Plan van aanpak COMf3 patiëntenvoorlichting

Plan van aanpak – COMF3
Theoretisch kader
Voorlichting aan patiënten maakt een aanzienlijk deel uit van het verpleegkundig handelen.
Voorlichting draagt bij aan kennis en vaardigheden om met een gezondheidsprobleem om te gaan en
kan bovendien angst verminderen. Dat geldt voor kortdurende zorgsituaties zoals pre- en
postoperatieve zorg. Wanneer patiënten weten wat er gaat gebeuren en wat ze zelf kunnen doen,
kunnen zij de situatie of angst voor wat er gaat gebeuren beter hanteren. Ook bij chronische
gezondheidsproblemen is voorlichting essentieel. Voorlichting bereidt Mensen voor op wat ze tegen
kunnen komen en hoe ze daarmee om kunnen gaan. Mensen met een chronische ziekte of met
beperkingen zien zich namelijk dagelijks gesteld voor grote en kleine beslissingen om hun leven te
organiseren en daarbij zelf de regie te houden. Veel mensen willen meer invloed op hun leven op
hoe hun leven met een chronische ziekte en de zorg voor hen eruitziet. Niet alleen chronische zieken,
maar ook andere patiënten in de zorg willen meebeslissen en een stem hebben in de manier waarop
zij zorg krijgen (Burgt & Mol, 2020).

Tijdens het gesprek is het de bedoeling om de zorgvrager informatie te geven door middel van een
voorlichtingsgesprek. Een voorlichtingsgesprek is bedoeld om de zorgvrager te ondersteunen en te
informeren over de gezondheidsproblemen, onderzoeken en behandelingen die gecombineerd zijn
met de emoties van de zorgvrager. Tijdens een voorlichtingsgesprek is het de bedoeling om de
zelfmanagement van de zorgvrager zo goed mogelijk te ondersteunen. Samen met de zorgvrager kan
er gekeken worden wat de wensen en behoeften van de zorgvrager zijn en welke eventuele
mogelijkheden er zijn.

Gedurende het gesprek is het van belang om betrouwbare en begrijpelijke informatie aan een
zorgvrager te geven zonder hierbij een advies uit te spreken. Om ervoor te zorgen dat een zorgvrager
een gedragsverandering ondergaat moet de zorgvrager door een stappenreeks. Deze stappen zijn:
openstaan, begrijpen, willen, kunnen, doen, blijven doen. Een gedrag komt pas tot stand wanneer de
voorgaande stappen zijn doorlopen. Iedere stap moet afgerond worden voordat het mogelijk is om
naar de volgende stap te kunnen. Daarbij is het wel mogelijk om terug te vallen naar een vorige stap.
Hieronder zijn de stappen uitgelegd.

Openstaan
Openstaan is de eerste stap van de stappenreeks. Deze stap houdt in dat de zorgvrager bereid is om
een gedrag te veranderen. Wanneer de zorgvrager niet openstaat voor verandering zal de
stappenreeks ook niet verder doorlopen worden. Soms is er bij deze stap onvrede of afwijzend
gedrag door de zorgvrager. Het is dan van belang om extra aandacht te geven aan de zorgvrager. De
sleutel van het openstaan is om aan te sluiten bij de behoeftes van de zorgvrager.

,Begrijpen
De stap begrijpen gaat over het opnemen van informatie en het te verwerken als zorgvrager. De
zorgvrager moet hierbij voldoende geïnformeerd zijn om zo een keuze te kunnen maken. Deze fase
helpt ook met het verhelderen van de situatie voor de zorgvrager. In deze stap kan de zorgvrager
mogelijke oorzaken een probleem bespreken. Het gaat in deze stap niet zo zeer om het geven van
informatie, maar meer om het verduidelijken van de beschikbare informatie.

Willen
Willen houdt in dat iemand bereik is om daadwerkelijk het gedrag aan te pakken. Dit betekent niet
dat iemand dit ook daadwerkelijk kan. Het is belangrijk om het passend te maken voor de zorgvrager
en niet zo zeer wat de beste oplossing is. Wat kan de zorgvrager wel en niet aan en welke
oplossingen zijn er die het best passend zijn voor de zorgvrager. Uiteraard moet de zorgvrager hier
zelf ook voor openstaan.

Kunnen
De stap kunnen draait om de capaciteit om een activiteit te kunnen doen of aanpakken. Dit gaat dus
over de motorische en probleemoplossende vaardigheden die een zorgvrager bezit. Het gaat niet
alleen over de mogelijkheden van een zorgvrager om iets te kunnen aanpakken, maar ook over het
begrijpen waarom iets gedaan wordt. De eventuele problemen die kunnen ontstaan tijdens het
uitvoeren van een activiteit kunnen gedurende deze stap worden besproken.

Doen
Deze stap gaat voornamelijk over het uitvoeren. De zorgvrager pakt hier het gedrag aan en probeert
het gedrag zo te veranderen. Het kan zijn dat de zorgvrager tegen problemen aanloopt (barrières).
Hierbij is de verpleegkundige bijna niet in beeld, alleen biedt de verpleegkundige ondersteuning aan
de zorgvrager.

Blijven doen
Deze stap gaat over het volhouden van de gedragsverandering. Dit betekent dat de zorgvrager zelf
het goede gedrag moet blijven herhalen. Een verpleegkundige kan hierbij alleen ondersteuning
bieden en de zorgvrager proberen te motiveren.

, Kaal plan van aanpak
Door het hele gesprek heen:

 Interesse en respect tonen.
 Taalgebruik aanpassen aan de zorgvrager
 Alles in samenspraak met de zorgvrager
 Open staan (van de zorgvrager)
 Afstemmen en aansluiten bij de zorgvrager

Voorbereiding:

 Inhoudelijke voorbereiding
 Juiste materiaal is aanwezig
 Voorbereiding op de casus

Inleiding:

 Op professionele manier in contact treden
 Aanleiding voor het gesprek noemen
 Wensen en behoeften peilen
 Gesprek structureren, o.a. door de tijd te benoemen
 Doel en agenda van het gesprek samen bepalen
 Verdere vaardigheden die horen bij de stap openstaan

Kern voorlichtingsgesprek:

 Vaststellen wat de zorgvrager al weet
 De eerste 2 B’s: belangrijk en bruikbaar
 De derde B: begrijpelijk
 De vierde B: informatie beklijft
 De vijfde B: betrouwbare informatie geven
 Controleren of de zorgvrager de informatie begrepen heeft

Vervolg kern:

 Categorisering en markering
 Belangrijkste informatie benadrukken
 Samenvatten
 Teach back
 Parafraseren
 Stiltes
 Hardop denken
 Actief luisteren
 Aanmoedigen
 Doorvragen
 Gevoelsreflectie