Samenvatting 4VWO Biologie voor jou H3 Genetica

Biologie - Hoofdstuk 3 - Genetica (4V)


Hoofdstuk 3 Genetica
Paragraaf 3.1 Fenotype en genotype

elk mens is Uniek
- eigenschappen die ons tot ons maken staan op chromosomen
 chromosomen in zaadcel bevat informatie over erfelijke eigenschappen van de vader
 chromosomen in de eicel bevat informatie over erfelijke eigenschappen van de moeder

Fenotype: alle waarneembare eigenschappen van een individu
- hoe het er uit ziet
 genotype + omstandigheden = fenotype


Genotype: de informatie voor alle erfelijke eigenschappen van dat individu
- hoe het in het DNA staat

Chromosomen zijn langgerekte dunne ‘draden’ die zijn opgebouwd uit DNA in de celkern
- alleen te zien tijdens celdeling
- elk mens heeft 23 chromosoom paren en dus 46 chromosomen

Karyogram
Rangschikking van de chromosomen
- van groot naar klein
 eerste 22 paren lijken op elkaar; autosomen
(gelijk in lengte en vorm; homologe chromosomen)
 23ste paar is anders; geslachtschromosomen

Gen: deel van een chromosoom dat de informatie bevat voor een of meer erfelijke eigenschappen

Chromosoom bevat een zeer lang molecuul van de stof DNA en veel eiwitmoleculen
- DNA molecuul bestaat uit twee ketens die in een dubbele spiraal om elkaar heen gewonden liggen

DNA
- is opgebouwd uit 4 verschillende bouwstenen; nucleotiden
 bestaat uit een stikstofbase, fosfaatgroep en desoxyribose (suiker)
desoxyribose
- er zijn 4 verschillende soorten stikstofbasen
 A = adenine
 T = thymine A-T en C-G  basenparing
 C = cytosine
 G = guanine

Alle DNA moleculen in een cel noem je het genoom van een organisme

Een chromosoom bevat een groot aantal genen
 bijv haarkleur bestaat uit honderden nucleotiden

- volgorde van de nucleotiden; DNA-sequentie
 In deze volgorde kunnen variaties voorkomen; allel
- bepaalde volgorde voor bepaalde eigenschap


1

, Biologie - Hoofdstuk 3 - Genetica (4V)


Genen kunnen worden aan en uitgezet
- gen die aanstaan komen tot uiting; genexpressie
- gen die uit staat; inactivatie

Milieufactoren
- licht,lucht,vochtigheid, temperatuur, voeding, ziekten en opvoeding
milieufactoren + genotype = fenotype

Het fenotype veranderd als je je eigen haar (blond) naar bruin verft
- info in de chromosomen veranderd niet maar fenotype veranderd wel; modificatie

De invloed van het milieu op mensen begint al in de baarmoeder

- wanneer een afwijking, aandoening of ziekte in de baarmoeder ontstaat; aangeboren afwijking
- Als deze genetisch via de ouders word doorgegeven; erfelijke ziekte

Paragraaf 3.2 Genenparen

De plaats van een gen in een chromosoom noem je een locus
- homologe chromosomen komen naast lengte en vorm ook overeen in loci
 bevatten dus ook genen voor dezelfde erfelijke eigenschappen

Autosomaal -> gen ligt op een van de 22 paar ‘normale’ chromosomen = autosomen
X-chromosomaal (geslachtsgebonden) -> gen ligt op X-chromosoom
Dominant -> eigenschap komt altijd tot uiting in fenotype
recessief -> eigenschappen komen alleen tot uiting bij twee recessieve allelen

Homozygoot dominant  twee dominante allelen
Homozygoot recessief  twee recessieve allelen

Heterozygoot  dominant en recessief allel
 drager van recessieve eigenschap

Onvolledig dominant
- dominant en recessief allel
- recessieve allel komt toch een beetje tot uiting in het fenotype
 bijv homozygoot bruine ogen hebben donkerdere ogen dan heterozygoot dominante ogen.

Intermediair
- fenotype is een mengvorm van beide allelen
- geen van beide allelen is recessief; beiden dominant
 dus beide allelen voor de bloemkleur komt enigszins tot uiting
 rood + wit = roze

Codominantie
- in fenotype komen beide allelen volledig tot uiting
- geen van beiden is recessief; beiden dominant
 rood + wit = rode en witte bladeren

In de genetica geef je genen aan met letters
- dominant allel = hoofdletter


2