College aantekeningen Methodologie I Epidemiologie (AB_487035)

Hoorcolleges Methodologie I – Epidemiologie


Inhoud
Blok 1: Studiedesigns, frequentie- en associatiematen..........................................................................2
Kennisclips..........................................................................................................................................2
Odds ratio en Relatief risico............................................................................................................2
Incidentiedichthedenratio..............................................................................................................4
Alternatieve effectmaten voor dichotome associaties...................................................................5
Hoorcollege – Inleiding.......................................................................................................................6
Quiz....................................................................................................................................................8
Blok 2: Vertekening..............................................................................................................................10
Kennisclips........................................................................................................................................10
Selectiebias...................................................................................................................................10
Informatiebias/Misclassificarie.....................................................................................................12
Hoorcollege – Betrouwbare kennis over gezondheid.......................................................................13
Quiz..................................................................................................................................................14
Hoorcollege – Betrouwbare kennis over gezondheid vervolg..........................................................15
Quiz..................................................................................................................................................17
Hoorcollege – Betrouwbare kennis over gezondheid vervolg..........................................................18
Blok 3: Betrouwbaarheid & Validiteit...................................................................................................20
Kennisclips........................................................................................................................................20
Cohen’s Kappa..............................................................................................................................20
Bland-Altmanplot.........................................................................................................................21
Diagnostische waarde...................................................................................................................22
Hoorcollege - Betrouwbaarheid en validiteit vanuit verschillende perspectieven...........................24
Quiz..................................................................................................................................................28
Blok 4: Confounding & Effectmodificatie..............................................................................................30
Kennisclips........................................................................................................................................30
Confounding & Effectmodificatie..................................................................................................30
Causaliteit.....................................................................................................................................33
Hoorcollege – Confounding en effectmodificatie.............................................................................34
Quiz..................................................................................................................................................37
Hoorcollege – Confounding en effectmodificatie vervolg.................................................................38

,Blok 1: Studiedesigns, frequentie- en associatiematen

Kennisclips

Odds ratio en Relatief risico

Risico:
- De kans dat ‘iets’ optreedt in een gegeven tijd.
o Het hoeft niet altijd negatief te zijn, je kan het ook hebben over risico wanneer je de
kans berekent voor bijvoorbeeld het genezen van een ziekte.
- Toepasbaar bij studiedesigns met een looptijd.
o Cohortstudies
o Experimenten

Relatief risico
- Hoe verhouden risico’s zich tussen 2 groepen.
- Formule: RR = R1/R0 = (Aantal mensen die risico hebben in groep 1/Totaal aantal mensen
in groep 1)/(Aantal mensen die risico hebben in groep 2/Totaal aantal mensen in groep
0)
o Groep 0 is je controle groep.
o Groep 1 is groep waar je een bepaald iets onderzoekt:
 Bijvoorbeeld vitamine C gebruik in relatie tot verkoudheid.
o Antwoord dat hier uit komt:
 Het risico op aandoening onder groep 1 is antwoord keer zo groot als dat van
het risico in groep 0.
o RR < 1 duidt op bescherming.
 Bijvoorbeeld vitamine C beschermt tegen verkoudheid.
o RR > 1 duidt op verhoogd risico.
 Bijvoorbeeld vitamine C verergert kans op verkoudheid.
o RR = 1 duidt op geen verband.
- Wanneer je meer dan 2 groepen hebt en of meer dan 2 uitkomsten hebt, kun je niet een
eenduidig relatief risico uitrekenen maar je kunt wel steeds 2 verschillende groepen met
elkaar vergelijken.

Odds
- Odds staan voor een relatieve kans  De kans op X ten opzichte van de kans op juist niet X.
o Odds = p/(1-p)
 p  Kans dat X optreedt.
 1-p  Kans dat X niet optreedt.
- Bij odds speelt de tijd geen rol  Daarom geschikt voor transversale en
retrospectieve studies.
- Odds spelen een belangrijke rol in de epidemiologie.
- Odds en risico’s hebben veel gemeen.

Odds en risico’s
- Sterk verschillend bij hoge risico’s.
o Voorbeeld: Verkoudheid vastgesteld bij 41 mensen van de 107 in 1 jaar.

,  Risico = 41/107 = 0.383
 Odds = 0.383/(1-0.383) = 0.621
- Sterk gelijkend bij lage risico’s.
o Laag risico  Zeldzame aandoening.
o Voorbeeld: Cariës vastgesteld bij 220 mensen van de 1582 in 1 jaar.
 Risico = 220/1582 = 0.139
 Odds = 0.139/(1-0.139) = 0.162
- Odds hebben altijd grotere telwaarde dan hetzelfde risico.

