Hoofdstuk 16: Gezondheid van kinderen in Nederland (uit
Levenscyclus van de Mens, de Gier)
Perinatale sterfte = doodgeborenen met een zwangerschapsduur vanaf 24 weken én overleden
kinderen, na een zwangerschapsduur van tenminste 22 weken en/of, indien zwangerschapsduur
onbekend is, een geboortegewicht van 500 gram, in de eerste week na de geboorte per 1000 leven-
en doodgeborenen
Neonatale sterfte = sterfte na de geboorte na een zwangerschapsduur van ten minste 22 weken
en/of, indien zwangerschapsduur onbekend is, een geboortegewicht van 500 gram in de eerste 28
levensdagen per 1000 levend geborenen
Zuigelingensterfte = sterfte in het eerste levensjaar per 1000 levend geborenen
Historie
Zuigelingensterfte 19e eeuw: 20%
2000: 0,7%
INFECTIEZIEKTEN
Bacteriële infecties
19e eeuw: veel infectieziekten door slechte hygiënische omstandigheden
- Cholera
o Bacteriële darminfectie
o Verwekker: Vibrio cholerae
o Diarree en braken + uitdroging
o Besmetting: via consumptie van inadequaat bereid voedsel afkomstig uit of
gewassen met het besmette water
- Tyfus
o Verwekker: Salmonella typhii
o Diarree en braken + uitdroging
o Besmetting: via consumptie van onvoldoende verhit vlees (bacterie vormt normale
flora van pluimvee, varkens en runderen)
Robert Koch ontdekte in 1882 dat deze infecties het gevolg waren van verontreiniging van het
(drink)water met deze bacteriën. Zuigelingensterfte daalde enorm na aanleg van drinkwaterleiding
Virale infecties
Pokken is een virale infectieziekte die ook veel kinderlevens heeft gevraagd
18e eeuw: al eerste vaccinaties tegen Pokken door blootstelling aan met pokken besmette koeien
Eind 19e eeuw (vóór dat de leerplicht werd ingevoerd): vaccinatie tegen pokken verplicht gesteld
voor alle kinderen die naar school gingen
Net voor WOII/1940: vaccinatie tegen pokken verplicht in Nederland (Rijksvaccinatieprogramma)
1960/1970: Pokken virus verdween uit samenleving wereldwijd
1979: WHO verklaart wereld pokkenvrij
Poliomyelitis, besmetting kan leiden tot ontsteking van grijze stof in ruggenmerg met als gevolg
verlamming dwarsgestreepte spierweefsel/verlamming benen, armen, ademhalingsspieren
1950: eerste vaccin tegen Poliomyelitis door Salk
Vaccin nu in Rijksvaccinatieprogramma; alleen epidemieën in gebieden waar vaccinatiegraad onder
de 70% ligt (in 1978 en 1992)
, Levensbedreigende aandoeningen in de 21e eeuw
(1) Medisch-biologische factoren
a. Congenitale (aangeboren) afwijkingen
Prevalentie congenitale afwijkingen 2,7%
Neemt af sinds begin 21ste eeuw door testen:
- Echoscopisch onderzoek bij zwangerschapsduur van 20 weken waardoor zwangerschap kan
worden afgebroken
- Triple test → trisomie 21
- Vlokkentest → andere chromosomale afwijkingen
- Vruchtwaterpunctie → neuraal buis defecten (spina bifida, open ruggetje)
Congenitale afwijkingen die de pasgeborenen niet overleefd: trisomie 13, afwezigheid of niet-
functionerende nieren (syndroom van Potter), ernstige afwijkingen aan het zenuwstelsel
(anencefalie) of de tractus respiratorius (longhypoplasie)
b. Kwaadaardige aandoeningen
Een van de belangrijkste doodsoorzaken op kinderleeftijd
i. Leukemie
Meest voorkomend: ALL (120 kinderen per jaar in NL, piek rond kleuterleeftijd)
