Klinische psychologie aantekeningen hoorcolleges
2022
Hoorcollege 1 Klinische theorieën en theoretische referentiekaders
Deel 1 Abnormaal gedrag.
DSM-5: het boek waar alle stoornissen zijn beschreven. En de symptomen zijn hier ook bij
beschreven.
Psychose: mensen ervaren dingen die door andere mensen niet waargenomen worden.
Het doel van de klinische psychologie gaat verder dan alleen het classificeren van
psychische stoornissen. Maar vooral ook preventie, diagnose en onderzoek. Het bijdragen
aan een beter mentale gezondheid van mensen.
Abnormaal gedrag
Klinische psychologie is het gebied in de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend,
slecht aangepast en abnormaal menselijk gedrag.
Wat is abnormaal gedrag? …. Binnen een persoon (bv veel drinken, angsten
dwanggedachten) of … in relatie tot andere mensen (bijvoorbeeld over bezorgdheid en
extreem agressief). Met abnormaal gedrag heb je niet meteen een stoornis.
7 factoren die bepalen of gedrag als abnormaal wordt beschouwd. Seligman.
- Persoonlijk lijden
- De disfunctionaliteit van het gedrag
- Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag.
- Onvoorspelbaarheid en controle verlies
- Opvallen en onconventioneel gedrag
- Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij andere teweegbrengt
- Het overtreden van morele normen
Er moet een van deze factoren aanwezig zijn om gedrag als abnormaal te zien.
Psychische stoornis: een syndroom gekenmerkt door klinisch significante symptomen op
het gebied van cognitieve functies, emotieregulatie of het gedrag van een persoon, dat een
uiting is van een disfunctie in de psychologisch, biologische of ontwikkelingsprocessen die
ten grondslag liggen aan psychisch functioneren
Samenvattend moet er spraken zijn van: persoonlijk lijden en beperking in
functioneren.
Wanneer mag je niet spreken van een psychisch stoornis
- Te verwachten en cultureel aanvaardbare reacties
- Gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of seksuele
minderheid
- Niet voorkomend uit persoonlijk conflict tussen individu en maatschappij (bijvoorbeeld
iemand die rare kunst maakt heeft niet meteen een psychische stoornis)
Drie modellen waar je kunt kijken tussen de grens tussen normaal en abnormaal gedrag:
- Statisch model: menselijke eigenschappen zijn normaal verdeeld in de bevolking.
De kritiek hierop is waar leg je de grens, ook wordt er niet gespecificeerd hoe
, ongewoon het gedrag moet zijn. Ook is het onduidelijke of er sprake is van
individueel lijden. Het is dus bijvoorbeeld gemiddeld dat bij veel mensen een beetje
depressieve gevoelens voorkomen.
- Medisch of ziektemodel: bij abnormaliteit of ziekte wordt er een diagnose gesteld, er
wordt daarna een therapie gekozen en dit zou moeten uiten tot genezing van de
patiënt. Psychische stoornissen worden in dit model vergeleken met lichamelijke
stoornissen. Kritiek: er is een passieve rol van de patiënt, de patiënt heeft geen input
in het behandel plan. Is er een lichamelijke oorzaak ja, dan spreken we van ziekte.
- Leer- of onderwijsmodel: ontwikkeld als gevolg op het medisch model. Er wordt niet
uitgegaan van een biologische oorsprong. Het idee is dat problemen kunnen ontstaan
door een probleem ontstaan door problemen in de leerprocessen. Er wordt gebruik
gemaakt van vaardigheidstekorten en niet door ziekten en stoornissen. Voorkeur voor
de model ten opzichte van het medisch model. Verantwoordelijkheid en
aanspreekbaarheid is de grens, zijn de mensen zelf nog aanspreekbaar dan niet ziek,
dus nog normaal.
Deel 2 Neurobiologische benadering van psychopathologie
Neurobiologische benaderingen: focus ligt op genen en neurobiologische processen in de
hersenen. Er wordt gekeken in hoe verre biologische processen een bijdrage mee spelen in
de psychopathologie.
Genetisch perspectief: men weet al heel lang dat bepaalde eigenschappen erfelijk
zijn.
Er wordt hierbij gebruik gemaakt van verschillende studies:
- Familiestudies: hoe meer stoornissen voorkomen in bepaalde studies. Hoe groter
het bewijs is dat de ziekten genetisch zijn.