Odds ratio
- Bij transversale of retrospectieve studies.
- Voorbeeld: Patiënt-controle onderzoek.
o Selecteer zelf patiënten en controles.
o Vooral gebuikt voor studie naar zeldzame aandoeningen.
o Risico’s zijn niet te bepalen omdat:
 Selecteerde patiënten zijn al ziek en zijn dus niet meer at risk.
 Controles zijn wel at risk, maar die status kan niet veranderen.
 In wezen is de tijd “bevroren”  Daarom gebruik je odds ratio.
- Formule  OR = Odds1/Odds0 = (p1/(1- p1)/(p0/(1- p0)) = ((Aantal mensen met X in groep
1/Aantal mensen met geen X in groep 1)/(Aantal mensen met X in groep 0/Aantal mensen
met geen X in groep1)
o Bij de Odds uitrekenen van groep 1 staat twee keer hetzelfde getal voor totaal aantal
mensen in groep 1  Deze mag je wegstrepen waardoor je enkel nog krijgt: Aantal
mensen met X in groep 1/Aantal mensen die geen X hebben in groep 1.
 Dit geldt ook voor groep 0 wat zorgt voor een formule:
 (Aantal mensen met X in groep 1/Aantal mensen met geen X in
groep 1)/( Aantal mensen met X in groep 0/Aantal mensen met geen
X in groep 0)
o p1  Kans dat X optreedt in risicogroep.
o (1- p1)  Kans dat X niet optreedt in risicogroep.
o P0  Kans dat X optreedt in controlegroep.
o (1- p0)  Kans dat X niet optreedt in controlegroep.
- OR < 1 duidt op bescherming.
- OR > 1 duidt op verhoogde kans.
- OR = 1 duidt op geen verband.

Odds ratio en relatief risico
- Bij zeldzame aandoeningen lijken Odds en risico’s op elkaar. Hierdoor lijken ook Odds ratio’s
en relatief risico’s op elkaar bij zeldzame aandoeningen.
o Als het studiedesign het niet mogelijk maakt om relatief risico uit te rekenen maar
studie gaat over een zeldzame ziekte dan kan je de Odds ratio interpreteren als
relatief risico.
 Validiteit van deze interpretatie is afhankelijk van de werkelijke
zeldzaamheid van aandoening.
- De Odds ratio heeft altijd dezelfde richting als het relatief risico maar wijkt altijd meer af van
de neutrale waarde 1.

, Incidentiedichthedenratio

Incidentiedichtheid
- Relatief risico is gebaseerd op volledige looptijd van studie.
o Soms is dit niet handig wanneer je bijvoorbeeld kijkt naar sterfte over tijd van een
bepaalde aandoening  Uiteindelijk zal iedereen dood zijn zowel in je risicogroep als
je controle groep  RR is dan 1 en er zou dan geen risico zijn wat eigenlijk niet klopt
 Gezocht: Effectmaat die minder gevoelig is voor de looptijd.
- Incidentiedichtheid  Alternatief voor RR.
o Gebruik van time at risk  Hoe lang heeft het
geduurd voordat proefpersoon het “event”
heeft ontwikkeld?
o Vanaf moment dat “event” (zoals sterfte bij
ziekte) optreedt bij proefpersoon, is deze niet
meer at risk.
o Voor een groep deelnemers kun je het aantal
events relateren aan de totale tijd at risk.
 Formule: ID = Hoe vaak het event heeft plaats gevonden bij de
proefpersonen/De tijd dat de proefpersonen at risk waren.
 Eenheid  Events per persoonsjaar.
o Het resultaat heet de “incidentiedichtheid (ID) of de hazard (h).
- Voordelen van ID:
o Minder gevoelig voor looptijd van studie.
o Minder gevoelig voor uitval van proefpersonen.
o Toepasbaar bij dynamisch cohort, waarbij start van studie voor verschillende
proefpersonen op ander moment kan zijn.
- Nadelen van ID:
o Denken in “persoonstijd at risk” is minder intuïtief.
o In de praktijk lastig om persoonstijd bij te houden.
o Verhuld uitgangspunt dat het risico constant is.

Incidentiedichthedenratio
- Geen frequentiemaat maar een effectmaat.
- Incidentiedichtheidsratio (IDR)  Deling van incidentiedichtheden van twee
groepen die verschillen in status van de determinant.
o Formule: IDR = ID1/ID0 = (Events in groep 1/Tijd dat groepspersonen at
risk waren in groep 1)/( Events in groep 0/Tijd dat groepspersonen at risk waren in
groep 0)
o Interpretatie  Groep 1 heeft op elk moment … keer zoveel kans op X als groep 0.
 Lijkt heel erg op relatief risico  Groep A heeft over elke periode T … keer
zowel kans op X als groep B.