Verminderde productie lymfocyten/erythrocyten
Goede behandeling met chemotherapie en beenmergtransplantatie
ii. Hersentumoren
e
2 meest voorkomende kanker (100 kinderen per jaar in NL)
Moeilijk te behandelen, veel verschillende typen die niet bij volwassen voorkomen
iii. Neuroblastomen
Meest voorkomende solide tumor buiten de schedel gelegen (35 kinderen per jaar in NL)
Bijna de helft van de patiënten met neuroblastoom is minder dan 2 jaar oud
iv. Niertumoren (nefroblastomen/Wilm’s tumoren)
Minder dan 50 kinderen per jaar in NL, 3-4 jarige leeftijd
Goed te behandelen
v. Bottumoren
Meest voorkomend: 1. Osteosarcoom; 2. Ewingsarcoom (3-5 kinderen per jaar); 3. Chondrosarcoom
Meer bij jongens, 65% tussen 10 -20 jaar, gemiddelde genezingskans 60%
(2) Sociale omgeving
SES van ouders heeft grote invloed op gezondheid van kinderen
- Kennis van hygiëne, lichamelijke verzorging, goede voeding, bekendheid met de organisatie
van en toegang tot gezondheidssysteem essentieel voor gezond opgroeien kind
Culturele achtergrond en etniciteit én de daarmee gepaard gaande beleving van het lichaam en
relatiepatronen hebben invloed op de gezondheid
- Migrantenfamilies uit Mediterrane gebied → congenitale afwijkingen
- Hindoestaanse kinderen → diabetes mellitus
(3) Fysieke milieu
Verontreiniging leefomgeving
- Schoon drinkwater
o Intra-uterine blootstelling aan lood en kwik kan ernstige gevolgen hebben voor de
neurologische en mentale ontwikkeling van kind
o Ook hormoon-verstorende stoffen; pesticiden, vlamvertragers, dioxines, nondioxin
PCBs, weekmakers)
- Verontreinigde lucht; door industrie en verkeer, veroorzaakt astma
(4) Leefwijze
Voedingspatronen
Levenscyclus van de Mens, de Gier)
Perinatale sterfte = doodgeborenen met een zwangerschapsduur vanaf 24 weken én overleden
kinderen, na een zwangerschapsduur van tenminste 22 weken en/of, indien zwangerschapsduur
onbekend is, een geboortegewicht van 500 gram, in de eerste week na de geboorte per 1000 leven-
en doodgeborenen
Neonatale sterfte = sterfte na de geboorte na een zwangerschapsduur van ten minste 22 weken
en/of, indien zwangerschapsduur onbekend is, een geboortegewicht van 500 gram in de eerste 28
levensdagen per 1000 levend geborenen
Zuigelingensterfte = sterfte in het eerste levensjaar per 1000 levend geborenen
Historie
Zuigelingensterfte 19e eeuw: 20%
2000: 0,7%
INFECTIEZIEKTEN
Bacteriële infecties
19e eeuw: veel infectieziekten door slechte hygiënische omstandigheden
- Cholera
o Bacteriële darminfectie
o Verwekker: Vibrio cholerae
o Diarree en braken + uitdroging
o Besmetting: via consumptie van inadequaat bereid voedsel afkomstig uit of
gewassen met het besmette water
- Tyfus
o Verwekker: Salmonella typhii
o Diarree en braken + uitdroging
o Besmetting: via consumptie van onvoldoende verhit vlees (bacterie vormt normale
flora van pluimvee, varkens en runderen)
Robert Koch ontdekte in 1882 dat deze infecties het gevolg waren van verontreiniging van het
(drink)water met deze bacteriën. Zuigelingensterfte daalde enorm na aanleg van drinkwaterleiding
Virale infecties
Pokken is een virale infectieziekte die ook veel kinderlevens heeft gevraagd
18e eeuw: al eerste vaccinaties tegen Pokken door blootstelling aan met pokken besmette koeien
