1.1
Bewoners kustgebied vertrouwen op belevingsonderzoek van Rijkswaterstaat
Risico’s van zeespiegelstijging en bodemdaling hebben burgers weinig in de gaten: laag
overstromingsrisicobewustzijn
Nederland bevat dijkringen: gebied dat beschermd wordt tegen het buitenwater door een
primaire waterkering of door hoge gronden
Waterkering: object dat oppervlaktewater moet tegenhouden (dijk, sluis, dam, duin)
2/3 van Nederland beschermd door primaire waterkeringen in handen van waterschappen:
regionale overheidsinstantie voor waterhuishouding (22 in NL)
Waddeneilanden bijv. grote overstromingskans, maar kleiner overstromingsrisico: schade
kleiner vergeleken met bijv. Randstad
Schade van overstroming hangt af van hoe ver een dijkring beneden zeeniveau ligt, aantal
inwoners en gedane investeringen
Versterkt broeikaseffect leidt tot klimaatverandering leidt tot zeespiegelstijging
- Smeltende ijskappen
- Uitzettend water (uitzettingscoëfficiënt)
Veranderend neerslagregiem: zomers zullen droger worden watertekorten
Winters juist natter + meer kans op zware buien in één keer
Nederlandse kust bescherming voorwaarden:
- De zeebodem moet over een grote afstand vanaf de kust flauw aflopen
- De stroming moet voldoende zand aanvoeren
- Het verschil tussen hoog- en laagwater mag niet te groot zijn
- De kust moet niet worden geteisterd door zware stormen
- Er mag geen sprake zijn van een te snelle zeespiegelstijging
Nederland raakt veel zand aan zee kwijt: kustafslag
Na 1953 Deltawet om herhaling te voorkomen: Delta-project van start
Dijken in Zuidwest-Nederland werden op deltahoogte gebracht, er werden dammen
aangelegd en er werden wegen en bruggen gebouwd
Doel Deltawerken: veiligheid vergroten Bonus:
- Zout werden zoetwaterbekkens drinkwaterbehoefte voorzien
- Zoetwater hielp droge landbouwperiodes zonder verzilting
- Nieuwe verbindingen over dammen en dijken hieven isolement van Zuid-Hollandse
en Zeeuwse eilanden op
- Scheepvaart wegvallen verschillen hoog- en laagwater + nieuwe vaarwegen
Deltafonds: m.b.v. dit fonds kunnen waterveiligheid en de zoetwatervoorziening van
Nederland worden zeker gesteld
,1.2
Zand blijft liggen, onder water ontstaan zandbanken vallen droog bij eb: strandwallen
Wind dat het zand verplaatst creëert duinen
3 kusttypen:
1. Waddenkust: buitendijkse gronden die bij hoogwater overstromen
2. Gesloten kust: strandwallen en duinen
3. Estuariumkust: trechtervormige riviermonding waar zoet rivierwater en zout
zeewater zich vermengen
Kust van natuurlijke oorsprong (duinen, zandplaten): zachte kust
Kust door de mens (zeedijken, dammen): harde kust (nadeel = kan zichzelf niet verplaatsen)
Strekdammen van keien haaks op kust van kwetsbare plekken: stroming en golfslag breken
Opbouw en afbraak van kusten door natuurlijke en menselijke factoren: dit geheel is een
dynamisch systeem: allerlei kustprocessen zorgen voor opbouw en afbraak van de kust
onder invloed van krachten van wind en water
O.a. wind zorgt voor golven en zeestroming, opstuwing van water, zandtransport en
zandsedimentatie
Stormvloed = duinafslag = duinfront snel landinwaarts
Afgeslagen zand verplaatst naar strand en ondiepe water erlangs (vooroever)
Duin herstelt na stabiel kustgedeelte zelf: lange tijd meer kusterosie dan -sedimentatie
deel van afgeslagen zand afgevoerd door wind en getij: blijvend verlies van zand
Waterbeweging door eb en vloed: getijdenstroming (maan veel invloed)
Maximale waterhoogte: hoogtij
Minimale waterhoogte: laagtij
Stroomrichting keert om: kentering, dit ogenblik geen stroming
Aantrekkingskracht van maan en zon vallen samen: extra hoog water, springtij
Verschil tussen hoog- en laagwater is minimaal: doodtij (aantrekkingskrachten maan en zon
staan haaks op elkaar, verzwakken elkaar)
Vloedstroom sneller dan ebstroom: opbouwend netto-effect (verplaatsing – sedimentatie)
