Psychopathologie samenvatting
deel 1
Inhoud
Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal’ gedrag...........................................................3
1.1. Terrein van de klinische psychologie...........................................................................................3
1.2. Aspecten van ‘abnormaal’ gedrag...............................................................................................3
1.3. Normaal en abnormaal: waar ligt de grens?................................................................................4
Hoofdstuk 9: Classificatie........................................................................................................................5
9.1. Wat is classificeren?.....................................................................................................................5
9.2. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-5 (DSM-5)..............................................6
9.3. International Classification of Diseases (ICD-10)..........................................................................8
Hoofdstuk 17: Eetstoornissen.................................................................................................................9
17.1. Anorexia nervosa.......................................................................................................................9
17.2. Boulimia nervosa.......................................................................................................................9
17.3. Eetbuistoornis..........................................................................................................................10
17.4. overige eet- en voedingsstoornissen.......................................................................................10
17.5. Differentiële diagnostiek en comorbiditeit..............................................................................10
17.6. Epidemiologie en verloop........................................................................................................11
17.7. Theorieën over de etiologie van eetstoornissen......................................................................11
17.8. Behandeling.............................................................................................................................12
Hoofdstuk 16: Slapen en waken en slaapstoornissen...........................................................................12
16.1. De regeling van slapen en waken............................................................................................12
16.2. De normale slaap.....................................................................................................................12
16.3. Het slaap-waakritme................................................................................................................13
16.4. Klinisch beeld, diagnostiek en behandeling.............................................................................13
Hoofdstuk 19: genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfuncties.....................................16
19.1. Psychiatrische visie op seksuele stoornissen...........................................................................16
19.2. Genderdysforie........................................................................................................................17
19.3. Parafiele stoornissen...............................................................................................................18
19.4. Seksuele disfuncties.................................................................................................................20
Hoofdstuk 11: Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen.......................................21
11.1. Autismespectrumstoornis bij volwassenen.............................................................................21
11.2. ADHD bij volwassenen.............................................................................................................23
,Hoofdstuk 18: Disruptieve-, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen.................................24
18.1. Oppositionele-opstandige stoornis (OSS)................................................................................24
18.2. Periodiek explosieve stoornis..................................................................................................25
18.3. Normoverschrijdend gedrag....................................................................................................26
18.4. Pyromanie................................................................................................................................27
18.5. Kleptomanie............................................................................................................................28
Hoofdstuk 25: Persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................................28
25.1. Beschrijving klinisch beeld.......................................................................................................28
25.2. Historisch perspectief..............................................................................................................32
25.3. Diagnostische methoden.........................................................................................................33
,Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal’
gedrag
Hoogleraar Duijker: onderscheidt basisdisciplines en toepassingsgerichte disciplines in de
psychologie.
Basisdisciplines
- Functieleer
- Ontwikkelingspsychologie
- Sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie
- Methodeleer
Toepassingsgerichte disciplines
- Klinische en gezondheidspsychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologie
- Onderwijspsychologie
1.1. Terrein van de klinische psychologie
Gebied van de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend, slecht aangepast en abnormaal
gedrag.
- Onder de paraplu van klinische praktijken vallen diagnose, classificatie, behandeling,
preventie en onderzoek.
- Abnormal psychology
- Houdt zich vooral bezig met gedrag dat afwijkt van bepaalde norm.
Afwijken van de norm
1. Binnen een persoon (bijvoorbeeld excessief drinken, dwanggedachten of externe angsten.
2. In relatie tot andere mensen (overbezorgd, extreem agressief of extreem teruggetrokken).
Blauwe blok box 1.1. (verschil psychiater en klinisch psycholoog)
Psychiater
- Academische opleiding Geneeskunde (6 jaar) → 4 jaar specialisatie tot psychiater.
- Recht om psychofarmaca voor te schrijven.
Klinisch psycholoog
- Academische opleiding in de psychologie
- 4-jarige master (klinisch, gezondheidspsychologie of persoonlijkheidsleer) → postdoctorale
scholing → klinisch psycholoog.
- De wet BIG (Beriepen en Individuele Gezondheidszorg) maakt verschil tussen generalist en
specialist.
