Afwijkingen van Kaakgewricht en Speekselklieren (AKS)
Inhoudsopgave
Afwijkingen van Kaakgewricht en Speekselklieren (AKS).................................................................................. 1
Hoorcollege 1 – Introductie ............................................................................................................................... 3
Week 1: TMD en rol van de tandarts ................................................................................................................ 6
Hoorcollege 2 – Epidemiologie en Etiologie van TMD ...................................................................................... 6
Hoorcollege 3 – Pathofysiologie van de kauwmusculatuur ........................................................................... 10
Hoorcollege 4 – Pathologie van het kaakgewricht ......................................................................................... 13
Hoorcollege 5 – Diagnostiek van TMD 1: Anamnese ...................................................................................... 16
Hoorcollege 6 – Diagnostiek van TMD 2: Inspectie en Klinisch Onderzoek ................................................... 20
Hoorcollege 7 – Behandeling van TMD 1: Counseling & Farmacotherapie ................................................... 24
Hoorcollege 8 – Behandeling van TMD deel 2: Opbeetplaat therapie........................................................... 27
Week 2: Multidisciplinaire behandeling van TMD .......................................................................................... 30
Hoorcollege 9 – Orofaciale fysiotherapie........................................................................................................ 30
Hoorcollege 10 – Nekpijn en TMD ................................................................................................................... 34
Hoorcollege 11 – E-health bij TMD .................................................................................................................. 37
Hoorcollege 12 – Psychologie .......................................................................................................................... 39
Hoorcollege 13 – Chirurgie van het kaakgewricht.......................................................................................... 43
Week 3: Differentiële diagnostiek en TMD ..................................................................................................... 49
Hoorcollege 14 – Hoofdpijn en TMD ............................................................................................................... 49
Hoorcollege 15 – Parkinson en TMD ............................................................................................................... 52
Hoorcollege 16 – Dementie en orofaciale pijn ................................................................................................ 55
Hoorcollege 17 – Speekselklieren en speekselklierafwijkingen deel I............................................................ 57
Hoorcollege 18 - Speekselklieren en speekselklierafwijkingen deel II ........................................................... 64
Week 4: Diagnostiek en behandeling van gebitsslijtage ................................................................................. 68
Hoorcollege 19 – Diagnostiek gebitsslijtage deel I ......................................................................................... 68
Hoorcollege 20 – Diagnostiek gebitsslijtage deel II ........................................................................................ 72
Hoorcollege 21 – Behandeling gebitsslijtage deel I ........................................................................................ 76
Hoorcollege 22 – Behandeling gebitsslijtage deel II ....................................................................................... 81
Week 5: Slaap en tandheelkundige slaapstoornissen ..................................................................................... 86
Hoorcollege 23 – Slaap en slaapstoornissen ................................................................................................... 86
Hoorcollege 24 – Tandheelkundige slaapgeneeskunde ................................................................................. 90
Hoorcollege 25 – Diagnostiek OSA .................................................................................................................. 94
Hoorcollege 26 – Behandeling van OSA .......................................................................................................... 98
1
,Hoorcollege 27 – Diagnostiek bruxisme deel I .............................................................................................. 104
Hoorcollege 28 – Diagnostiek bruxisme deel II ............................................................................................. 109
Hoorcollege 29 – Behandeling bruxisme ....................................................................................................... 114
2
,Hoorcollege 1 – Introductie
Door: Prof. dr. Frank Lobbezoo (blok coördinator)
Orale kinesiologie
Orale kinesiologie houdt zich bezig met alles wat er fout kan gaan met de bewegingsfunctie
van de kaak. Dit heeft invloed op de kwaliteit van leven van de patiënt.
Normale functie: dienen normaal uitgevoerd kunnen worden
- Kauwen
- Gapen
Functieverlies kan leiden tot:
- Slijtage
- Pijn (pijnbestrijding door middel van
restauratieve tandheelkunde)
Doel van dit blok: het verkrijgen van inzicht in de
diagnostiek en behandeling van pijn en
functiestoornissen van het kauwstelsel.
Na afloop van dit blok bent u in staat om:
- Een eenvoudig functieonderzoek van het
kauwstelsel uit te voeren.
- De hieruit verkregen gegevens te
analyseren tot een (differentiële)
diagnose.
- Een wasindex/beetregistratie te
vervaardigen en eenvoudige oefentherapie uit te voeren.