Zeestromingen: zoutwaterstromen in oceanen en zeeën die een vaste richting hebben
Noord-Atlantische Drift (Golfstroom): ontstaat in Golf van Mexico, beweegt over
Atlantische Oceaan in de richting van Noordwest-Europa
- Deel door het Kanaal en het Nauw van Calais naar Noordzee langs Nederlandse
kust: reststroom
Mensen zetten technische middelen om water op afstand te houden: meer aanslibbing op
wadden door graven greppels en plaatsen van dammetjes en wilgentwijgen, opgehoogde
kwelders werden bedijkt
, 1.3
Nederlands kustbeheer paste zich aan naar dynamisch handhaven: natuurlijke processen
konden een belangrijk deel zelf in stand houden
Basiskustlijn van 1990 werd aangehouden zodat water en wind vrij spel hebben voor
opbouw en afbraak
Te veel zandverlies aan de kust: zandsuppleties
Ook in het water zandverlies: vooroeversuppleties
Een aangelegd schiereiland is een Zandmoter dynamisch kustbeheer: door wind, golven
en stroming verplaatst dit zand zichzelf langs de kust
Door nieuwe bebouwing vanwege groei welvaart en vrije tijd staat verbreding van de kustlijn
en landinwaartse verbreding van een waterkering in de weg
Kustbebouwing staat dynamisch handhaven in de weg: de kust wordt minder beweeglijk
Kust wordt dicht aan zee gebouwd en verlies haar flexibiliteit: bolwerkvorming
Bij bolwerkvorming neemt het overstromingsrisico toe: er mag alleen bijgebouwd worden in
een kustrook waar al een aaneengesloten bebouwing aanwezig is
Maatregelen voor kustbeheer in de toekomst: Nationaal Waterplan: integraal waterbeleid
(alle zaken met waterveiligheid en watervoorziening)
Waterplan uitwerking van Deltaprogramma, in 2008 opgesteld door Tweede
Deltacommissie
- DP richt op duurzame veiligheid en -voorziening tegen overstromingen en schoon
water
- Noodzakelijke adviezen van TD als werkzaamheden wel echt worden uitgevoerd:
wettelijk vastgelegd in Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening (2011)
Bewoners kustgebied vertrouwen op belevingsonderzoek van Rijkswaterstaat
Risico’s van zeespiegelstijging en bodemdaling hebben burgers weinig in de gaten: laag
overstromingsrisicobewustzijn
Nederland bevat dijkringen: gebied dat beschermd wordt tegen het buitenwater door een
primaire waterkering of door hoge gronden
Waterkering: object dat oppervlaktewater moet tegenhouden (dijk, sluis, dam, duin)
2/3 van Nederland beschermd door primaire waterkeringen in handen van waterschappen:
regionale overheidsinstantie voor waterhuishouding (22 in NL)
Waddeneilanden bijv. grote overstromingskans, maar kleiner overstromingsrisico: schade
kleiner vergeleken met bijv. Randstad
Schade van overstroming hangt af van hoe ver een dijkring beneden zeeniveau ligt, aantal
inwoners en gedane investeringen
Versterkt broeikaseffect leidt tot klimaatverandering leidt tot zeespiegelstijging
- Smeltende ijskappen
- Uitzettend water (uitzettingscoëfficiënt)
Veranderend neerslagregiem: zomers zullen droger worden watertekorten
Winters juist natter + meer kans op zware buien in één keer
Nederlandse kust bescherming voorwaarden:
- De zeebodem moet over een grote afstand vanaf de kust flauw aflopen
- De stroming moet voldoende zand aanvoeren
- Het verschil tussen hoog- en laagwater mag niet te groot zijn
- De kust moet niet worden geteisterd door zware stormen
- Er mag geen sprake zijn van een te snelle zeespiegelstijging
Nederland raakt veel zand aan zee kwijt: kustafslag
Na 1953 Deltawet om herhaling te voorkomen: Delta-project van start
Dijken in Zuidwest-Nederland werden op deltahoogte gebracht, er werden dammen
aangelegd en er werden wegen en bruggen gebouwd
Doel Deltawerken: veiligheid vergroten Bonus:
- Zout werden zoetwaterbekkens drinkwaterbehoefte voorzien
- Zoetwater hielp droge landbouwperiodes zonder verzilting
- Nieuwe verbindingen over dammen en dijken hieven isolement van Zuid-Hollandse
