Critical Appraisal of a topic
Loep 3, CAT
I-PROD B2
Namen: Chantal Rutjes, Kealy van het Schip, Rosa Bangma, Marit Pruijn, Marleen Benders
Studentnummer: 1656692, 1659299, 1659192, 1654305, 1657956
Klas: H2D
Docent: Kristel Everaars
Inleverdatum: 17-01-2016
Aantal woorden: 17 924
1
,Voorwoord
Voor het opstellen van deze CAT zijn wij, vijf tweedejaars studenten Huidtherapie aan Hogeschool Utrecht, op
zoek gegaan naar bruikbare wetenschappelijke artikelen en richtlijnen uit databanken. Dit met als doel om de
geselecteerde artikelen kritisch te beoordelen, zodat er uiteindelijk antwoord gegeven kan worden op de
hoofdvraag. De hoofdvraag leidt als rode draad door dit verslag en sluit aan bij het onderwerp van blok B2:
“oedeem”.
Met behulp van onze docenten Kristel Everaars en Anne Bronsveld, via mailcontact en de LOEP 3 lessen,
hebben wij dit verslag op de juiste manier op kunnen stellen en geleerd hoe we artikelen effectief en kritisch
kunnen beoordelen. Ook hadden we het afronden van het verslag zonder inbreng van alle vijf de groepsleden
niet kunnen volbrengen.
Utrecht, 14-12-2015.
Chantal Rutjes,
Kealy van het Schip,
Rosa Bangma,
Marit Pruijn,
Marleen Benders.
2
,Inhoudsopgave
Inleiding………………………………………………………………………………………………………………….4
Hoofdstuk 1: Methodiek………………………………………………………………………………………………..6
1.1 Type onderzoek 6
1.2 PICO vraagstelling 6
1.3 Zoekstrategie 6
1.4 Analysemethode 7
1.5 Selectie/ flowchart 8
Hoofdstuk 2: Resultaten………………………………………………………………………………………………. 9
2.1 Zoekresultaat per trede 9
2.2 Bespreking van de resultaten uit de artikelen 10
Hoofdstuk 3: Commentaar…………………………………………………………………………………………….13
3.1 Effect op lipoedeem 13
3.1.1 Level of evidence 13
3.1.2 Methodologische kwaliteit 13
3.1.3 Discussie 14
3.1.4 Conclusie 15
3.2 Overige overwegingen & toepasbaarheid in de huidtherapie 15
Hoofdstuk 4: Bottom line……………………………………………………………………………………………… 18
Literatuurlijst…………………………………………………………………………………………………………… 19
Bijlagen…………………………………………………………………………………………………………………. 21
Bijlage 1 Klinisch scenario lipoedeem 21
Bijlage 2 Zoekstring per databank 22
Bijlage 3 Printscreens per databank 27
Bijlage 4 Classificatie van methodologische kwaliteit volgens PEDro 33
Bijlage 5 Selectie/ flowchart 34
Bijlage 6 Datapreparaties 35
Bijlage 7 Individuele kwaliteitsbeoordelingen met EBRO en bespreking 40
Bijlage 8 Beoordelingslijst CAT 55
3
, Inleiding
De volgende situatieschets wordt als uitgangspunt genomen voor het schrijven van de CAT; “ik ben een 26 jarige
vrouw met lipoedeem stadium 2/3. (..) Dit is een paar maanden geleden bij mij vastgesteld maar ik loop er al ±12
jaar mee rond. Het is voor mij dus al een lange tijd pijnlijk om lang op mijn benen te staan en grote stukken te
lopen. (..) Mijn bovenlichaam is een maatje M en voor mijn onderlichaam draag ik nu al kleding in maat XXL. Ook
heb ik al meer dan 7 jaar moeite met het kopen van schoenen, omdat ze niet helemaal dicht kunnen of pijn doen
aan mijn enkels. (..) Nu zou ik graag willen weten of liposuctie echt een effectieve behandeling van lipoedeem is,
zodat de pijn eindelijk verminderd wordt” (Liposuctie voor lipoedeem, 2015). De volledige casus is terug te vinden
in bijlage 1.