Casus
Kennismakingscasus: een ‘lastige’ patiënt
- Vrouw, 56 jaar
- Verwezen naar kaakchirurg (AUMC) i.v.m. therapie resistente kaakklachten links
o Pijn pre-auriculair (voor het oor) links
o Sprake van bewegingsbeperking
o Met name last tijdens het eten (TMD wordt erger tijdens functie zoals eten)
o Soms zwelling wang
Casus voorgeschiedenis:
- Behandeling eigen tandarts:
o Uitleg en adviezen (counseling)
o Opbeetplaat
o Geen effect
- Verwijzing fysiotherapeut
o Mobiliserende therapie (oefeningen die de patiënt zelf uit kan voeren)
o Geen effect
- Verwijzing kaakchirurg
3
, Beleid kaakchirurg:
- Ten tijde van consult: weinig klachten
- Geen provocatie van de klachten
- Beleid = afwachten (expectatief = wachten tot de klachten weer optreden)
Zes weken later:
- Polikliniek AUMC, ernstige pijn, zwelling, trismus
- Palpatiepijn, malaise, koorts (39,5 graden)
- Zwelling uitgang parotisklier
- Pusafvloed (massage)
- Röntgenfoto (weke delen): speekselsteen
Diagnose = Intermitterende (soms wel en soms niet aanwezig) obstructie glandula parotis
a.g.v. speekselsteenvorming (= sialolithiasis)
Behandeling:
- Incisie en drainage
- Antibiotica (intraveneus)
- Na acute fase: verwijdering speekselsteentjes
Uitkomst: Patiënt klachtenvrij na deze invasieve behandeling
Boodschap:
- Niet behandelen zonder een goede diagnose (het was geen TMD maar
speekselsteentjes)
- Bij klachten kauwstelsel: multidisciplinaire aanpak vaak gewenst. Ken je eigen
beperkingen.
Multidisciplinair: tandarts, MKA-chirurg, fysiotherapeut, tandarts-gnatholoog, medisch
specialist, psycholoog, logopedist, huisarts.
Opbouw blok AKS
- Zelfstudie:
o Colleges (canvas): wekelijks op vrijdag 4-7 nieuwe colleges beschikbaar
o Casus (Canvas): in week 41, 42, 43 op donderdagavond beschikbaar.
Formatieve toets: voorbereiding op tentamen
o Gefilmde instructies (Canvas): in week 42 en 43 op maandagochtend
beschikbaar: voorbereiding op practica (instructies voor het practicum).
- Online ingeroosterd
o Introductiecollege
o Vragenuurtje: wekelijks op dinsdag 17-18 uur
o Werkgroepen: in week 41 en 44: deelname verplicht
- Fysiek ingeroosterd:
o Practica: in week 42 en 43: deelname verplicht
- Tentamen:
o Juist/onjuist vragen en meerkeuzevragen
4
Inhoudsopgave
Afwijkingen van Kaakgewricht en Speekselklieren (AKS).................................................................................. 1
Hoorcollege 1 – Introductie ............................................................................................................................... 3
Week 1: TMD en rol van de tandarts ................................................................................................................ 6
Hoorcollege 2 – Epidemiologie en Etiologie van TMD ...................................................................................... 6
Hoorcollege 3 – Pathofysiologie van de kauwmusculatuur ........................................................................... 10
Hoorcollege 4 – Pathologie van het kaakgewricht ......................................................................................... 13
Hoorcollege 5 – Diagnostiek van TMD 1: Anamnese ...................................................................................... 16
Hoorcollege 6 – Diagnostiek van TMD 2: Inspectie en Klinisch Onderzoek ................................................... 20
Hoorcollege 7 – Behandeling van TMD 1: Counseling & Farmacotherapie ................................................... 24
Hoorcollege 8 – Behandeling van TMD deel 2: Opbeetplaat therapie........................................................... 27
Week 2: Multidisciplinaire behandeling van TMD .......................................................................................... 30
Hoorcollege 9 – Orofaciale fysiotherapie........................................................................................................ 30
Hoorcollege 10 – Nekpijn en TMD ................................................................................................................... 34
Hoorcollege 11 – E-health bij TMD .................................................................................................................. 37
Hoorcollege 12 – Psychologie .......................................................................................................................... 39
Hoorcollege 13 – Chirurgie van het kaakgewricht.......................................................................................... 43
Week 3: Differentiële diagnostiek en TMD ..................................................................................................... 49
Hoorcollege 14 – Hoofdpijn en TMD ............................................................................................................... 49
Hoorcollege 15 – Parkinson en TMD ............................................................................................................... 52
Hoorcollege 16 – Dementie en orofaciale pijn ................................................................................................ 55
Hoorcollege 17 – Speekselklieren en speekselklierafwijkingen deel I............................................................ 57
Hoorcollege 18 - Speekselklieren en speekselklierafwijkingen deel II ........................................................... 64
Week 4: Diagnostiek en behandeling van gebitsslijtage ................................................................................. 68
Hoorcollege 19 – Diagnostiek gebitsslijtage deel I ......................................................................................... 68
Hoorcollege 20 – Diagnostiek gebitsslijtage deel II ........................................................................................ 72
Hoorcollege 21 – Behandeling gebitsslijtage deel I ........................................................................................ 76
Hoorcollege 22 – Behandeling gebitsslijtage deel II ....................................................................................... 81
Week 5: Slaap en tandheelkundige slaapstoornissen ..................................................................................... 86
Hoorcollege 23 – Slaap en slaapstoornissen ................................................................................................... 86
Hoorcollege 24 – Tandheelkundige slaapgeneeskunde ................................................................................. 90
Hoorcollege 25 – Diagnostiek OSA .................................................................................................................. 94
Hoorcollege 26 – Behandeling van OSA .......................................................................................................... 98
1
,Hoorcollege 27 – Diagnostiek bruxisme deel I .............................................................................................. 104
Hoorcollege 28 – Diagnostiek bruxisme deel II ............................................................................................. 109
Hoorcollege 29 – Behandeling bruxisme ....................................................................................................... 114
2
,Hoorcollege 1 – Introductie
Door: Prof. dr. Frank Lobbezoo (blok coördinator)
Orale kinesiologie
Orale kinesiologie houdt zich bezig met alles wat er fout kan gaan met de bewegingsfunctie
van de kaak. Dit heeft invloed op de kwaliteit van leven van de patiënt.