en Zeeuwse eilanden op
- Scheepvaart wegvallen verschillen hoog- en laagwater + nieuwe vaarwegen
Deltafonds: m.b.v. dit fonds kunnen waterveiligheid en de zoetwatervoorziening van
Nederland worden zeker gesteld
,1.2
Zand blijft liggen, onder water ontstaan zandbanken vallen droog bij eb: strandwallen
Wind dat het zand verplaatst creëert duinen
3 kusttypen:
1. Waddenkust: buitendijkse gronden die bij hoogwater overstromen
2. Gesloten kust: strandwallen en duinen
3. Estuariumkust: trechtervormige riviermonding waar zoet rivierwater en zout
zeewater zich vermengen
Kust van natuurlijke oorsprong (duinen, zandplaten): zachte kust
Kust door de mens (zeedijken, dammen): harde kust (nadeel = kan zichzelf niet verplaatsen)
Strekdammen van keien haaks op kust van kwetsbare plekken: stroming en golfslag breken
Opbouw en afbraak van kusten door natuurlijke en menselijke factoren: dit geheel is een
dynamisch systeem: allerlei kustprocessen zorgen voor opbouw en afbraak van de kust
onder invloed van krachten van wind en water
O.a. wind zorgt voor golven en zeestroming, opstuwing van water, zandtransport en
zandsedimentatie
Stormvloed = duinafslag = duinfront snel landinwaarts
Afgeslagen zand verplaatst naar strand en ondiepe water erlangs (vooroever)
Duin herstelt na stabiel kustgedeelte zelf: lange tijd meer kusterosie dan -sedimentatie
deel van afgeslagen zand afgevoerd door wind en getij: blijvend verlies van zand
Waterbeweging door eb en vloed: getijdenstroming (maan veel invloed)
Maximale waterhoogte: hoogtij
Minimale waterhoogte: laagtij
Stroomrichting keert om: kentering, dit ogenblik geen stroming
Aantrekkingskracht van maan en zon vallen samen: extra hoog water, springtij
Verschil tussen hoog- en laagwater is minimaal: doodtij (aantrekkingskrachten maan en zon
staan haaks op elkaar, verzwakken elkaar)
Vloedstroom sneller dan ebstroom: opbouwend netto-effect (verplaatsing – sedimentatie)
Zeestromingen: zoutwaterstromen in oceanen en zeeën die een vaste richting hebben
Noord-Atlantische Drift (Golfstroom): ontstaat in Golf van Mexico, beweegt over
Atlantische Oceaan in de richting van Noordwest-Europa
- Deel door het Kanaal en het Nauw van Calais naar Noordzee langs Nederlandse
kust: reststroom
Mensen zetten technische middelen om water op afstand te houden: meer aanslibbing op
wadden door graven greppels en plaatsen van dammetjes en wilgentwijgen, opgehoogde
kwelders werden bedijkt
, 1.3
Nederlands kustbeheer paste zich aan naar dynamisch handhaven: natuurlijke processen
konden een belangrijk deel zelf in stand houden
Basiskustlijn van 1990 werd aangehouden zodat water en wind vrij spel hebben voor
opbouw en afbraak
Te veel zandverlies aan de kust: zandsuppleties
Ook in het water zandverlies: vooroeversuppleties
Een aangelegd schiereiland is een Zandmoter dynamisch kustbeheer: door wind, golven
en stroming verplaatst dit zand zichzelf langs de kust
Door nieuwe bebouwing vanwege groei welvaart en vrije tijd staat verbreding van de kustlijn
en landinwaartse verbreding van een waterkering in de weg
Kustbebouwing staat dynamisch handhaven in de weg: de kust wordt minder beweeglijk
Kust wordt dicht aan zee gebouwd en verlies haar flexibiliteit: bolwerkvorming
Bij bolwerkvorming neemt het overstromingsrisico toe: er mag alleen bijgebouwd worden in
een kustrook waar al een aaneengesloten bebouwing aanwezig is
Maatregelen voor kustbeheer in de toekomst: Nationaal Waterplan: integraal waterbeleid
(alle zaken met waterveiligheid en watervoorziening)
Waterplan uitwerking van Deltaprogramma, in 2008 opgesteld door Tweede
Deltacommissie
- DP richt op duurzame veiligheid en -voorziening tegen overstromingen en schoon
water
- Noodzakelijke adviezen van TD als werkzaamheden wel echt worden uitgevoerd:
wettelijk vastgelegd in Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening (2011)
