Aantekeningen hoorcolleges en kennisclip Strafprocesrecht, jaar 2 Rechtsgeleerdheid, Universiteit Utrecht

Hoorcollege week 1: recapitulatie & het begin van een
strafzaak

1. Recapitulatie ‘inleiding strafrecht’
Het strafprocesrecht bepaalt hoe en door wie wordt onderzocht of strafbare feiten zijn begaan of
worden beraamd of gepleegd en door wie en naar welke maatstaven daarover en over de daaraan te
verbinden strafrechtelijke sancties wordt beslist.

Hoofddoel is de juiste toepassing van het materiële strafrecht op daders mogelijk te maken. Het
uitgangspunt van strafprocesrecht is het verkrijgen van een rechterlijke beslissing.

Nevendoelen strafprocesrecht:
 Speciale en generale preventie
 Voorkomen van eigenrichting
 Kanaliseren van maatschappelijke onrust
 Genoegdoening aan het slachtoffer

Structuur strafproces:
1. Vooronderzoek  getemperd inquisitoir: verzamelen bewijsmateriaal; voorbereiden
vervolgingsbeslissing; verschillende vormen
 Verkennend onderzoek
 Opsporingsonderzoek
 Onderzoekshandelingen door R-C
 Strafrechtelijk financieel onderzoek
2. Vervolgingsbeslissing (opportuniteitsbeslissing)
 Dagvaarding
 Sepot
 Buitengerechtelijke afdoening
3. Eindonderzoek  gematigd accusatoir
 Eerste aanleg
 Hoger beroep
 Cassatie

Deelnemers aan het strafproces:
 Vooronderzoek: opsporingsonderzoek
- Opsporingsambtenaren
- Verdachte en raadsman/-vrouw
- Hulpofficier van justitie
- Officier van justitie
- Rechter-commissaris
- Raadkamer Rechtbank
 Eindonderzoek: eerste aanleg
- Verdachte en raadsman/-vrouw
- Slachtoffer
- Officier van justitie
- Rechtbank
- Getuigen
- Deskundigen

,Uitgangspunten en beginselen:
 Strafvorderlijk legaliteitsbeginsel
 Opportuniteitsbeginsel
 Waarborgen positie verdediging (verdachte en raadsman)
 Onschuldpresumptie
 Beginselen van een goede procesorde
- Proportionaliteit
- Subsidiariteit
 Onafhankelijke en onpartijdige rechter

Begin van een strafzaak:
 Strafbaar feit komt ter kennis van politie/justitie
- Aangifte
- Meldingen van burgers (HR Aanslag Hoog Catharijne)
- Eigen waarneming politie
- Gericht opsporingsonderzoek
- Bij uitoefenen bevoegdheden
 De politie verricht onderzoek, opsporing start of gaat door
- Dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden worden aangewend
- Dossier wordt samengesteld
- OvJ moet beslissen over wijze van afdoening
- Of niet: ‘politiesepot’

Verdachte (art. 27 Sv):
 Materieel criterium: degene te wiens aanzien een redelijk vermoeden van schuld aan een
strafbaar feit voortvloeit uit feiten of omstandigheden (lid 1)
- Individualiseerbaarheid: persoon
- Concretiseerbaarheid: feiten en omstandigheden
- Objectiveerbaarheid: redelijk vermoeden van schuld aan strafbaar feit
 Formeel criterium: degene tegen wie de vervolging is gericht (lid 2)

Dit is van belang omdat dit de deur opent naar het gebruik van ingrijpende opsporingsbevoegdheden
en dwangmiddelen. Daarnaast heeft de verdachte recht op rechtsbescherming.

2. Begin van opsporing, gebruik dwangmiddelen
Soorten dwangmiddelen:
 Met betrekking tot personen (vrijheidsbeperkend of vrijheidsbenemend), voorwerpen of
plaatsen
 Steunbevoegdheden

Instrumentaliteit: dwangmiddelen verschaffen autoriteiten instrumentarium om strafbare feiten op
te lossen, maar dat gaat ten koste van fundamentele grondrechten van burgers.

Rechtsbescherming: burgers moeten beschermd worden tegen misbruik en willekeur door de
overheid (legaliteitsbeginsel).

Structuur van dwangmiddelen (beoordeling gebruik dwangmiddelen):
 Wie? De bevoegde autoriteit
 Wat? De handeling
 Wanneer? De voorwaarden
 Tegen wie? De verdachte of anderen

,  Waartoe? Het doel van de bevoegdheid

2.1 De aanhouding
Criteria Op heterdaad: 53 Sv Buiten heterdaad: 54 Sv

Handeling (wat?) Aanhouden Aanhouden

Doel (waartoe?) Voorgeleiden aan hulp-OvJ of OvJ (plaats Voorgeleiden aan hulp-OvJ of OvJ
van verhoor)

Bevoegde autoriteit (wie?) Iedereen Getrapt systeem:
1. Iedere opsporingsambtenaar op bevel
van de OvJ (lid 1)
2. Iedere opsporingsambtenaar op bevel
van de hulp-OvJ (lid 3)
3. Iedere opsporingsambtenaar zonder
bevel van OvJ of hulp-OvJ (lid 4)
Tegen wie? Verdachte Verdachte

Overige voorwaarden - Heterdaad (128 Sv) - Strafbaar feit waarvoor VH is toegelaten (zie 67
(wanneer?) - Overdracht aangehoudene (leden 3-4) lid1 Sv)
- Bevel OvJ (lid 1) of bevel hulp-OvJ (lid 3), tenzij
spoed (lid 4)

Buitenwettelijke Proportionaliteit en subsidiariteit Proportionaliteit en subsidiariteit (beginselen
criteria (beginselen van behoorlijk procesrecht) van behoorlijk procesrecht)




2.2 Binnentreden in een woning
Wat: een woning betreden (een bijzondere plaats)
Wie: afhankelijk van het doel
 Doorzoeking ter inbeslagneming: rechter-commissaris (art. 110 Sv)
 Doorzoeking ter inbeslagneming met spoed: OvJ (art. 97 Sv)
 Ter inbeslagneming: opsporingsambtenaar (art. 96 Sv)
 Ter aanhouding van de verdachte: opsporingsambtenaar (art 55 en 55a Sv)
Wanneer: afhankelijk van het doel
 Verdenking
 Feit waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten
 Heterdaadsituatie
Tegen wie: niet altijd tegen persoon/verdachte

Er is een speciale wet voor binnentreden (Algemene wet op het binnentreden). Daarin staat ook wie
de bevoegdheid heeft tot machtiging.

2.3 Betreden, zoekend rondkijken, bevriezen, doorzoeken, voortgezette
toepassing
 Betreden is een steunbevoegdheid