- Tweelingstudies: hierbij wordt onderzoek gedaan naar eeneiig en twee-eiige
tweelingen. Concordantie: de mate waarin eigenschappen bij 2 families voorkomen.
Concordantiecoefficient: ligt tussen de 0-1. Hoe dichter het bij 1 ligt. Hoe meer het
kenmerk kan worden verklaard door genen. Is het coëfficiënt bij eeneiig en twee-eiig
het zelfde is spreekt dit het genetisch perspectief tegen.
- Adoptiestudies: worden uitgevoerd bij kinderen die niet opgroeien bij hun
biologische ouders.
Huidige opvatting: bepaalde genetische factoren en stressverhogen omgeving kunnen leiden
tot vormen van psychopathologie. Pedispositie: bepaalde genetische overgevoeligheid x
stressverhoogde omgeving.
Modellen die de interactie tussen omgeving en genen proberen de verklaren:
- Diathese stress model: als vatbare personen in een negatieve omgevingen
opgroeien, hebben zij meer kans op een negatieve uitkomst.
- Differential susceptibility theory: genetische vatbaarheid maakt personen gevoelig
voor omgevingsinvloed zowel positief als negatief. Dus niet alleen negatief maar ook
positief!
We weten nog niet hoe groot de bijdrage van genen is, en we weten ook niet hoe de genen
precies effect hebben. Er zijn ook vaak meerdere genen betrokken en geen single-gene
disorders. Er wordt geen stoornis over gegeven maar de gevoeligheid hiervoor
Uit onderzoek blijkt dat neurotransmissie een grote rol speelt in aantal psychische
stoornissen. Zoals schizofrenie.
, Cognitief neurowetenschappelijk perspectief: afwijking in bepaalde
hersengebieden worden vanuit dit perspectief in verband gebracht met het ontstaan
van fysische stoornissen.
Over activatie van het limbisch systeem wordt geassocieerd met angst.
Amygdala is in verband gebracht met depressie.
Beschadigingen bij prefrontale cortex leid tot impulsiviteit en emotieregulatie.
Emotie regulatie:
- Externaliserende stoornissen: (onder controle emoties) gekenmerkt door agressief,
antisociaal gedrag
- Internaliserende stoornissen: (over controle emoties) gekenmerkt door emotionele
instabiliteit en verstoord affect bijvoorbeeld angst en stemmingsstoornissen.
5 emotieregulatie strategieën: worden gebruikt om emoties onder verschillende
omstandigheden onder controle te houden.
- Selectie van de situatie. Bijvoorbeeld wegblijven
- Modificatie van de situatie. Weg lopen, time-out nemen
- Verandering in aandacht
- Cognitieve herwaardering van de betekenis van de stimulus. Het proberen aan te
passen van de manier dat gene wat ongewenste emoties oproept. Bijvoorbeeld
focussen op positieve kenmerken.
- Expressie van emoties onderdrukken.
Comorbiditeit: gelijktijdig hebben van twee of meer vormen van psychopathologie.
Bijvoorbeeld angst een depressie.
Deel 3 Leertheoretische benaderingen van psychopathologie
Lee theoretische benaderingen
- Klassieke conditionering. Pavlov
- Instrumentele conditionering (operante conditionering). Thorndike/ skinner
Klassieke conditionering:
, Bij mensen werkt dit net zo. Bijvoorbeeld coca cola. Er wordt een associatie gelegd tussen
kerst en coca cola in de reclame.
Instrumentele conditionering (operant): het gedrag tot een aangename uitkomst leidt, zal
in frequentie toenemen. Gedrag dat tot een onaangename uitkomst leidt, zal in frequentie
afnemen. Dus je leert van de consequenties van je gedrag.
- S = situatie
- R = respons
- O = outcome
Waarom werkt conditionering? Het geleerde wordt opgeslagen in mentale representaties:
interne datastructuren met informatie over een stimulus of respons.
Propositionele theorie: alternatieve verklaring van conditionering: leren vindt plaats door
middel van een verwachting in het geheugen en de mate van vertrouwen in de verwachting.
Leren gebeurt niet door een blinde associatie tussen bel en voedsel maar door een bel en de
verwachting die daarbij hoort.