Lipoedeem werd voor het eerst beschreven in 1940 in de Verenigde
Staten door Allen en Hines (1940) en is een chronische, progressieve,
symmetrische vermeerdering van vet in het subcutane weefsel. De
aandoening komt uitsluitend voor bij vrouwen en in de meeste gevallen
zijn de heupen, dijen, knieën en onderbenen van de patiënt aangedaan.
Het bovenlichaam en onderlichaam van de patiënt zijn uit proportie,
waardoor de termen ‘het rijbroekeffect’ en ‘cuff-effect’ vaak worden
toegepast om de aandoening te omschrijven. De armen zijn zelden
aangetast en de handen en voeten zijn nooit betrokken bij de
aandoening. Lipoedeem gaat soms gepaard met orthostatisch oedeem,
wat gekenmerkt wordt door pijn en gevoeligheid van de huid en makkelijk
vormende hematomen (Schmeller, Hueppe & Meier-Vollrath, 2012). Op
afbeelding 1 is een vorm van lipoedeem aan de benen te zien. Afbeelding 1: “lipo-oedeem”, n.d.
Nog altijd is er veel onduidelijkheid over het ontstaan van de aandoening, maar men denkt dat lipoedeem
genetisch bepaald is en wordt getriggerd onder invloed van hormonen zoals in de puberteit, de zwangerschap of
de menopauze (Dudek, Bialaszek & Ostaszewski, 2015). Het vermoeden bestaat dat de activatie van
adipogenese bij lipoedeem zorgt voor hypoxie door weefseldruk waardoor een ontsteking en adipocyten necrose
ontstaat. Hierdoor zou een excessieve aanmaak van adipocyten worden gestimuleerd (Reich-Schupke, Altmeyer
& Stücker, 2012).
Lipoedeem wordt ingedeeld in 3 stadia:
Stadium I: verdikking en verzachting van de subcutis met kleine noduli. Het huidreliëf voelt glad;
Stadium II: verdikking en verzachting van de subcutis met grotere noduli. Het huidreliëf voelt
onregelmatig;
Stadium III: verdikking en verharding van de subcutis met grote noduli. Lobvorming aan de mediale zijde
van de dijen en knieën (Rapprich, Dingler & Podda, 2011).
De exacte prevalentie van lipoedeem is onbekend, omdat lipoedeem vaak fout gediagnosticeerd wordt. Volgens
de epidemiologische studie van Földi en Földi (2006) leidt 11% van de vrouwelijke populatie aan een vorm van
lipoedeem. Lipoedeem wordt vaak verward met obesitas, waardoor de aandoening verkeerd wordt behandeld.
Patiënten krijgen het advies om gewicht te verliezen door het volgen van een dieet en veel te bewegen. Deze
langdurige strijd tegen het verhoogde vetpercentage in de benen of armen is vaak zonder of met minimaal effect,
wat bij de patiënten zorgt voor teleurstelling, onbegrip, afkeer tegen het eigen lichaam, schaamte, gevoel van
hulpeloosheid en vermindering van de kwaliteit van leven (Dudek, Bialaszek & Ostaszewski, 2015). Földi en Földi
(2006) beschrijven bovendien dat patiënten die lijden aan lipoedeem ook vaker te maken krijgen met depressie
dan bijvoorbeeld patiënten die verlamd zijn. Anorexia nervosa, Boulimia nervosa en het pseudo-Bartter syndroom
zijn aandoeningen die frequent voorkomen als gevolg van depressie bij patiënten met lipoedeem. Verder
ondervinden deze patiënten vaak problemen met het vinden van passende kleding. Daarom is psychologische
begeleiding in enkele gevallen nodig (Fife, Maus & Carter, 2010).
