Basiskennis taalonderwijs
Eerste druk, 2013, ISBN 978-90-01-82296-5
Basiskennis taalonderwijs is speciaal geschreven om pabostudenten te helpen bij de voorbereiding op de
toets over de Kennisbasis Nederlandse taal.
Inhoud
Hoofdstuk 1 – De kennisbasis Nederlands taal............................................................................................4
1.1 De opzet van de kennisbasis..............................................................................................................4
1.2 De inhoud van de kennisbasis............................................................................................................4
1.3 Toetsing van de kennisbasis...............................................................................................................4
Hoofdstuk 2 – Taalonderwijs en taal............................................................................................................5
2.1 Taalonderwijs.....................................................................................................................................5
2.1.1 Belang taalonderwijs...................................................................................................................5
2.1.2 Taalonderwijs op de basisschool.................................................................................................5
2.2 Het taalsysteem.................................................................................................................................6
2.2.2 De verschillende niveaus van taal...............................................................................................6
Hoofdstuk 3 – Mondelinge taalvaardigheid.................................................................................................7
3.1 Taalverwerving...................................................................................................................................7
3.1.1 Theorieën over taalverwerving...................................................................................................7
3.2.1 Eerstetaalverwerving..................................................................................................................7
3.2.3 Tweedetaalverwerving................................................................................................................9
3.2 Spreek- luisterstrategieën..................................................................................................................9
3.2.1 Spreekstrategieën.......................................................................................................................9
3.2.2 Luisterstrategieën.....................................................................................................................10
3.3 Spreek- en luisterdoelen..................................................................................................................10
3.4 Gesprekssoorten..............................................................................................................................10
Hoofdstuk 4 – Woordenschat....................................................................................................................12
4.1 Het woordgeheugen........................................................................................................................12
4.2 Woordenschatverwerving................................................................................................................12
4.3 Woordleerstrategieën......................................................................................................................13
4.4 Soorten taalgebruik.........................................................................................................................13
4.5 Woordenschat en schoolsucces.......................................................................................................14
Hoofdstuk 5 – Beginnende geletterdheid..................................................................................................15
5.1 Geletterdheid...................................................................................................................................15
, 5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid.........................................................................................15
5.3 Ontwikkeling geletterdheid..............................................................................................................15
5.3.1 Spontane schrijfontwikkeling....................................................................................................15
5.3.2 Spontane leesontwikkeling.......................................................................................................16
5.4 Auditieve vaardigheden...................................................................................................................16
5.5 Visuele vaardigheden.......................................................................................................................17
5.6 Elementaire leeshandeling...............................................................................................................18
Hoofdstuk 6 – Voortgezet technisch lezen.................................................................................................19
6.1 Theorieën over het leerproces.........................................................................................................19
6.2 Strategieën technisch lezen.............................................................................................................19
6.3 Voordrachtsaspecten.......................................................................................................................20
6.4 Leesniveaus......................................................................................................................................21
6.4.1 Niveaus van technische lezen....................................................................................................21
6.4.2 Niveaus van begrijpend lezen...................................................................................................21
6.5 Technisch lezen in de samenleving...................................................................................................22
6.5.1 Functioneel analfabetisme........................................................................................................22
6.5.2 Dyslexie.....................................................................................................................................22
Hoofdstuk 7 – Begrijpend lezen.................................................................................................................23
7.1 Leesstrategieën voor begrijpend lezen............................................................................................23
7.2 Het leesgedrag van kinderen............................................................................................................25
7.3 Technieken voor informatieverwerking............................................................................................25
Hoofdstuk 8 – Stellen.................................................................................................................................26
8.1 Functies van het schrijven................................................................................................................26
8.2 Het schrijfproces..............................................................................................................................26
8.2.1 Schrijfstrategieën......................................................................................................................26
8.2.2 Stelvaardigheden......................................................................................................................26
8.3 Schrijven en de computer............................................................................................................27
Hoofstuk 9 – Jeugdliteratuur......................................................................................................................28
9.1 Literaire genres................................................................................................................................28
9.2 Functies van jeugdliteratuur............................................................................................................28
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur.......................................................................................................28
Hoofstuk 10 – Taalbeschouwing................................................................................................................30
10.1 Het taalsysteem.............................................................................................................................30
10.1.1 Fonologie................................................................................................................................30
