PRIKKELVERWERKING
Bronvermelding: Early Years Blog
Naam: S.M.A. Lacunes-Heymen
Studentnummer: 4801033
Datum: 3 mei 2021
Instelling: NCOI
Opleiding: Social Work
Module: Werken met Methodieken
, Bronvermelding: www.kentalis.nl
Voorwoord
Mijn naam is Suzy Lacunes. Sinds oktober 2020 ben ik werkzaam als systeemgericht behandelaar bij
Kentalis in Velp. Kentalis is een landelijke organisatie waar ongeveer 4500 onderwijs- en
zorgmedewerkers werkzaam zijn.
Kentalis ondersteunt mensen die slechthorend, doof of doofblind zijn of een taalontwikkelingsstoornis
(TOS) of communicatief meervoudige beperking hebben.
Als systeemgericht behandelaar binnen Kentalis Velp houd ik mij voornamelijk bezig met kinderen die
een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebben.
Samen met collega’s en andere behandelaars vormen we een multidisciplinair team die de ouders en de
kinderen zo goed mogelijk proberen voor te bereiden op de toekomst, met als doel dat de kinderen straks
zo goed mogelijk kunnen deelnemen aan de maatschappij.
Mijn werkzaamheden zijn voornamelijk als volgt:
• Samen met ouders en kind een context thuis creëren ter verbetering van de communicatie;
• Ouders inzicht geven in de communicatieproblematiek van hun kind;
• De draagkracht van ouders vergroten, zodat zij om kunnen gaan met opvoedvragen die
samenhangen met de communicatieproblematiek van hun kind;
• Zorgdragen voor het opstellen van doelen in multidisciplinaire handelingsplannen en de
verslaglegging van de voortgang van de behandeling in het zorgmanagementsysteem.
Om wat meer handvatten te krijgen voor de psychosociale begeleiding van de ouders en kinderen volg ik
de opleiding Social Work van de NCOI.
Als eindopdracht voor de module Werken met Methodieken heb ik onderstaande moduleopdracht
gemaakt. Deze module was zeer leerzaam, door je weer bezig te houden met de concrete stappen van
een plancyclus merk je dat je in je dagelijkse werkleven soms stappen hiervan overslaat.
Veel leesplezier.
Suzy Lacunes
1
,Samenvatting
Deze plancyclus is geschreven als opdracht voor de module ‘Werken met methodieken’. Het beschrijven
van de plancyclus gaat aan de hand van het boek ‘De Plancyclus in het sociaal-agogisch werk’ van Britt
Fontaine (2010). Zij beschouwt de plancyclus als de basismethodiek in het sociaal-agogisch werken.
Fase 1: oriënterende fase. In deze fase onderzoeken we onze eigen indruk van de problemen en doen
we een eerste onderzoek naar het probleem zelf. Het resultaat van deze fase is een concrete en
duidelijke omschreven probleemdefinitie, waarover alle betrokkenen het eens zijn. (Fontaine 2010)
Emma is een meisje van 3 jaar die opgroeit in een druk gezin met 3 zusjes. Bij Emma en haar
tweelingzusje Daisy is vorig jaar (2020) een taalontwikkelingsstoornis geconstateerd. Emma kan zich
slecht concentreren in de les, vraagt veel aandacht en heeft een lage pijndrempel. In een eerdere fase
werd het gedrag van Emma gezien als onderdeel van haar taalontwikkelingsstoornis. Maar naarmate
deze ontwikkeling zich verbeterde, werd het gedrag van Emma niet anders.
Het is een probleem voor Emma, haar ouders en haar begeleiders en dient nader onderzocht te worden.
Deze fase sluit zich af met de probleemdefinitie:
Vorig jaar is er een TOS stoornis bij Emma vastgesteld. Emma maakt vaak speelgoed stuk en is in haar
omgang met anderen kinderen ongecontroleerd. Op school kan ze zich moeilijk concentreren en trekt ze
zichzelf terug zodra ze op haar gedrag wordt aangesproken.
Fase 2: diagnostische fase. In deze fase gaan we het probleem nader onderzoeken en analyseren.