Normale functie: dienen normaal uitgevoerd kunnen worden
- Kauwen
- Gapen
Functieverlies kan leiden tot:
- Slijtage
- Pijn (pijnbestrijding door middel van
restauratieve tandheelkunde)
Doel van dit blok: het verkrijgen van inzicht in de
diagnostiek en behandeling van pijn en
functiestoornissen van het kauwstelsel.
Na afloop van dit blok bent u in staat om:
- Een eenvoudig functieonderzoek van het
kauwstelsel uit te voeren.
- De hieruit verkregen gegevens te
analyseren tot een (differentiële)
diagnose.
- Een wasindex/beetregistratie te
vervaardigen en eenvoudige oefentherapie uit te voeren.
Casus
Kennismakingscasus: een ‘lastige’ patiënt
- Vrouw, 56 jaar
- Verwezen naar kaakchirurg (AUMC) i.v.m. therapie resistente kaakklachten links
o Pijn pre-auriculair (voor het oor) links
o Sprake van bewegingsbeperking
o Met name last tijdens het eten (TMD wordt erger tijdens functie zoals eten)
o Soms zwelling wang
Casus voorgeschiedenis:
- Behandeling eigen tandarts:
o Uitleg en adviezen (counseling)
o Opbeetplaat
o Geen effect
- Verwijzing fysiotherapeut
o Mobiliserende therapie (oefeningen die de patiënt zelf uit kan voeren)
o Geen effect
- Verwijzing kaakchirurg
3
, Beleid kaakchirurg:
- Ten tijde van consult: weinig klachten
- Geen provocatie van de klachten
- Beleid = afwachten (expectatief = wachten tot de klachten weer optreden)
Zes weken later:
- Polikliniek AUMC, ernstige pijn, zwelling, trismus
- Palpatiepijn, malaise, koorts (39,5 graden)
- Zwelling uitgang parotisklier
- Pusafvloed (massage)
- Röntgenfoto (weke delen): speekselsteen
Diagnose = Intermitterende (soms wel en soms niet aanwezig) obstructie glandula parotis
a.g.v. speekselsteenvorming (= sialolithiasis)
Behandeling:
- Incisie en drainage
- Antibiotica (intraveneus)
- Na acute fase: verwijdering speekselsteentjes
Uitkomst: Patiënt klachtenvrij na deze invasieve behandeling
Boodschap:
- Niet behandelen zonder een goede diagnose (het was geen TMD maar
speekselsteentjes)
- Bij klachten kauwstelsel: multidisciplinaire aanpak vaak gewenst. Ken je eigen
beperkingen.
Multidisciplinair: tandarts, MKA-chirurg, fysiotherapeut, tandarts-gnatholoog, medisch
specialist, psycholoog, logopedist, huisarts.
Opbouw blok AKS
- Zelfstudie:
o Colleges (canvas): wekelijks op vrijdag 4-7 nieuwe colleges beschikbaar
o Casus (Canvas): in week 41, 42, 43 op donderdagavond beschikbaar.
Formatieve toets: voorbereiding op tentamen
o Gefilmde instructies (Canvas): in week 42 en 43 op maandagochtend
beschikbaar: voorbereiding op practica (instructies voor het practicum).
- Online ingeroosterd
o Introductiecollege
o Vragenuurtje: wekelijks op dinsdag 17-18 uur
o Werkgroepen: in week 41 en 44: deelname verplicht
- Fysiek ingeroosterd:
o Practica: in week 42 en 43: deelname verplicht
- Tentamen:
o Juist/onjuist vragen en meerkeuzevragen
4