Wanneer conservatieve behandelingen, zoals compressietherapie of een gezonde levensstijl, niet voldoende
effect bieden, kan liposuctie als chirurgische ingreep een laatste mogelijkheid zijn. Liposuctie, ook wel
liposculpture genoemd, is de verwijdering van vetweefsel (Veldnorm Liposuctie, 2014). In zowel Europa als
Noord-Amerika is het verwijderen van vetweefsel door middel van liposuctie in de laatste 10 jaar succesvol
4
Loep 3, CAT
I-PROD B2
Namen: Chantal Rutjes, Kealy van het Schip, Rosa Bangma, Marit Pruijn, Marleen Benders
Studentnummer: 1656692, 1659299, 1659192, 1654305, 1657956
Klas: H2D
Docent: Kristel Everaars
Inleverdatum: 17-01-2016
Aantal woorden: 17 924
1
,Voorwoord
Voor het opstellen van deze CAT zijn wij, vijf tweedejaars studenten Huidtherapie aan Hogeschool Utrecht, op
zoek gegaan naar bruikbare wetenschappelijke artikelen en richtlijnen uit databanken. Dit met als doel om de
geselecteerde artikelen kritisch te beoordelen, zodat er uiteindelijk antwoord gegeven kan worden op de
hoofdvraag. De hoofdvraag leidt als rode draad door dit verslag en sluit aan bij het onderwerp van blok B2:
“oedeem”.
Met behulp van onze docenten Kristel Everaars en Anne Bronsveld, via mailcontact en de LOEP 3 lessen,
hebben wij dit verslag op de juiste manier op kunnen stellen en geleerd hoe we artikelen effectief en kritisch
kunnen beoordelen. Ook hadden we het afronden van het verslag zonder inbreng van alle vijf de groepsleden
niet kunnen volbrengen.
Utrecht, 14-12-2015.
Chantal Rutjes,
Kealy van het Schip,
Rosa Bangma,
Marit Pruijn,
Marleen Benders.
2
,Inhoudsopgave
Inleiding………………………………………………………………………………………………………………….4
Hoofdstuk 1: Methodiek………………………………………………………………………………………………..6
1.1 Type onderzoek 6
1.2 PICO vraagstelling 6
1.3 Zoekstrategie 6
1.4 Analysemethode 7
1.5 Selectie/ flowchart 8
Hoofdstuk 2: Resultaten………………………………………………………………………………………………. 9
2.1 Zoekresultaat per trede 9
2.2 Bespreking van de resultaten uit de artikelen 10
Hoofdstuk 3: Commentaar…………………………………………………………………………………………….13
3.1 Effect op lipoedeem 13
3.1.1 Level of evidence 13
3.1.2 Methodologische kwaliteit 13
3.1.3 Discussie 14
3.1.4 Conclusie 15
3.2 Overige overwegingen & toepasbaarheid in de huidtherapie 15
Hoofdstuk 4: Bottom line……………………………………………………………………………………………… 18
Literatuurlijst…………………………………………………………………………………………………………… 19
Bijlagen…………………………………………………………………………………………………………………. 21
Bijlage 1 Klinisch scenario lipoedeem 21
Bijlage 2 Zoekstring per databank 22
Bijlage 3 Printscreens per databank 27
Bijlage 4 Classificatie van methodologische kwaliteit volgens PEDro 33
Bijlage 5 Selectie/ flowchart 34
Bijlage 6 Datapreparaties 35
Bijlage 7 Individuele kwaliteitsbeoordelingen met EBRO en bespreking 40
Bijlage 8 Beoordelingslijst CAT 55
3
, Inleiding
De volgende situatieschets wordt als uitgangspunt genomen voor het schrijven van de CAT; “ik ben een 26 jarige
vrouw met lipoedeem stadium 2/3. (..) Dit is een paar maanden geleden bij mij vastgesteld maar ik loop er al ±12
jaar mee rond. Het is voor mij dus al een lange tijd pijnlijk om lang op mijn benen te staan en grote stukken te
lopen. (..) Mijn bovenlichaam is een maatje M en voor mijn onderlichaam draag ik nu al kleding in maat XXL. Ook
heb ik al meer dan 7 jaar moeite met het kopen van schoenen, omdat ze niet helemaal dicht kunnen of pijn doen
aan mijn enkels. (..) Nu zou ik graag willen weten of liposuctie echt een effectieve behandeling van lipoedeem is,
zodat de pijn eindelijk verminderd wordt” (Liposuctie voor lipoedeem, 2015). De volledige casus is terug te vinden
in bijlage 1.