1.2. Aspecten van ‘abnormaal’ gedrag
Zeven factoren die bepalen of gedrag als abnormaal wordt beschouwd
1. Persoonlijk lijden (onder zijn problemen)
2. De (dis)functionaliteit van het gedrag (of je beroepsmatig nog kunt functioneren)
3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
- 1e type situatie: handelingen die in strijd zijn met het gangbare gedrag.
- 2e type situatie: toeschouwer kan oorzaak of aanleiding niet achterhalen.
5. Opvallend en onconventioneel gedrag
, 6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt.
- Gevoel van ongemak (observer discomfort)
- Ongeschreven regels overschrijden (ook wel restregels genoemd)
7. Het overtreden van morele normen
Psychische stoornis → een syndroom gekenmerkt door klinisch symptomen op het gebied van
cognitieve functies, emotieregulatie of het gedrag van een persoon, dat een uiting is van een
disfunctie in de psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan
het psychische functioneren.
Voorkomen verkeerd gebruik definitie: 3 ‘uitsluitende omstandigheden’
- Te verwachten en cultureel aanvaarde reacties uitsluiten.
Rouwreacties na overlijden van een dierbare is normaal.
- Langdurig ‘deviant’ gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid uitsluiten.
Strijden voor homo-acceptatie is normaal.
- Persoonlijke conflict tussen individu en maatschappij uitsluiten.
1.3. Normaal en abnormaal: waar ligt de grens?
Statistisch model (zie pagina 24, figuur 1.1.).
Menselijke eigenschappen zijn min of meer normaal verdeeld. Van abnormaliteit wordt dan
gesproken bij extreem lage of extreem hoge scores op schalen waarmee deze eigenschappen
betrouwbaar en valide worden gemeten.
Kritiek op statistisch model
1. Grens is orbitair (willekeurig). Waar ligt precies de grens?
2. Specificeert niet hoe ongewoon het gedrag moet zijn.
3. Onduidelijk of er sprake is van individueel lijden.
Medisch of ziektemodel (zie pagina 26, figuur 1.3.)
- Oorzaken van psychische stoornissen moeten worden gezocht in onderliggende
mechanismen.
Sematogeen → aan de psychische stoornis ligt een lichamelijke aandoening ten grondslag.
deel 1
Inhoud
Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal’ gedrag...........................................................3
1.1. Terrein van de klinische psychologie...........................................................................................3
1.2. Aspecten van ‘abnormaal’ gedrag...............................................................................................3
1.3. Normaal en abnormaal: waar ligt de grens?................................................................................4
Hoofdstuk 9: Classificatie........................................................................................................................5
9.1. Wat is classificeren?.....................................................................................................................5
9.2. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-5 (DSM-5)..............................................6
9.3. International Classification of Diseases (ICD-10)..........................................................................8
Hoofdstuk 17: Eetstoornissen.................................................................................................................9
17.1. Anorexia nervosa.......................................................................................................................9
17.2. Boulimia nervosa.......................................................................................................................9
17.3. Eetbuistoornis..........................................................................................................................10
17.4. overige eet- en voedingsstoornissen.......................................................................................10
17.5. Differentiële diagnostiek en comorbiditeit..............................................................................10
17.6. Epidemiologie en verloop........................................................................................................11
17.7. Theorieën over de etiologie van eetstoornissen......................................................................11
17.8. Behandeling.............................................................................................................................12
Hoofdstuk 16: Slapen en waken en slaapstoornissen...........................................................................12
16.1. De regeling van slapen en waken............................................................................................12
16.2. De normale slaap.....................................................................................................................12
16.3. Het slaap-waakritme................................................................................................................13
16.4. Klinisch beeld, diagnostiek en behandeling.............................................................................13
Hoofdstuk 19: genderdysforie, parafiele stoornissen en seksuele disfuncties.....................................16
19.1. Psychiatrische visie op seksuele stoornissen...........................................................................16
19.2. Genderdysforie........................................................................................................................17
19.3. Parafiele stoornissen...............................................................................................................18
19.4. Seksuele disfuncties.................................................................................................................20
Hoofdstuk 11: Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen bij volwassenen.......................................21
11.1. Autismespectrumstoornis bij volwassenen.............................................................................21
11.2. ADHD bij volwassenen.............................................................................................................23
,Hoofdstuk 18: Disruptieve-, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen.................................24
18.1. Oppositionele-opstandige stoornis (OSS)................................................................................24
18.2. Periodiek explosieve stoornis..................................................................................................25
18.3. Normoverschrijdend gedrag....................................................................................................26
18.4. Pyromanie................................................................................................................................27
18.5. Kleptomanie............................................................................................................................28
Hoofdstuk 25: Persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................................28
25.1. Beschrijving klinisch beeld.......................................................................................................28
25.2. Historisch perspectief..............................................................................................................32
25.3. Diagnostische methoden.........................................................................................................33
,Hoofdstuk 1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal’
gedrag
Hoogleraar Duijker: onderscheidt basisdisciplines en toepassingsgerichte disciplines in de
psychologie.