Appetive conditionering: een vorm van conditionering waarbij de ongeconditioneerd
stimulus beloond wordt door positieve consequenties. Bijvoorbeeld wijn zien wordt
geassocieerd met wijn drinken. Dit leid tot craving en uiteindelijk tot drinken.
Bij verslaving met instrumentele conditionering (operant):
- Doelgericht gedrag: gedrag wordt in het begin gestuurd door de motivationele waarde
van de uitkomst en de relatie tussen de respons en de uitkomst. (als ik dat glas wijn
drink voel ik me rustiger)
- Gewoontegedrag: na verloop van tijd wordt de respons een gewoonte en wordt deze
niet zo sterk meer gedreven door de uitkomst. (ook drinken als men niet onrustig is)
Deel 4 cognitieve benadering van psychopathologie
Informatieverwerking: processen die een rol spelen bij de verwerving, opslag en
reproductie van kennis.
Globale idee binnen cognitieve benadering: psychische stoornissen komen voort uit
de manier waarop mensen informatie verwerken en selecteren. Alle kennis waarover
een persoon beschikt is opgeslagen in schema’s.
Schema’s sturen de informatieverwerking in de cognitieve psychologie. Ook kennen we door
de schema betekenis toe aan de informatie die op ons afkomt. Schema’s beïnvloeden
herinneringen. Een nadeel is dat er hierbij vergissingen of vertekeningen kunnen ontstaan
(bias).
Negatieve ervaringen kunnen ook in de schema’s terecht komen. Negatieve ervaringen
bijvoorbeeld bij hechting kunnen ervoor zorgen dat ze een negatieve hechtingsstijl
ontwikkelen. Deze ideeën raken verankert in schema’s.
Deze negatieve schema’s kunnen gelinkt worden aan persoonlijkheidsstoornissen.
Als deze negatieve schema’s zijn gevormd zijn ze niet zo flexibel meer. Dit komt door:
- Selectiebias
- Interpretatiebias: informatie wordt meestal zo geïnterpreteerd dat die in lijn licht met
het bepaalde schema.
- Schema’s bepalen gedrag: ervaring die het schema tegen spreken kunnen niet zo
goed ontstaan.
2022
Hoorcollege 1 Klinische theorieën en theoretische referentiekaders
Deel 1 Abnormaal gedrag.
DSM-5: het boek waar alle stoornissen zijn beschreven. En de symptomen zijn hier ook bij
beschreven.
Psychose: mensen ervaren dingen die door andere mensen niet waargenomen worden.
Het doel van de klinische psychologie gaat verder dan alleen het classificeren van
psychische stoornissen. Maar vooral ook preventie, diagnose en onderzoek. Het bijdragen
aan een beter mentale gezondheid van mensen.
Abnormaal gedrag
Klinische psychologie is het gebied in de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend,
slecht aangepast en abnormaal menselijk gedrag.
Wat is abnormaal gedrag? …. Binnen een persoon (bv veel drinken, angsten
dwanggedachten) of … in relatie tot andere mensen (bijvoorbeeld over bezorgdheid en
extreem agressief). Met abnormaal gedrag heb je niet meteen een stoornis.
7 factoren die bepalen of gedrag als abnormaal wordt beschouwd. Seligman.
- Persoonlijk lijden
- De disfunctionaliteit van het gedrag
- Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag.
- Onvoorspelbaarheid en controle verlies
- Opvallen en onconventioneel gedrag
- Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij andere teweegbrengt
- Het overtreden van morele normen
Er moet een van deze factoren aanwezig zijn om gedrag als abnormaal te zien.
Psychische stoornis: een syndroom gekenmerkt door klinisch significante symptomen op
het gebied van cognitieve functies, emotieregulatie of het gedrag van een persoon, dat een
uiting is van een disfunctie in de psychologisch, biologische of ontwikkelingsprocessen die
ten grondslag liggen aan psychisch functioneren
Samenvattend moet er spraken zijn van: persoonlijk lijden en beperking in
functioneren.
Wanneer mag je niet spreken van een psychisch stoornis
- Te verwachten en cultureel aanvaardbare reacties
- Gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of seksuele
minderheid
- Niet voorkomend uit persoonlijk conflict tussen individu en maatschappij (bijvoorbeeld
iemand die rare kunst maakt heeft niet meteen een psychische stoornis)
Drie modellen waar je kunt kijken tussen de grens tussen normaal en abnormaal gedrag:
- Statisch model: menselijke eigenschappen zijn normaal verdeeld in de bevolking.