Lipoedeem werd voor het eerst beschreven in 1940 in de Verenigde
Staten door Allen en Hines (1940) en is een chronische, progressieve,
symmetrische vermeerdering van vet in het subcutane weefsel. De
aandoening komt uitsluitend voor bij vrouwen en in de meeste gevallen
zijn de heupen, dijen, knieën en onderbenen van de patiënt aangedaan.
Het bovenlichaam en onderlichaam van de patiënt zijn uit proportie,
waardoor de termen ‘het rijbroekeffect’ en ‘cuff-effect’ vaak worden
toegepast om de aandoening te omschrijven. De armen zijn zelden
aangetast en de handen en voeten zijn nooit betrokken bij de
aandoening. Lipoedeem gaat soms gepaard met orthostatisch oedeem,
wat gekenmerkt wordt door pijn en gevoeligheid van de huid en makkelijk
vormende hematomen (Schmeller, Hueppe & Meier-Vollrath, 2012). Op
afbeelding 1 is een vorm van lipoedeem aan de benen te zien. Afbeelding 1: “lipo-oedeem”, n.d.
Nog altijd is er veel onduidelijkheid over het ontstaan van de aandoening, maar men denkt dat lipoedeem
genetisch bepaald is en wordt getriggerd onder invloed van hormonen zoals in de puberteit, de zwangerschap of
de menopauze (Dudek, Bialaszek & Ostaszewski, 2015). Het vermoeden bestaat dat de activatie van
adipogenese bij lipoedeem zorgt voor hypoxie door weefseldruk waardoor een ontsteking en adipocyten necrose
ontstaat. Hierdoor zou een excessieve aanmaak van adipocyten worden gestimuleerd (Reich-Schupke, Altmeyer
& Stücker, 2012).
Lipoedeem wordt ingedeeld in 3 stadia:
Stadium I: verdikking en verzachting van de subcutis met kleine noduli. Het huidreliëf voelt glad;
Stadium II: verdikking en verzachting van de subcutis met grotere noduli. Het huidreliëf voelt
onregelmatig;
Stadium III: verdikking en verharding van de subcutis met grote noduli. Lobvorming aan de mediale zijde
van de dijen en knieën (Rapprich, Dingler & Podda, 2011).
De exacte prevalentie van lipoedeem is onbekend, omdat lipoedeem vaak fout gediagnosticeerd wordt. Volgens
de epidemiologische studie van Földi en Földi (2006) leidt 11% van de vrouwelijke populatie aan een vorm van
lipoedeem. Lipoedeem wordt vaak verward met obesitas, waardoor de aandoening verkeerd wordt behandeld.
Patiënten krijgen het advies om gewicht te verliezen door het volgen van een dieet en veel te bewegen. Deze
langdurige strijd tegen het verhoogde vetpercentage in de benen of armen is vaak zonder of met minimaal effect,
wat bij de patiënten zorgt voor teleurstelling, onbegrip, afkeer tegen het eigen lichaam, schaamte, gevoel van
hulpeloosheid en vermindering van de kwaliteit van leven (Dudek, Bialaszek & Ostaszewski, 2015). Földi en Földi
(2006) beschrijven bovendien dat patiënten die lijden aan lipoedeem ook vaker te maken krijgen met depressie
dan bijvoorbeeld patiënten die verlamd zijn. Anorexia nervosa, Boulimia nervosa en het pseudo-Bartter syndroom
zijn aandoeningen die frequent voorkomen als gevolg van depressie bij patiënten met lipoedeem. Verder
ondervinden deze patiënten vaak problemen met het vinden van passende kleding. Daarom is psychologische
begeleiding in enkele gevallen nodig (Fife, Maus & Carter, 2010).
Wanneer conservatieve behandelingen, zoals compressietherapie of een gezonde levensstijl, niet voldoende
effect bieden, kan liposuctie als chirurgische ingreep een laatste mogelijkheid zijn. Liposuctie, ook wel
liposculpture genoemd, is de verwijdering van vetweefsel (Veldnorm Liposuctie, 2014). In zowel Europa als
Noord-Amerika is het verwijderen van vetweefsel door middel van liposuctie in de laatste 10 jaar succesvol
4
