Uitzonderlijk geweld colleges
College 1: Prevalentie en soorten UG, trends
• Willem van Eijk – Het beest van Harkstede (Intro)
Moord en doodslag: onderzoek in NL
• Internationaal: Moeilijk
o Verschillende databanken
o Verschillende registraties
• Nationaal: Moeilijk
o Slechte registratie t.o.v. andere landen
o Geen traditie in grootschalig onderzoek naar moord en doodslag
o Tekortkomingen in bestaande databanken
Moord- en doodslagmonitor
Moorden in context
• Meest: Moorden binnen familie
• Tweede: Moorden in criminele milieu
• Derde: Moorden in ruzies
Noot: Altijd afhankelijk van manier van registreren!
Moordwapen
• 1: Vuurwapen (vooral criminele milieu)
• 2: Steek- of snijwapen
Maar: Bij bijv. seksuele of kindermoord veel minder
vuurwapens! (vaker wurging bijv.)
, Moordplaats
Niet westerse achtergrond: Oververtegenwoordigd daders
Herkomst slachtoffers: Verschilt per delict (bijv. criminele milieu meer niet westers)
Trends
• Sociologische verklaringen
o Bijv. Rol van alcohol (4/10 dodingen betrokken)
o Economische deprivatie
o Vuurwapens
• Psychologische verklaringen
o Bijv. Geestesziekten
• Verklaring omtrent subtypen
• Historische verklaringen
o Trends in afname van geweld
Perioden
• 1200-2000
• 1900-2000
• 1992-2006
• 2012-heden
1200-2000: verklaringen afname
• Praktische veranderingen in medische technologie
• Drastische daling in moord- en doodslag
• Culturele veranderingen
o Civilisatie hypothese (Elias): Samenleving wordt meer anti-geweld wat verklaard
wordt door toenemende interne- en externe controle op agressief gedrag
▪ Geweld ooit grote rol in samenleving:
• Vooral jonge mannen (voor eer, duelleren; Trial by Combat)
• Algemene daling van geweld is gevolg van macroveranderingen;
staat krijgt geweldsmonopolie (lost problemen op)
• Opkomst moderne economie: Mensen werden afhankelijk van
elkaar (dus minder geweld)
o Bevrijding van het individu (Durkheim): Bevrijding van individu van collectieve
bindingen zorgt voor afname
▪ Geweld = een uiting van collectiviteit
▪ Bijv. Eercultuur
▪ Afname geweld = bevrijding van het individu
, o Pacificatie hypothese (Muchielli): Stigmatisering- en legitimering van geweld:
▪ Politieke en juridische processen kwamen in de plaats van geweld (Geweld
gecriminaliseerd)
▪ Ver-rechterlijking van het dagelijks leven
1900-2000
• 3 perioden onderscheiden
Altijd verschillen bekijken in trends:
• Woongemeenten: Stedelijke gebieden veel grotere stijging dan overige gemeenten
• Geslacht: Vooral mannen slachtoffer dodelijk geweld
Trends verklaren
• Enorme bevolkingsstijging (6 naar 16 miljoen)
• Sterke stijging in grote steden
• Sterke stijging onder mannen (slachtoffers)
• Stijging vanaf jaren 60 tot jaren 90
o Opkomst drugs(gebruik)
o Sterke toename vuurwapengebruik
o Toename moorden in criminele circuit?
1992-2006: Dalende trend
• Duurt over het algemeen
voort tot 2018
Trends verklaren
• Gericht optreden politie
o Gericht aanpakken
huiselijk geweld
o Strengere controle
vuurwapenbezit
• Vergrijzing?
o Had in dat geval al
eerder moeten optreden
• Of: toch voortzetting eerder ingezette daling
o Lifestyle theory: ?