Voordat je daadwerkelijk kunt gaan onderzoeken, moet je beslissen wat je precies wilt gaan
onderzoeken. Dit doe je aan de hand van hypothesen. (Fontaine 2010)
De volgende hypothese wordt verder onderzocht: Emma vertoont dit gedrag omdat ze moeite heeft met
prikkelverwerking.
Het onderzoeken van deze hypothese gaat aan de hand van een observatieplan. De methode die hierbij
gebruikt wordt zijn de vragenlijsten van de Sensory Profile Companion.
Fase 3: planning- en uitvoeringsfase. In deze fase beginnen we met het stellen van een doel.
(Fontaine 2010)
Het doel van deze plancyclus luidt als volgt: over 6 maanden heeft Emma een betere controle over haar
prikkelverwerking.
Vervolgens wordt dit doel verwerkt tot een plan van aanpak, het zogeheten werkplan, hierbij maken we
gebruik van de methode ZAP (zintuigelijk activiteiten programma). Het werkplan wordt uitgeschreven over
een periode van zes maanden aan de hand van tussendoelen.
Fase 4: evaluatiefase. In deze fase is het van belang dat je bijhoudt welke resultaten er met en door de
cliënt behaald zijn. Daarnaast is het belangrijk om je eigen handelen als hulpverlener tijdens de uitvoering
te observeren en te evalueren. (Fontaine 2010)
We staan aan de start van het uitvoeren van het werkplan en kunnen dus nog geen eindevaluatie
uitvoeren. Wel kunnen we verschillende tussenevaluaties uitvoeren zoals de reflectie op het eigen
handelen tot nu toe en de reflectie van het proces.
De eindevaluatie voeren we uit aan de hand van de methode van Kirkpatrick waarbij er gekeken wordt
naar de 4 verschillende niveaus van zijn model: tevredenheid, verworven kennis, overdracht en impact.
2
,Inhoudsopgave
Voorwoord ................................................................................................................................................. 1
Samenvatting ............................................................................................................................................. 2
Inhoudsopgave .......................................................................................................................................... 3
Inleiding...................................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1. Oriënterende fase ............................................................................................................... 4
1.1 Signaleren ............................................................................................................................................. 4
1.2 Eigen indruk .......................................................................................................................................... 5
1.3 Problematiseren .................................................................................................................................... 5
1.4 Probleemdefinitie ................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2. Diagnostische fase ............................................................................................................. 6
2.1 Hypothesen ........................................................................................................................................... 6
2.2 Keuze van de hypothese ....................................................................................................................... 6
2.3 Observatieplan ...................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 3. Plannings- en uitvoeringsfase ........................................................................................... 8
3.1 Juridische kaders................................................................................................................................... 8
3.2 Handelingsdoel...................................................................................................................................... 8
3.3 Analyse van de haalbaarheid ................................................................................................................ 8
3.4 Tussendoelen ........................................................................................................................................ 9
3.5 Methode(s) ............................................................................................................................................ 9
3.6 Werkplan ............................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4. Evaluatie fase .................................................................................................................... 10
4.1 Reflectie op het eigen handelen .......................................................................................................... 10
4.2 Reflectie op het handelingsdoel .......................................................................................................... 10
4.3 Reflectie op het proces ........................................................................................................................ 10
4.4 Eindevaluatie ....................................................................................................................................... 11
Literatuurlijst ........................................................................................................................................... 12
Bijlagen .................................................................................................................................................... 13
3
, Inleiding
Koninklijke Kentalis is een landelijke organisatie waar ongeveer 4500 mensen werkzaam zijn.
De organisatie ondersteunt mensen die doof, slechthorend, doofblind zijn of een taalontwikkelingsstoornis
hebben (TOS) hebben.
De missie van Kentalis is: Communicatie maakt het leven (Kentalis 2015). Kentalis vindt het belangrijk
dat mensen kunnen communiceren met anderen, worden begrepen en kunnen meedoen aan de
samenleving. Daarom bieden zij onderzoek, diagnostiek, zorg, speciaal onderwijs, ambulante begeleiding
bij reguliere scholen en werkbegeleiding.
Kentalis werkt nauw samen met andere begeleiders en specialisten zoals logopedisten, pedagogisch
medewerkers en behandelaren. Zo wordt er samen gewerkt om leerlingen en cliënten nog beter te
helpen.
Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) is een neurocognitieve ontwikkelingsstoornis. Dit betekent dat taal in
de hersenen minder goed wordt verwerkt. Een kind met TOS heeft bijvoorbeeld grote moeite met praten
of het begrijpen van taal. De taal- en spraakontwikkeling verloopt hierdoor anders dan bij leeftijdgenoten.
(Kentalis 2015)
Kinderen met TOS hebben vaak bijkomende problemen op het gebied van de cognitieve, fysieke en
sociaal-emotionele ontwikkeling. Kentalis is een organisatie die hierbij de kinderen en ouders/verzorgers
begeleidt en helpt.
Onderstaande module opdracht gaat over het 3-jarig meisje Emma (fictieve naam). Zij heeft een
taalontwikkelingsstoornis, net als haar tweelingzusje. Emma gaat sinds een aantal maanden naar
Kentalis en wat opvalt is haar gedrag. Ze heeft moeite met haar aandacht ergens bijhouden, met haar
concentratie en het lijkt alsof ze nergens naar luistert en ongevoelig is voor bepaalde consequenties van
haar gedrag.
Voor Emma, haar ouders en school is dit een probleem. Onderstaande plancyclus is geschreven om hen
hierbij te helpen.
Leeswijzer:
Hoofdstuk 1 : Oriënterende fase
Hoofdstuk 2 : Diagnostische fase
Hoofdstuk 3 : Plannings- en uitvoeringsfase
Hoofdstuk 4 : Evaluatie fase
Hoofdstuk 1. Oriënterende fase
1.1 Signaleren
Signaleren is iets opmerken en daaraan een betekenis toekennen. Als je iets signaleert wat je als
probleem of probleemgedrag beschouwt, is het eerste wat je je moet afvragen: wat valt mij precies op?
(Fontaine 2010)
Emma is een meisje van 3 jaar en 4 maanden en bezoekt sinds begin november 2020 de groep Kikker
van Kentalis in verband met achterlopende taalontwikkeling. Emma groeit op met haar ééneiige
tweelingzusje Daisy en twee oudere zussen bij allebei de ouders.
Ook Daisy heeft een achterstand in haar taalontwikkeling. In samenspraak met de ouders is vorig jaar
besloten om Emma en Daisy van de peuterspeelzaal over te plaatsen naar Kentalis Vroegbehandeling
voor intensieve begeleiding in de spraak- en taalontwikkeling. Zij hebben dit gedaan in de hoop dat de
meisjes genoeg vooruitgang zouden boeken om met 4 jaar naar regulier onderwijs te mogen. Om een
goed beeld van beide meisjes te krijgen zijn ze in aparte groepen geplaatst.
Daisy is goed op haar plek en komt ook goed mee in de groep, volgens haar lerares is zij een echte
grapjesmaker.
Emma speelt vaker alleen. In de kring vindt ze het lastig om op haar beurt te wachten. Wanneer ze dan
geen aandacht krijgt loopt ze vaak weg uit de kring of begint harder te praten. Als er in groepsverband
een spel wordt gedaan wilt Emma graag bepalen hoe het spel gespeelt wordt. Emma is erg onrustig en
lijkt vaak prikkels te zoeken. Zo gooit ze herhaaldelijk speelgoed hard tegen de muur en is ze wat ruwer
in haar omgang met andere kinderen. Pijn lijkt ze niet zo snel te voelen, ook haar ouders praten over een
hoge pijngrens.
Emma is altijd heel enthousiast als we over dieren praten. Ze wilt dan altijd wel graag vertellen.
Wanneer iets anders gaat dan Emma verwacht of wanneer ze ergens op aangesproken wordt kan ze
blokkeren/bevriezen. Ze blijft dan op haar stoel zitten en maakt geen (verbaal of non-verbaal) contact
meer. Hierbij kan ze soms wippen op haar stoel of haar hoofd bonken op de tafel. Daarbij begint ze soms
ook te hummen. Heel soms kan dit omgebogen worden door grapjes te maken of door een fysieke prikkel
zoals kietelen.