10.1.2 Morfologie..............................................................................................................................30
, 10.1.3 Syntaxis...................................................................................................................................31
10.1.4 Semantiek...............................................................................................................................32
10.1.5 Pragmatiek..............................................................................................................................32
10.1.6 Orthografie..............................................................................................................................33
10.2 Taalvariatie.....................................................................................................................................33
10.3 Taalverandering.............................................................................................................................33
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën........................................................................................................33
Hoofdstuk 11 – Spelling.............................................................................................................................35
11.1 Schriftsystemen..............................................................................................................................35
11.2 Spellingsprincipes van het Nederlands..........................................................................................35
11.2.1 Het fonologisch principe.........................................................................................................35
11.2.2. Het morfologisch principe......................................................................................................35
11.2.3. Het etymologisch principe.....................................................................................................35
11.2.4 Het syllabisch principe............................................................................................................35
11.3 Spellingsstrategieën.......................................................................................................................36
11.4 Spellingscategorieën......................................................................................................................37
11.5 Werkwoordspelling........................................................................................................................37
Bijlagen......................................................................................................................................................38
Bijlage 1: Tussendoelen beginnende geletterdheid...............................................................................38
Bijlage 2: De indeling in spellingscategorieën uit het Cito-leerlingvolgsysteem.....................................40
, Hoofdstuk 1 – De kennisbasis Nederlands taal
1.1 De opzet van de kennisbasis
De leerstof voor een leraar basisonderwijs is verdeeld over de volgende 9 domeinen:
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Woordenschat
3. Beginnende geletterdheid
4. Voortgezet technisch lezen
5. Begrijpend lezen
6. Stellen
7. Jeugdliteratuur
8. Taalbeschouwing
9. Spelling
Per domein zijn de belangrijkste kenniselementen beschreven aan de hand van vier invalshoeken:
1. De leerinhoud: wat de basisschoolleerling moet weten en kunnen in een bepaald domein;
2. De domeindidactiek: de manier waarop de leerinhoud wordt onderwezen aan de kinderen
(leerkrachtvaardigheden voor goed taalonderwijs);
3. Het fundament: achtergrondkennis over het domein;
4. Taaldidactiek en taalbeleid: algemene taaldidactische principes, want de domeinen lopen door
elkaar.
1.2 De inhoud van de kennisbasis
De kennisbasis is een verzameling met begrippen die belangrijk zijn voor het geven van taalonderwijs.
Per begrip wordt een korte typering of definitie gegeven en een toelichting waarin een begrip nog wat
verder uitgewerkt wordt.
1.3 Toetsing van de kennisbasis
Disclaimer: de volgende informatie is niet uit het boek overgenomen maar van 10voordeleraar uit Toetsgids Nederlands | Studiejaar 2021-2022 | versie 1 juli 2021
De toets bevat in totaal 80 vragen en bestaat uit meerkeuzevragen met drie of vier
antwoordalternatieven. Een antwoord is goed of fout. Een goed antwoord levert 1 punt op. Een fout
antwoord of geen antwoord 0 punten.
Eerste druk, 2013, ISBN 978-90-01-82296-5
Basiskennis taalonderwijs is speciaal geschreven om pabostudenten te helpen bij de voorbereiding op de
toets over de Kennisbasis Nederlandse taal.
Inhoud
Hoofdstuk 1 – De kennisbasis Nederlands taal............................................................................................4
1.1 De opzet van de kennisbasis..............................................................................................................4
1.2 De inhoud van de kennisbasis............................................................................................................4
1.3 Toetsing van de kennisbasis...............................................................................................................4
Hoofdstuk 2 – Taalonderwijs en taal............................................................................................................5
2.1 Taalonderwijs.....................................................................................................................................5
2.1.1 Belang taalonderwijs...................................................................................................................5
2.1.2 Taalonderwijs op de basisschool.................................................................................................5
2.2 Het taalsysteem.................................................................................................................................6
2.2.2 De verschillende niveaus van taal...............................................................................................6
Hoofdstuk 3 – Mondelinge taalvaardigheid.................................................................................................7
3.1 Taalverwerving...................................................................................................................................7
3.1.1 Theorieën over taalverwerving...................................................................................................7
3.2.1 Eerstetaalverwerving..................................................................................................................7
3.2.3 Tweedetaalverwerving................................................................................................................9
3.2 Spreek- luisterstrategieën..................................................................................................................9
3.2.1 Spreekstrategieën.......................................................................................................................9
3.2.2 Luisterstrategieën.....................................................................................................................10
3.3 Spreek- en luisterdoelen..................................................................................................................10
3.4 Gesprekssoorten..............................................................................................................................10
Hoofdstuk 4 – Woordenschat....................................................................................................................12
4.1 Het woordgeheugen........................................................................................................................12
4.2 Woordenschatverwerving................................................................................................................12
4.3 Woordleerstrategieën......................................................................................................................13
4.4 Soorten taalgebruik.........................................................................................................................13
4.5 Woordenschat en schoolsucces.......................................................................................................14
Hoofdstuk 5 – Beginnende geletterdheid..................................................................................................15
5.1 Geletterdheid...................................................................................................................................15
, 5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid.........................................................................................15
5.3 Ontwikkeling geletterdheid..............................................................................................................15
