Samenvatting hoofdstuk 24 Zwaartepunten van het vermogensrecht, ISBN: 9789013121629 Vermogensrecht

Hoofdstuk 24 Natuurlijke verbintenis
§24.1 Terreinverkenning
Art. 6:3 lid 1 BW omschrijft een ‘natuurlijke verbintenis’ als een rechtens niet afdwingbare
verbintenis. Dit betekent dat de ‘natuurlijke’ verbintenis aan haar actieve zijde een vorderingsrecht
zonder rechtsvordering is en aan haar passieve zijde een schuld zonder aansprakelijkheid.

§24.2 Gevallen van een natuurlijke verbintenis
In welke gevallen ons recht een natuurlijke verbintenis kent, staat in art. 6:3 lid 2 BW. Een natuurlijke
verbintenis bestaat in twee gevallen: a) wanneer wet of rechtshandeling aan een verbintenis de
afdwingbaarheid onthoudt en b) wanneer iemand jegens een ander een dringende morele
verplichting heeft van zodanige aard dat naleving daarvan, alhoewel rechtens niet afdwingbaar, naar
maatschappelijke opvattingen als voldoening van een aan die ander toekomende prestatie moet
worden aangemerkt.
Wet of rechtshandeling kunnen aan een verbintenis waaraan de wet van begin af de
afdwingbaarheid onthoudt, maar haar ook later laten vervallen. Natuurlijke verbintenissen kunnen
ook door rechtshandeling ontstaan. Partijen kunnen bij het sluiten van een overeenkomst haar
afdwingbaarheid onthouden. Ze roept in dat geval slechts natuurlijke verbintenissen in het leven.
Men noemt een dergelijke overeenkomst wel een ‘gentelmen’s agreement’. Partijen kunnen aan een
tussen hun bestaande verbintenis ook naderhand haar afdwingbaarheid doen laten vervallen. Ook in
dat geval blijft er een natuurlijke verbintenis over.
Uitsluitend op de moraal gegronde verplichtingen leveren niet alleen geen civiele, maar ook geen
natuurlijke verbintenissen op. Tenzij zij dringend zijn, dan leveren zij natuurlijke verbintenissen op. In
ieder geval dusdanig dringen, zo volgt uit art. 6:3 lid 2 sub b, dat de verplichting naar
maatschappelijke opvattingen: 1) van de kant van de schuldeiser bezien, nakoming ervan als
vervulling van een hem toekomende, zij het niet afdwingbare, prestatie moet worden beschouwd en
dat 2) van de kant van schuldenaar bezien, nakoming ervan als vervulling van een door hem
verplichte, zij het niet afdwingbare, prestatie moet worden beschouwd.

§24.3 Rechtsgevolgen van een natuurlijke verbintenis
Art. 6:4 BW bepaalt dat op natuurlijke verbintenissen de wetsbepalingen betreffende gewone,
‘civiele’ verbintenissen van overeenkomstige toepassing zijn, tenzij de wet of haar strekking
meebrengt dat een bepaling geen toepassing mag vinden op een niet afdwingbare verbintenis.
Wanneer een schuldenaar een natuurlijke verbintenis voldoet, komt hem achteraf geen beroep toe
op onverschuldigde betaling. Er is geen sprake van een betaling ‘zonder rechtsgrond’ in de zin van
art. 6:203 BW. Nakoming van een natuurlijke verbintenis is geen geschenk of gift.
Het verrichten van een rechtshandeling ter uitvoering van een natuurlijke verbintenis is een
onverplichte handeling in de zin van de ‘Pauliana’. De schuldeiser uit een natuurlijke verbintenis kan
zijn vordering niet verrekenen. Dit volgt uit art. 6:127 lid 2 BW. Op grond van die bepaling is voor
verrekening namelijk vereist dat de vordering afdwingbaar is en dat is bij een vordering uit een
natuurlijke verbintenis niet het geval.
Art. 6:5 BW voorziet in de mogelijkheid dat schuldeiser en schuldenaar de tussen hen bestaande
schuldeiser door middel van een daartoe gerichte overeenkomst omzetten in een civiele, wel
afdwingbare verbintenis. Net als civiele verbintenissen kunnen ook natuurlijke verbintenissen
worden ‘versterkt’. Dit kan zowel door een derde worden gedaan, als door de schuldenaar zelf. Een
derde kan zich borg stellen of op een aan hem toebehorend goed een pand- of hypotheekrecht
vestigen. De natuurlijke schuldenaar kan een pand- of hypotheekrecht vestigen.