4
Bronvermelding: Early Years Blog
Naam: S.M.A. Lacunes-Heymen
Studentnummer: 4801033
Datum: 3 mei 2021
Instelling: NCOI
Opleiding: Social Work
Module: Werken met Methodieken
, Bronvermelding: www.kentalis.nl
Voorwoord
Mijn naam is Suzy Lacunes. Sinds oktober 2020 ben ik werkzaam als systeemgericht behandelaar bij
Kentalis in Velp. Kentalis is een landelijke organisatie waar ongeveer 4500 onderwijs- en
zorgmedewerkers werkzaam zijn.
Kentalis ondersteunt mensen die slechthorend, doof of doofblind zijn of een taalontwikkelingsstoornis
(TOS) of communicatief meervoudige beperking hebben.
Als systeemgericht behandelaar binnen Kentalis Velp houd ik mij voornamelijk bezig met kinderen die
een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebben.
Samen met collega’s en andere behandelaars vormen we een multidisciplinair team die de ouders en de
kinderen zo goed mogelijk proberen voor te bereiden op de toekomst, met als doel dat de kinderen straks
zo goed mogelijk kunnen deelnemen aan de maatschappij.
Mijn werkzaamheden zijn voornamelijk als volgt:
• Samen met ouders en kind een context thuis creëren ter verbetering van de communicatie;
• Ouders inzicht geven in de communicatieproblematiek van hun kind;
• De draagkracht van ouders vergroten, zodat zij om kunnen gaan met opvoedvragen die
samenhangen met de communicatieproblematiek van hun kind;
• Zorgdragen voor het opstellen van doelen in multidisciplinaire handelingsplannen en de
verslaglegging van de voortgang van de behandeling in het zorgmanagementsysteem.
Om wat meer handvatten te krijgen voor de psychosociale begeleiding van de ouders en kinderen volg ik
de opleiding Social Work van de NCOI.
Als eindopdracht voor de module Werken met Methodieken heb ik onderstaande moduleopdracht
gemaakt. Deze module was zeer leerzaam, door je weer bezig te houden met de concrete stappen van
een plancyclus merk je dat je in je dagelijkse werkleven soms stappen hiervan overslaat.
Veel leesplezier.
Suzy Lacunes
1
,Samenvatting
Deze plancyclus is geschreven als opdracht voor de module ‘Werken met methodieken’. Het beschrijven
van de plancyclus gaat aan de hand van het boek ‘De Plancyclus in het sociaal-agogisch werk’ van Britt
Fontaine (2010). Zij beschouwt de plancyclus als de basismethodiek in het sociaal-agogisch werken.
Fase 1: oriënterende fase. In deze fase onderzoeken we onze eigen indruk van de problemen en doen
we een eerste onderzoek naar het probleem zelf. Het resultaat van deze fase is een concrete en
duidelijke omschreven probleemdefinitie, waarover alle betrokkenen het eens zijn. (Fontaine 2010)
Emma is een meisje van 3 jaar die opgroeit in een druk gezin met 3 zusjes. Bij Emma en haar
tweelingzusje Daisy is vorig jaar (2020) een taalontwikkelingsstoornis geconstateerd. Emma kan zich
slecht concentreren in de les, vraagt veel aandacht en heeft een lage pijndrempel. In een eerdere fase
werd het gedrag van Emma gezien als onderdeel van haar taalontwikkelingsstoornis. Maar naarmate
deze ontwikkeling zich verbeterde, werd het gedrag van Emma niet anders.
Het is een probleem voor Emma, haar ouders en haar begeleiders en dient nader onderzocht te worden.
Deze fase sluit zich af met de probleemdefinitie:
Vorig jaar is er een TOS stoornis bij Emma vastgesteld. Emma maakt vaak speelgoed stuk en is in haar
omgang met anderen kinderen ongecontroleerd. Op school kan ze zich moeilijk concentreren en trekt ze
zichzelf terug zodra ze op haar gedrag wordt aangesproken.
Fase 2: diagnostische fase. In deze fase gaan we het probleem nader onderzoeken en analyseren.