5.3.1 Spontane schrijfontwikkeling....................................................................................................15
5.3.2 Spontane leesontwikkeling.......................................................................................................16
5.4 Auditieve vaardigheden...................................................................................................................16
5.5 Visuele vaardigheden.......................................................................................................................17
5.6 Elementaire leeshandeling...............................................................................................................18
Hoofdstuk 6 – Voortgezet technisch lezen.................................................................................................19
6.1 Theorieën over het leerproces.........................................................................................................19
6.2 Strategieën technisch lezen.............................................................................................................19
6.3 Voordrachtsaspecten.......................................................................................................................20
6.4 Leesniveaus......................................................................................................................................21
6.4.1 Niveaus van technische lezen....................................................................................................21
6.4.2 Niveaus van begrijpend lezen...................................................................................................21
6.5 Technisch lezen in de samenleving...................................................................................................22
6.5.1 Functioneel analfabetisme........................................................................................................22
6.5.2 Dyslexie.....................................................................................................................................22
Hoofdstuk 7 – Begrijpend lezen.................................................................................................................23
7.1 Leesstrategieën voor begrijpend lezen............................................................................................23
7.2 Het leesgedrag van kinderen............................................................................................................25
7.3 Technieken voor informatieverwerking............................................................................................25
Hoofdstuk 8 – Stellen.................................................................................................................................26
8.1 Functies van het schrijven................................................................................................................26
8.2 Het schrijfproces..............................................................................................................................26
8.2.1 Schrijfstrategieën......................................................................................................................26
8.2.2 Stelvaardigheden......................................................................................................................26
8.3 Schrijven en de computer............................................................................................................27
Hoofstuk 9 – Jeugdliteratuur......................................................................................................................28
9.1 Literaire genres................................................................................................................................28
9.2 Functies van jeugdliteratuur............................................................................................................28
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur.......................................................................................................28
Hoofstuk 10 – Taalbeschouwing................................................................................................................30
10.1 Het taalsysteem.............................................................................................................................30
10.1.1 Fonologie................................................................................................................................30
10.1.2 Morfologie..............................................................................................................................30
, 10.1.3 Syntaxis...................................................................................................................................31
10.1.4 Semantiek...............................................................................................................................32
10.1.5 Pragmatiek..............................................................................................................................32
10.1.6 Orthografie..............................................................................................................................33
10.2 Taalvariatie.....................................................................................................................................33
10.3 Taalverandering.............................................................................................................................33
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën........................................................................................................33
Hoofdstuk 11 – Spelling.............................................................................................................................35
11.1 Schriftsystemen..............................................................................................................................35
11.2 Spellingsprincipes van het Nederlands..........................................................................................35
11.2.1 Het fonologisch principe.........................................................................................................35
11.2.2. Het morfologisch principe......................................................................................................35
11.2.3. Het etymologisch principe.....................................................................................................35
11.2.4 Het syllabisch principe............................................................................................................35
11.3 Spellingsstrategieën.......................................................................................................................36
11.4 Spellingscategorieën......................................................................................................................37
11.5 Werkwoordspelling........................................................................................................................37
Bijlagen......................................................................................................................................................38
Bijlage 1: Tussendoelen beginnende geletterdheid...............................................................................38
Bijlage 2: De indeling in spellingscategorieën uit het Cito-leerlingvolgsysteem.....................................40
, Hoofdstuk 1 – De kennisbasis Nederlands taal
1.1 De opzet van de kennisbasis
De leerstof voor een leraar basisonderwijs is verdeeld over de volgende 9 domeinen:
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Woordenschat
3. Beginnende geletterdheid
4. Voortgezet technisch lezen
5. Begrijpend lezen
6. Stellen
7. Jeugdliteratuur
8. Taalbeschouwing
9. Spelling
Per domein zijn de belangrijkste kenniselementen beschreven aan de hand van vier invalshoeken:
1. De leerinhoud: wat de basisschoolleerling moet weten en kunnen in een bepaald domein;
2. De domeindidactiek: de manier waarop de leerinhoud wordt onderwezen aan de kinderen
(leerkrachtvaardigheden voor goed taalonderwijs);
3. Het fundament: achtergrondkennis over het domein;
4. Taaldidactiek en taalbeleid: algemene taaldidactische principes, want de domeinen lopen door
elkaar.
1.2 De inhoud van de kennisbasis
De kennisbasis is een verzameling met begrippen die belangrijk zijn voor het geven van taalonderwijs.
Per begrip wordt een korte typering of definitie gegeven en een toelichting waarin een begrip nog wat
verder uitgewerkt wordt.
1.3 Toetsing van de kennisbasis
Disclaimer: de volgende informatie is niet uit het boek overgenomen maar van 10voordeleraar uit Toetsgids Nederlands | Studiejaar 2021-2022 | versie 1 juli 2021
De toets bevat in totaal 80 vragen en bestaat uit meerkeuzevragen met drie of vier
antwoordalternatieven. Een antwoord is goed of fout. Een goed antwoord levert 1 punt op. Een fout
antwoord of geen antwoord 0 punten.