, Mogelijke verklaringen voor daling
• Situationele omstandigheden – Beleidsvoeringen en interventies van bijv. politie
• Sociale desorganisatie – Aantal echtscheidingen (bleek niet significant)
• Economische deprivatie – Werkloosheidspercentage heeft invloed op moord en doodslag
Daling artikel Eisner 2001
• Civilisatietheorie – Groeiende morele zorg over geweld vanaf 17e eeuw, eerst in hogere
klassen daling, daarna in lagere
• Sociale discipline – Oprichting centrale juridische organisaties, groeiende regulatie van
dagelijks leven (kleding, alcoholconsumptie etc.), groeiend leger, meer bureaucratie,
• Noemt ook Durkheim (Bevrijding individu)
Spierenburg 2012
• Daling: Verbetering van zorgkwaliteit
o Moord is sinds jaren 70 een stedelijk patroon geworden
o Daling in man-tot-man geweld
o Meer intieme partnermoorden -> Toename preventie en bestraffing huiselijk geweld
Rogers & Pridemore, 2017
• Vergelijking regionale trends in moord
o In westen daling sinds 2000, Latijns-Amerika juist stijging
o Oost Europa hogere cijfers dan west
o Mannen vaker slachtoffer (overal)
• Algemene moordcijfers
o Afname in: Europa, Noord Amerika, Azië.
o Toename: Zuid Amerika
o Slechte data: Afrika, over het algemeen afname/stabiel
Liem 2017
• Verkko’s first law: Proportie vrouwen als slachtoffer is hoog wanneer algemene moordcijfers
juist laag zijn en andersom
• Verkko’s second law: The more a country develops, the more predictable it is that street
violence will decrease
• Sociologische benadering: Drie hoofdthema’s
o Rol van alcohol: Alcohol zorgt voor minder remming, minder snel ingrijpen van
omstanders en versterkt andere factoren die met geweld te maken hebben
o Economische deprivatie: Kan leiden tot meer frustratie en agressie
o Rol van vuurwapens: Meer bezit vuurwapens zorgt voor meer moord
• Psychologisch: Hogere prevalentie mentale ziekte onder moordenaars dan onder normale
bevolking
• Historisch: Civilisatie hypothese
• Demografisch: Moordenaars vaak oververtegenwoordigd in lagere sociale klassen, mannen
vaker dader én slachtoffer, grootste deel moorden is interpersoonlijk, vaak fysiek geweld
(vuurwapens zeldzaam)
College 1: Prevalentie en soorten UG, trends
• Willem van Eijk – Het beest van Harkstede (Intro)
Moord en doodslag: onderzoek in NL
• Internationaal: Moeilijk
o Verschillende databanken
o Verschillende registraties
• Nationaal: Moeilijk
o Slechte registratie t.o.v. andere landen
o Geen traditie in grootschalig onderzoek naar moord en doodslag
o Tekortkomingen in bestaande databanken
Moord- en doodslagmonitor
Moorden in context
• Meest: Moorden binnen familie
• Tweede: Moorden in criminele milieu
• Derde: Moorden in ruzies
Noot: Altijd afhankelijk van manier van registreren!
Moordwapen
• 1: Vuurwapen (vooral criminele milieu)
• 2: Steek- of snijwapen
Maar: Bij bijv. seksuele of kindermoord veel minder
vuurwapens! (vaker wurging bijv.)
