Basisboek systeemgericht werken
Hoofdstuk 1
In veel literatuur wordt systeemgericht werken vaak direct verbonden met gezinsgericht werken
(gezinsbehandeling). Kennis van en aandacht voor het gezin is voor social workers cruciaal. Een breed
scala aan hulpvragen houdt immers allemaal direct verband met het gezin: denk maar aan jongeren
met psychosociale problemen, gezinnen in crisis, opvoedproblemen, psychiatrische en
verslavingsproblematiek. Gezinsleden beïnvloeden de cliënt en omgekeerd beïnvloedt de cliënt de
andere gezinsleden. Dit wil echter niet zeggen dat systeemgericht werken altijd betekent dat je met
het hele gezin en/of de omgeving van de cliënt werkt.
Systeemgericht werken beoogt een visie te zijn van waaruit we kijken naar een cliënt en onszelf als
hulpverlener.
In de Van Dale Hedendaags Nederlands wordt ‘systeem’ als volgt omschreven: ‘doelmatig geordend
samenhangend geheel van bij elkaar horende dingen en hun onderdelen; = stelsel’
Een eerdere beschrijving gaf de volgende betekenissen:
1: De wijze waarop iets is ingericht en de regels die dienen ter instandhouding daarvan;
2: geheel dat vervolgens een bepaald beginsel geordend, gerangschikt of ingedeeld is;
3: het geheel van handelingen die dienen om een gesteld doel te bereiken;
4: (muziek) aantal bijeenbehorende balken in een partituur.
Het begrip ‘systeem’ is in de wetenschap al eeuwen gebruikt in de betekenis van ‘leer’, ‘onderwerp
van beschouwing’.
Definitie van een systeem:
- Het begrip systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen; het gaat niet alleen om
de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de doelgerichte circulaire betrekkingen tussen dit
alles.
De systeemgericht werker tracht daarmee overzicht over het geheel te behouden in plaats van zich
te concentreren op afzonderlijke onderdelen zonder te overwegen welke rol deze delen in het groter
geheel spelen.
Systeemgericht werken kan op verschillende manieren worden opgevat.
1: ten eerste is het een verwijzing naar de therapievorm, waarbij niet alleen de aangemelde cliënt,
maar ook personen uit de directe omgeving met wie de cliënt een duurzame relatie heeft, aanwezig
zijn bij de behandeling of een deel ervan.
2: ten tweede heeft systeemgericht werken betrekking op de inhoud of het doel van de behandeling.
Het in beeld brengen van de wederzijdse invloed tussen de individuele cliënt en de omgeving en het
doorbreken van de negatieve interactiepatroon is een belangrijk doel van het systeemgericht werken
en leidt ook tot een meer duurzame oplossing van de problematiek.
3: Ten derde heeft systeemgericht werken betrekking op de circulariteit, de wederzijdse beïnvloeding
en niet op het ‘oorzaak en gevolg’ gedachtengoed, het lineaire denken. Het risico dat de social
worker loopt die enkel individueel werkt, is dat hij terechtkomt in een complementair patroon van
reageren op de cliënt. Wanneer de hulpverlener meer oog leert krijgen voor de circulaire
Hoofdstuk 1
In veel literatuur wordt systeemgericht werken vaak direct verbonden met gezinsgericht werken
(gezinsbehandeling). Kennis van en aandacht voor het gezin is voor social workers cruciaal. Een breed
scala aan hulpvragen houdt immers allemaal direct verband met het gezin: denk maar aan jongeren
met psychosociale problemen, gezinnen in crisis, opvoedproblemen, psychiatrische en
verslavingsproblematiek. Gezinsleden beïnvloeden de cliënt en omgekeerd beïnvloedt de cliënt de
andere gezinsleden. Dit wil echter niet zeggen dat systeemgericht werken altijd betekent dat je met
het hele gezin en/of de omgeving van de cliënt werkt.
Systeemgericht werken beoogt een visie te zijn van waaruit we kijken naar een cliënt en onszelf als
hulpverlener.
In de Van Dale Hedendaags Nederlands wordt ‘systeem’ als volgt omschreven: ‘doelmatig geordend
samenhangend geheel van bij elkaar horende dingen en hun onderdelen; = stelsel’
Een eerdere beschrijving gaf de volgende betekenissen:
1: De wijze waarop iets is ingericht en de regels die dienen ter instandhouding daarvan;
2: geheel dat vervolgens een bepaald beginsel geordend, gerangschikt of ingedeeld is;
3: het geheel van handelingen die dienen om een gesteld doel te bereiken;
4: (muziek) aantal bijeenbehorende balken in een partituur.
Het begrip ‘systeem’ is in de wetenschap al eeuwen gebruikt in de betekenis van ‘leer’, ‘onderwerp
van beschouwing’.
Definitie van een systeem:
- Het begrip systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen; het gaat niet alleen om
de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de doelgerichte circulaire betrekkingen tussen dit
alles.
De systeemgericht werker tracht daarmee overzicht over het geheel te behouden in plaats van zich
te concentreren op afzonderlijke onderdelen zonder te overwegen welke rol deze delen in het groter
geheel spelen.
Systeemgericht werken kan op verschillende manieren worden opgevat.
1: ten eerste is het een verwijzing naar de therapievorm, waarbij niet alleen de aangemelde cliënt,
maar ook personen uit de directe omgeving met wie de cliënt een duurzame relatie heeft, aanwezig
zijn bij de behandeling of een deel ervan.
2: ten tweede heeft systeemgericht werken betrekking op de inhoud of het doel van de behandeling.
Het in beeld brengen van de wederzijdse invloed tussen de individuele cliënt en de omgeving en het
doorbreken van de negatieve interactiepatroon is een belangrijk doel van het systeemgericht werken
en leidt ook tot een meer duurzame oplossing van de problematiek.
3: Ten derde heeft systeemgericht werken betrekking op de circulariteit, de wederzijdse beïnvloeding
en niet op het ‘oorzaak en gevolg’ gedachtengoed, het lineaire denken. Het risico dat de social
worker loopt die enkel individueel werkt, is dat hij terechtkomt in een complementair patroon van
reageren op de cliënt. Wanneer de hulpverlener meer oog leert krijgen voor de circulaire