De kritiek hierop is waar leg je de grens, ook wordt er niet gespecificeerd hoe
, ongewoon het gedrag moet zijn. Ook is het onduidelijke of er sprake is van
individueel lijden. Het is dus bijvoorbeeld gemiddeld dat bij veel mensen een beetje
depressieve gevoelens voorkomen.
- Medisch of ziektemodel: bij abnormaliteit of ziekte wordt er een diagnose gesteld, er
wordt daarna een therapie gekozen en dit zou moeten uiten tot genezing van de
patiënt. Psychische stoornissen worden in dit model vergeleken met lichamelijke
stoornissen. Kritiek: er is een passieve rol van de patiënt, de patiënt heeft geen input
in het behandel plan. Is er een lichamelijke oorzaak ja, dan spreken we van ziekte.
- Leer- of onderwijsmodel: ontwikkeld als gevolg op het medisch model. Er wordt niet
uitgegaan van een biologische oorsprong. Het idee is dat problemen kunnen ontstaan
door een probleem ontstaan door problemen in de leerprocessen. Er wordt gebruik
gemaakt van vaardigheidstekorten en niet door ziekten en stoornissen. Voorkeur voor
de model ten opzichte van het medisch model. Verantwoordelijkheid en
aanspreekbaarheid is de grens, zijn de mensen zelf nog aanspreekbaar dan niet ziek,
dus nog normaal.
Deel 2 Neurobiologische benadering van psychopathologie
Neurobiologische benaderingen: focus ligt op genen en neurobiologische processen in de
hersenen. Er wordt gekeken in hoe verre biologische processen een bijdrage mee spelen in
de psychopathologie.
Genetisch perspectief: men weet al heel lang dat bepaalde eigenschappen erfelijk
zijn.
Er wordt hierbij gebruik gemaakt van verschillende studies:
- Familiestudies: hoe meer stoornissen voorkomen in bepaalde studies. Hoe groter
het bewijs is dat de ziekten genetisch zijn.
- Tweelingstudies: hierbij wordt onderzoek gedaan naar eeneiig en twee-eiige
tweelingen. Concordantie: de mate waarin eigenschappen bij 2 families voorkomen.
Concordantiecoefficient: ligt tussen de 0-1. Hoe dichter het bij 1 ligt. Hoe meer het
kenmerk kan worden verklaard door genen. Is het coëfficiënt bij eeneiig en twee-eiig
het zelfde is spreekt dit het genetisch perspectief tegen.
- Adoptiestudies: worden uitgevoerd bij kinderen die niet opgroeien bij hun
biologische ouders.
Huidige opvatting: bepaalde genetische factoren en stressverhogen omgeving kunnen leiden
tot vormen van psychopathologie. Pedispositie: bepaalde genetische overgevoeligheid x
stressverhoogde omgeving.
Modellen die de interactie tussen omgeving en genen proberen de verklaren:
- Diathese stress model: als vatbare personen in een negatieve omgevingen
opgroeien, hebben zij meer kans op een negatieve uitkomst.
- Differential susceptibility theory: genetische vatbaarheid maakt personen gevoelig
voor omgevingsinvloed zowel positief als negatief. Dus niet alleen negatief maar ook
positief!
We weten nog niet hoe groot de bijdrage van genen is, en we weten ook niet hoe de genen
precies effect hebben. Er zijn ook vaak meerdere genen betrokken en geen single-gene
disorders. Er wordt geen stoornis over gegeven maar de gevoeligheid hiervoor
Uit onderzoek blijkt dat neurotransmissie een grote rol speelt in aantal psychische
stoornissen. Zoals schizofrenie.
, Cognitief neurowetenschappelijk perspectief: afwijking in bepaalde
hersengebieden worden vanuit dit perspectief in verband gebracht met het ontstaan
van fysische stoornissen.
Over activatie van het limbisch systeem wordt geassocieerd met angst.
Amygdala is in verband gebracht met depressie.
Beschadigingen bij prefrontale cortex leid tot impulsiviteit en emotieregulatie.