, Moordplaats
Niet westerse achtergrond: Oververtegenwoordigd daders
Herkomst slachtoffers: Verschilt per delict (bijv. criminele milieu meer niet westers)
Trends
• Sociologische verklaringen
o Bijv. Rol van alcohol (4/10 dodingen betrokken)
o Economische deprivatie
o Vuurwapens
• Psychologische verklaringen
o Bijv. Geestesziekten
• Verklaring omtrent subtypen
• Historische verklaringen
o Trends in afname van geweld
Perioden
• 1200-2000
• 1900-2000
• 1992-2006
• 2012-heden
1200-2000: verklaringen afname
• Praktische veranderingen in medische technologie
• Drastische daling in moord- en doodslag
• Culturele veranderingen
o Civilisatie hypothese (Elias): Samenleving wordt meer anti-geweld wat verklaard
wordt door toenemende interne- en externe controle op agressief gedrag
▪ Geweld ooit grote rol in samenleving:
• Vooral jonge mannen (voor eer, duelleren; Trial by Combat)
• Algemene daling van geweld is gevolg van macroveranderingen;
staat krijgt geweldsmonopolie (lost problemen op)
• Opkomst moderne economie: Mensen werden afhankelijk van
elkaar (dus minder geweld)
o Bevrijding van het individu (Durkheim): Bevrijding van individu van collectieve
bindingen zorgt voor afname
▪ Geweld = een uiting van collectiviteit
▪ Bijv. Eercultuur
▪ Afname geweld = bevrijding van het individu
, o Pacificatie hypothese (Muchielli): Stigmatisering- en legitimering van geweld:
▪ Politieke en juridische processen kwamen in de plaats van geweld (Geweld
gecriminaliseerd)
▪ Ver-rechterlijking van het dagelijks leven
1900-2000
• 3 perioden onderscheiden
Altijd verschillen bekijken in trends:
• Woongemeenten: Stedelijke gebieden veel grotere stijging dan overige gemeenten
• Geslacht: Vooral mannen slachtoffer dodelijk geweld
Trends verklaren
• Enorme bevolkingsstijging (6 naar 16 miljoen)
• Sterke stijging in grote steden
• Sterke stijging onder mannen (slachtoffers)
• Stijging vanaf jaren 60 tot jaren 90
o Opkomst drugs(gebruik)
o Sterke toename vuurwapengebruik
o Toename moorden in criminele circuit?
1992-2006: Dalende trend
• Duurt over het algemeen
voort tot 2018
Trends verklaren
• Gericht optreden politie
o Gericht aanpakken
huiselijk geweld
o Strengere controle
vuurwapenbezit
• Vergrijzing?
o Had in dat geval al
eerder moeten optreden
• Of: toch voortzetting eerder ingezette daling
o Lifestyle theory: ?
, Mogelijke verklaringen voor daling
• Situationele omstandigheden – Beleidsvoeringen en interventies van bijv. politie
• Sociale desorganisatie – Aantal echtscheidingen (bleek niet significant)
• Economische deprivatie – Werkloosheidspercentage heeft invloed op moord en doodslag
Daling artikel Eisner 2001
• Civilisatietheorie – Groeiende morele zorg over geweld vanaf 17e eeuw, eerst in hogere
klassen daling, daarna in lagere
• Sociale discipline – Oprichting centrale juridische organisaties, groeiende regulatie van
dagelijks leven (kleding, alcoholconsumptie etc.), groeiend leger, meer bureaucratie,
• Noemt ook Durkheim (Bevrijding individu)
Spierenburg 2012
• Daling: Verbetering van zorgkwaliteit
o Moord is sinds jaren 70 een stedelijk patroon geworden
o Daling in man-tot-man geweld
o Meer intieme partnermoorden -> Toename preventie en bestraffing huiselijk geweld
Rogers & Pridemore, 2017
• Vergelijking regionale trends in moord
o In westen daling sinds 2000, Latijns-Amerika juist stijging
o Oost Europa hogere cijfers dan west
o Mannen vaker slachtoffer (overal)
• Algemene moordcijfers
o Afname in: Europa, Noord Amerika, Azië.
o Toename: Zuid Amerika
o Slechte data: Afrika, over het algemeen afname/stabiel
Liem 2017
• Verkko’s first law: Proportie vrouwen als slachtoffer is hoog wanneer algemene moordcijfers
juist laag zijn en andersom
• Verkko’s second law: The more a country develops, the more predictable it is that street
violence will decrease
• Sociologische benadering: Drie hoofdthema’s
o Rol van alcohol: Alcohol zorgt voor minder remming, minder snel ingrijpen van
omstanders en versterkt andere factoren die met geweld te maken hebben
o Economische deprivatie: Kan leiden tot meer frustratie en agressie
o Rol van vuurwapens: Meer bezit vuurwapens zorgt voor meer moord
• Psychologisch: Hogere prevalentie mentale ziekte onder moordenaars dan onder normale
bevolking
• Historisch: Civilisatie hypothese
• Demografisch: Moordenaars vaak oververtegenwoordigd in lagere sociale klassen, mannen
vaker dader én slachtoffer, grootste deel moorden is interpersoonlijk, vaak fysiek geweld
(vuurwapens zeldzaam)