Basisdisciplines
- Functieleer
- Ontwikkelingspsychologie
- Sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie
- Methodeleer
Toepassingsgerichte disciplines
- Klinische en gezondheidspsychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologie
- Onderwijspsychologie
1.1. Terrein van de klinische psychologie
Gebied van de psychologie dat zich bezighoudt met afwijkend, slecht aangepast en abnormaal
gedrag.
- Onder de paraplu van klinische praktijken vallen diagnose, classificatie, behandeling,
preventie en onderzoek.
- Abnormal psychology
- Houdt zich vooral bezig met gedrag dat afwijkt van bepaalde norm.
Afwijken van de norm
1. Binnen een persoon (bijvoorbeeld excessief drinken, dwanggedachten of externe angsten.
2. In relatie tot andere mensen (overbezorgd, extreem agressief of extreem teruggetrokken).
Blauwe blok box 1.1. (verschil psychiater en klinisch psycholoog)
Psychiater
- Academische opleiding Geneeskunde (6 jaar) → 4 jaar specialisatie tot psychiater.
- Recht om psychofarmaca voor te schrijven.
Klinisch psycholoog
- Academische opleiding in de psychologie
- 4-jarige master (klinisch, gezondheidspsychologie of persoonlijkheidsleer) → postdoctorale
scholing → klinisch psycholoog.
- De wet BIG (Beriepen en Individuele Gezondheidszorg) maakt verschil tussen generalist en
specialist.
1.2. Aspecten van ‘abnormaal’ gedrag
Zeven factoren die bepalen of gedrag als abnormaal wordt beschouwd
1. Persoonlijk lijden (onder zijn problemen)
2. De (dis)functionaliteit van het gedrag (of je beroepsmatig nog kunt functioneren)
3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
- 1e type situatie: handelingen die in strijd zijn met het gangbare gedrag.
- 2e type situatie: toeschouwer kan oorzaak of aanleiding niet achterhalen.
5. Opvallend en onconventioneel gedrag
, 6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt.
- Gevoel van ongemak (observer discomfort)
- Ongeschreven regels overschrijden (ook wel restregels genoemd)
7. Het overtreden van morele normen
Psychische stoornis → een syndroom gekenmerkt door klinisch symptomen op het gebied van
cognitieve functies, emotieregulatie of het gedrag van een persoon, dat een uiting is van een
disfunctie in de psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan
het psychische functioneren.
Voorkomen verkeerd gebruik definitie: 3 ‘uitsluitende omstandigheden’
- Te verwachten en cultureel aanvaarde reacties uitsluiten.
Rouwreacties na overlijden van een dierbare is normaal.
- Langdurig ‘deviant’ gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid uitsluiten.
Strijden voor homo-acceptatie is normaal.
- Persoonlijke conflict tussen individu en maatschappij uitsluiten.
1.3. Normaal en abnormaal: waar ligt de grens?
Statistisch model (zie pagina 24, figuur 1.1.).
Menselijke eigenschappen zijn min of meer normaal verdeeld. Van abnormaliteit wordt dan
gesproken bij extreem lage of extreem hoge scores op schalen waarmee deze eigenschappen
betrouwbaar en valide worden gemeten.
Kritiek op statistisch model
1. Grens is orbitair (willekeurig). Waar ligt precies de grens?
2. Specificeert niet hoe ongewoon het gedrag moet zijn.
3. Onduidelijk of er sprake is van individueel lijden.
Medisch of ziektemodel (zie pagina 26, figuur 1.3.)
- Oorzaken van psychische stoornissen moeten worden gezocht in onderliggende
mechanismen.
Sematogeen → aan de psychische stoornis ligt een lichamelijke aandoening ten grondslag.