Voordat je daadwerkelijk kunt gaan onderzoeken, moet je beslissen wat je precies wilt gaan
onderzoeken. Dit doe je aan de hand van hypothesen. (Fontaine 2010)
De volgende hypothese wordt verder onderzocht: Emma vertoont dit gedrag omdat ze moeite heeft met
prikkelverwerking.
Het onderzoeken van deze hypothese gaat aan de hand van een observatieplan. De methode die hierbij
gebruikt wordt zijn de vragenlijsten van de Sensory Profile Companion.
Fase 3: planning- en uitvoeringsfase. In deze fase beginnen we met het stellen van een doel.
(Fontaine 2010)
Het doel van deze plancyclus luidt als volgt: over 6 maanden heeft Emma een betere controle over haar
prikkelverwerking.
Vervolgens wordt dit doel verwerkt tot een plan van aanpak, het zogeheten werkplan, hierbij maken we
gebruik van de methode ZAP (zintuigelijk activiteiten programma). Het werkplan wordt uitgeschreven over
een periode van zes maanden aan de hand van tussendoelen.
Fase 4: evaluatiefase. In deze fase is het van belang dat je bijhoudt welke resultaten er met en door de
cliënt behaald zijn. Daarnaast is het belangrijk om je eigen handelen als hulpverlener tijdens de uitvoering
te observeren en te evalueren. (Fontaine 2010)
We staan aan de start van het uitvoeren van het werkplan en kunnen dus nog geen eindevaluatie
uitvoeren. Wel kunnen we verschillende tussenevaluaties uitvoeren zoals de reflectie op het eigen
handelen tot nu toe en de reflectie van het proces.
De eindevaluatie voeren we uit aan de hand van de methode van Kirkpatrick waarbij er gekeken wordt
naar de 4 verschillende niveaus van zijn model: tevredenheid, verworven kennis, overdracht en impact.
2
,Inhoudsopgave
Voorwoord ................................................................................................................................................. 1
Samenvatting ............................................................................................................................................. 2
Inhoudsopgave .......................................................................................................................................... 3
Inleiding...................................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1. Oriënterende fase ............................................................................................................... 4
1.1 Signaleren ............................................................................................................................................. 4
1.2 Eigen indruk .......................................................................................................................................... 5
1.3 Problematiseren .................................................................................................................................... 5
1.4 Probleemdefinitie ................................................................................................................................... 5
Hoofdstuk 2. Diagnostische fase ............................................................................................................. 6
2.1 Hypothesen ........................................................................................................................................... 6
2.2 Keuze van de hypothese ....................................................................................................................... 6
2.3 Observatieplan ...................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 3. Plannings- en uitvoeringsfase ........................................................................................... 8
3.1 Juridische kaders................................................................................................................................... 8
3.2 Handelingsdoel...................................................................................................................................... 8
3.3 Analyse van de haalbaarheid ................................................................................................................ 8
3.4 Tussendoelen ........................................................................................................................................ 9
3.5 Methode(s) ............................................................................................................................................ 9
3.6 Werkplan ............................................................................................................................................... 9
Hoofdstuk 4. Evaluatie fase .................................................................................................................... 10
4.1 Reflectie op het eigen handelen .......................................................................................................... 10
4.2 Reflectie op het handelingsdoel .......................................................................................................... 10
4.3 Reflectie op het proces ........................................................................................................................ 10
4.4 Eindevaluatie ....................................................................................................................................... 11
Literatuurlijst ........................................................................................................................................... 12
Bijlagen .................................................................................................................................................... 13
3
, Inleiding
Koninklijke Kentalis is een landelijke organisatie waar ongeveer 4500 mensen werkzaam zijn.
De organisatie ondersteunt mensen die doof, slechthorend, doofblind zijn of een taalontwikkelingsstoornis
hebben (TOS) hebben.
De missie van Kentalis is: Communicatie maakt het leven (Kentalis 2015). Kentalis vindt het belangrijk
dat mensen kunnen communiceren met anderen, worden begrepen en kunnen meedoen aan de
samenleving. Daarom bieden zij onderzoek, diagnostiek, zorg, speciaal onderwijs, ambulante begeleiding
bij reguliere scholen en werkbegeleiding.
Kentalis werkt nauw samen met andere begeleiders en specialisten zoals logopedisten, pedagogisch
medewerkers en behandelaren. Zo wordt er samen gewerkt om leerlingen en cliënten nog beter te
helpen.
