvorm en bijkomende problemen kunnen verschillen per leeftijd.
Prognose en ontwikkeling
De diagnose van ASS is erg stabiel. De ernst van de stoornis kan over de jaren heen afnemen.
→ De algemene sociale vaardigheden van kinderen verbeteren, maar ze komen in een
complexere sociale omgeving terecht, dus uiteindelijk weinig vooruitgang
→ Vooruitgang op taalgebied
→ Vooruitgang op zelfredzaamheid
In het algemeen geldt voor de ontwikkeling van deze kinderen als ze voor hun zesde taal hebben
ontwikkeld en een IQ hebben van boven de 70 dat dit dan voorspoedigere uitkomsten voorspelt in de
volwassenheid, maar het algemene lange termijn perspectief is niet rooskleurig. Longitudinaal
onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat slechts 18% van de kinderen min of meer onafhankelijk kan
wonen
Het klinische beeld (zichtbaarheid) van ASS kan in de ontwikkeling veranderen
● Afwijkingen in de sociale ontwikkeling zijn zichtbaar vanaf 12-18 maanden
● Beperkte activiteiten en interesses zijn zichtbaar na 18 maanden
● Taalachterstand is zichtbaar vanaf de peuterleeftijd
→ De kenmerken zijn vanaf 4-12 jaar duidelijk zichtbaar en blijven stabiel.
● Bij minderheid kinderen een toename in kenmerken.
● Jongeren met ASS vinden overgang volwassenheid moeilijk.
Algemene prognose:
Kinderen met ASS die voor hun 6e jaar zich taalkundig hebben ontwikkeld en een IQ van boven de 70
hebben, zullen gunstigere effecten hebben in de volwassenheid.
Het algemene lange termijn perspectief toont echter dat maar 17% van de kinderen onafhankelijk kan
wonen in de volwassenheid.
Prevalentie:
● Cijfers zijn tegenwoordig hoger dan vroeger → dit komt door vroegere herkenning,
bredere definitie van de stoornis en meer bekendheid.
● Prevalentie verschilt tussen de bronnen, maar ligt net onder de 1%
● Genderverschillen
○ ASS komt vaker voor bij jongens dan meisjes.
○ Verhouding is afhankelijk van intelligentie.
■ Verstandelijk beperkte jongens hebben ASS 2x zoveel dan de meisjes
■ ‘Normale’ jongens hebben het 5 tot 10x vaker dan meisjes.
● Meisjes zijn socialer → ASS wordt minder snel herkend bij
meisjes met een hoge intelligentie.
Comorbiditeits-stoornissen:
Verstandelijke beperking, ADHD, taalstoornis, zintuiglijke beperkingen, reactieve hechtingsstoornis,
kinderschizofrenie, OCD, tics en syndroom van Gilles de la Tourette, angsten, depressie,
slaapstoornis, motoriekstoornis, medische aandoeningen en genetisch syndroom.