Emotie regulatie:
- Externaliserende stoornissen: (onder controle emoties) gekenmerkt door agressief,
antisociaal gedrag
- Internaliserende stoornissen: (over controle emoties) gekenmerkt door emotionele
instabiliteit en verstoord affect bijvoorbeeld angst en stemmingsstoornissen.
5 emotieregulatie strategieën: worden gebruikt om emoties onder verschillende
omstandigheden onder controle te houden.
- Selectie van de situatie. Bijvoorbeeld wegblijven
- Modificatie van de situatie. Weg lopen, time-out nemen
- Verandering in aandacht
- Cognitieve herwaardering van de betekenis van de stimulus. Het proberen aan te
passen van de manier dat gene wat ongewenste emoties oproept. Bijvoorbeeld
focussen op positieve kenmerken.
- Expressie van emoties onderdrukken.
Comorbiditeit: gelijktijdig hebben van twee of meer vormen van psychopathologie.
Bijvoorbeeld angst een depressie.
Deel 3 Leertheoretische benaderingen van psychopathologie
Lee theoretische benaderingen
- Klassieke conditionering. Pavlov
- Instrumentele conditionering (operante conditionering). Thorndike/ skinner
Klassieke conditionering:
, Bij mensen werkt dit net zo. Bijvoorbeeld coca cola. Er wordt een associatie gelegd tussen
kerst en coca cola in de reclame.
Instrumentele conditionering (operant): het gedrag tot een aangename uitkomst leidt, zal
in frequentie toenemen. Gedrag dat tot een onaangename uitkomst leidt, zal in frequentie
afnemen. Dus je leert van de consequenties van je gedrag.
- S = situatie
- R = respons
- O = outcome
Waarom werkt conditionering? Het geleerde wordt opgeslagen in mentale representaties:
interne datastructuren met informatie over een stimulus of respons.
Propositionele theorie: alternatieve verklaring van conditionering: leren vindt plaats door
middel van een verwachting in het geheugen en de mate van vertrouwen in de verwachting.
Leren gebeurt niet door een blinde associatie tussen bel en voedsel maar door een bel en de
verwachting die daarbij hoort.
Appetive conditionering: een vorm van conditionering waarbij de ongeconditioneerd
stimulus beloond wordt door positieve consequenties. Bijvoorbeeld wijn zien wordt
geassocieerd met wijn drinken. Dit leid tot craving en uiteindelijk tot drinken.
Bij verslaving met instrumentele conditionering (operant):
- Doelgericht gedrag: gedrag wordt in het begin gestuurd door de motivationele waarde
van de uitkomst en de relatie tussen de respons en de uitkomst. (als ik dat glas wijn
drink voel ik me rustiger)
- Gewoontegedrag: na verloop van tijd wordt de respons een gewoonte en wordt deze
niet zo sterk meer gedreven door de uitkomst. (ook drinken als men niet onrustig is)
Deel 4 cognitieve benadering van psychopathologie
Informatieverwerking: processen die een rol spelen bij de verwerving, opslag en
reproductie van kennis.
Globale idee binnen cognitieve benadering: psychische stoornissen komen voort uit
de manier waarop mensen informatie verwerken en selecteren. Alle kennis waarover
een persoon beschikt is opgeslagen in schema’s.
Schema’s sturen de informatieverwerking in de cognitieve psychologie. Ook kennen we door
de schema betekenis toe aan de informatie die op ons afkomt. Schema’s beïnvloeden
herinneringen. Een nadeel is dat er hierbij vergissingen of vertekeningen kunnen ontstaan
(bias).
Negatieve ervaringen kunnen ook in de schema’s terecht komen. Negatieve ervaringen
bijvoorbeeld bij hechting kunnen ervoor zorgen dat ze een negatieve hechtingsstijl
ontwikkelen. Deze ideeën raken verankert in schema’s.
Deze negatieve schema’s kunnen gelinkt worden aan persoonlijkheidsstoornissen.
Als deze negatieve schema’s zijn gevormd zijn ze niet zo flexibel meer. Dit komt door:
- Selectiebias
- Interpretatiebias: informatie wordt meestal zo geïnterpreteerd dat die in lijn licht met
het bepaalde schema.
- Schema’s bepalen gedrag: ervaring die het schema tegen spreken kunnen niet zo
goed ontstaan.