Een taalontwikkelingsstoornis (TOS) is een neurocognitieve ontwikkelingsstoornis. Dit betekent dat taal in
de hersenen minder goed wordt verwerkt. Een kind met TOS heeft bijvoorbeeld grote moeite met praten
of het begrijpen van taal. De taal- en spraakontwikkeling verloopt hierdoor anders dan bij leeftijdgenoten.
(Kentalis 2015)
Kinderen met TOS hebben vaak bijkomende problemen op het gebied van de cognitieve, fysieke en
sociaal-emotionele ontwikkeling. Kentalis is een organisatie die hierbij de kinderen en ouders/verzorgers
begeleidt en helpt.
Onderstaande module opdracht gaat over het 3-jarig meisje Emma (fictieve naam). Zij heeft een
taalontwikkelingsstoornis, net als haar tweelingzusje. Emma gaat sinds een aantal maanden naar
Kentalis en wat opvalt is haar gedrag. Ze heeft moeite met haar aandacht ergens bijhouden, met haar
concentratie en het lijkt alsof ze nergens naar luistert en ongevoelig is voor bepaalde consequenties van
haar gedrag.
Voor Emma, haar ouders en school is dit een probleem. Onderstaande plancyclus is geschreven om hen
hierbij te helpen.
Leeswijzer:
Hoofdstuk 1 : Oriënterende fase
Hoofdstuk 2 : Diagnostische fase
Hoofdstuk 3 : Plannings- en uitvoeringsfase
Hoofdstuk 4 : Evaluatie fase
Hoofdstuk 1. Oriënterende fase
1.1 Signaleren
Signaleren is iets opmerken en daaraan een betekenis toekennen. Als je iets signaleert wat je als
probleem of probleemgedrag beschouwt, is het eerste wat je je moet afvragen: wat valt mij precies op?
(Fontaine 2010)
Emma is een meisje van 3 jaar en 4 maanden en bezoekt sinds begin november 2020 de groep Kikker
van Kentalis in verband met achterlopende taalontwikkeling. Emma groeit op met haar ééneiige
tweelingzusje Daisy en twee oudere zussen bij allebei de ouders.
Ook Daisy heeft een achterstand in haar taalontwikkeling. In samenspraak met de ouders is vorig jaar
besloten om Emma en Daisy van de peuterspeelzaal over te plaatsen naar Kentalis Vroegbehandeling
voor intensieve begeleiding in de spraak- en taalontwikkeling. Zij hebben dit gedaan in de hoop dat de
meisjes genoeg vooruitgang zouden boeken om met 4 jaar naar regulier onderwijs te mogen. Om een
goed beeld van beide meisjes te krijgen zijn ze in aparte groepen geplaatst.
Daisy is goed op haar plek en komt ook goed mee in de groep, volgens haar lerares is zij een echte
grapjesmaker.
Emma speelt vaker alleen. In de kring vindt ze het lastig om op haar beurt te wachten. Wanneer ze dan
geen aandacht krijgt loopt ze vaak weg uit de kring of begint harder te praten. Als er in groepsverband
een spel wordt gedaan wilt Emma graag bepalen hoe het spel gespeelt wordt. Emma is erg onrustig en
lijkt vaak prikkels te zoeken. Zo gooit ze herhaaldelijk speelgoed hard tegen de muur en is ze wat ruwer
in haar omgang met andere kinderen. Pijn lijkt ze niet zo snel te voelen, ook haar ouders praten over een
hoge pijngrens.
Emma is altijd heel enthousiast als we over dieren praten. Ze wilt dan altijd wel graag vertellen.
Wanneer iets anders gaat dan Emma verwacht of wanneer ze ergens op aangesproken wordt kan ze
blokkeren/bevriezen. Ze blijft dan op haar stoel zitten en maakt geen (verbaal of non-verbaal) contact
meer. Hierbij kan ze soms wippen op haar stoel of haar hoofd bonken op de tafel. Daarbij begint ze soms
ook te hummen. Heel soms kan dit omgebogen worden door grapjes te maken of door een fysieke prikkel
zoals kietelen.
4