Eind 19e eeuw (vóór dat de leerplicht werd ingevoerd): vaccinatie tegen pokken verplicht gesteld
voor alle kinderen die naar school gingen
Net voor WOII/1940: vaccinatie tegen pokken verplicht in Nederland (Rijksvaccinatieprogramma)
1960/1970: Pokken virus verdween uit samenleving wereldwijd
1979: WHO verklaart wereld pokkenvrij
Poliomyelitis, besmetting kan leiden tot ontsteking van grijze stof in ruggenmerg met als gevolg
verlamming dwarsgestreepte spierweefsel/verlamming benen, armen, ademhalingsspieren
1950: eerste vaccin tegen Poliomyelitis door Salk
Vaccin nu in Rijksvaccinatieprogramma; alleen epidemieën in gebieden waar vaccinatiegraad onder
de 70% ligt (in 1978 en 1992)
, Levensbedreigende aandoeningen in de 21e eeuw
(1) Medisch-biologische factoren
a. Congenitale (aangeboren) afwijkingen
Prevalentie congenitale afwijkingen 2,7%
Neemt af sinds begin 21ste eeuw door testen:
- Echoscopisch onderzoek bij zwangerschapsduur van 20 weken waardoor zwangerschap kan
worden afgebroken
- Triple test → trisomie 21
- Vlokkentest → andere chromosomale afwijkingen
- Vruchtwaterpunctie → neuraal buis defecten (spina bifida, open ruggetje)
Congenitale afwijkingen die de pasgeborenen niet overleefd: trisomie 13, afwezigheid of niet-
functionerende nieren (syndroom van Potter), ernstige afwijkingen aan het zenuwstelsel
(anencefalie) of de tractus respiratorius (longhypoplasie)
b. Kwaadaardige aandoeningen
Een van de belangrijkste doodsoorzaken op kinderleeftijd
i. Leukemie
Meest voorkomend: ALL (120 kinderen per jaar in NL, piek rond kleuterleeftijd)
Verminderde productie lymfocyten/erythrocyten
Goede behandeling met chemotherapie en beenmergtransplantatie
ii. Hersentumoren
e
2 meest voorkomende kanker (100 kinderen per jaar in NL)
Moeilijk te behandelen, veel verschillende typen die niet bij volwassen voorkomen
iii. Neuroblastomen
Meest voorkomende solide tumor buiten de schedel gelegen (35 kinderen per jaar in NL)
Bijna de helft van de patiënten met neuroblastoom is minder dan 2 jaar oud
iv. Niertumoren (nefroblastomen/Wilm’s tumoren)
Minder dan 50 kinderen per jaar in NL, 3-4 jarige leeftijd
Goed te behandelen
v. Bottumoren
Meest voorkomend: 1. Osteosarcoom; 2. Ewingsarcoom (3-5 kinderen per jaar); 3. Chondrosarcoom
Meer bij jongens, 65% tussen 10 -20 jaar, gemiddelde genezingskans 60%
(2) Sociale omgeving
SES van ouders heeft grote invloed op gezondheid van kinderen
- Kennis van hygiëne, lichamelijke verzorging, goede voeding, bekendheid met de organisatie
van en toegang tot gezondheidssysteem essentieel voor gezond opgroeien kind
Culturele achtergrond en etniciteit én de daarmee gepaard gaande beleving van het lichaam en
relatiepatronen hebben invloed op de gezondheid
- Migrantenfamilies uit Mediterrane gebied → congenitale afwijkingen
- Hindoestaanse kinderen → diabetes mellitus
(3) Fysieke milieu
Verontreiniging leefomgeving
- Schoon drinkwater
o Intra-uterine blootstelling aan lood en kwik kan ernstige gevolgen hebben voor de
neurologische en mentale ontwikkeling van kind
o Ook hormoon-verstorende stoffen; pesticiden, vlamvertragers, dioxines, nondioxin
PCBs, weekmakers)
- Verontreinigde lucht; door industrie en verkeer, veroorzaakt astma
(4) Leefwijze
Voedingspatronen
