Persoonlijkheidstheorie en -onderzoek
Aantekeningen hoorcolleges
Vrije Universiteit Amsterdam
2021-2022
Gülten Ay
1
,Inhoudsopgave
College 1: Inleiding......................................................................................................................3
College 2: Het dispositionele domein I.....................................................................................10
College 3: Het dispositionele domein II....................................................................................20
College 4: Biologische perspectieven........................................................................................29
College 5: Biologische benadering............................................................................................39
College 6: Psychoanalytische benadering van persoonlijkheid................................................53
College 7: Behoeften en Motieven...........................................................................................61
College 8: Cognitieve aspecten van persoonlijkheid................................................................67
College 9: Intelligentie..............................................................................................................73
2
,College 1: Inleiding
Leerdoelen
1. Wat persoonlijkheidspsychologen onderzoeken: 3 niveaus (natuur, verschillen,
uniciteit), 2 tradities (nomothetisch & idiografisch) en 2 uitgangspunten (entiteit &
incrementeel)
2. Wat men verstaat onder persoonlijkheid: definitie
3. De 6 kennisdomeinen van PLPO: disposities, biologie, psyche, cognitief-experiëntieel,
sociaal-cultureel, aanpassing
Ik ben…..
Woorden die betrekking hebben op attitudes en eigenschappen. Zelfstandig
naamwoorden en bijvoeglijk naamwoorden.
1. Wat onderzoeken persoonlijkheidspsychologen?
Drie niveaus van onderzoek:
1. De menselijke ‘natuur’
2. Verschillen tussen individuen/groepen
3. Individuele uniciteit
Twee tradities:
Nomothetisch
Nomos en thetisch: wetmatigheid, stelling, dus wetmatigheden van gedrag
Idiografisch
Idio =1, grafijn= beschrijven. Beschrijving van een individu, heeft betrekking
op onderzoek doen naar individuen
Twee uitgangspunten:
Entiteit: persoonlijkheid ligt vast
Eigenschappen kan je niet veranderen
Incrementeel: persoonlijkheid is vormbaar, ligt niet vast, mensen kunnen veranderen
Eigenschappen liggen niet vast
Als je iets wilt kan je dat krijgen
Niveau 1: De menselijke ‘natuur’ (waarin mensen gelijk zijn aan alle anderen)
Met de verhalen die we vertellen creëren we geloof, verhalen over het verleden, een
gemeenschap. We zijn van grondheid groepsdieren en we gebruiken die verhalen om die
gemeenschap te versterken.
Dolfijnen ook sterke groepsdieren. In deze groepen zie je verschillen in persoonlijkheid.
Kunnen in uiting komen in de mate van agressiviteit, angstigheid. Zelfde soort verschillen
zien we ook bij andere dieren. Dieren binnen een soort verschillen dus ook van elkaar.
3
, 4
Aantekeningen hoorcolleges
Vrije Universiteit Amsterdam
2021-2022
Gülten Ay
1
,Inhoudsopgave
College 1: Inleiding......................................................................................................................3
College 2: Het dispositionele domein I.....................................................................................10
College 3: Het dispositionele domein II....................................................................................20
College 4: Biologische perspectieven........................................................................................29
College 5: Biologische benadering............................................................................................39
College 6: Psychoanalytische benadering van persoonlijkheid................................................53
College 7: Behoeften en Motieven...........................................................................................61
College 8: Cognitieve aspecten van persoonlijkheid................................................................67
College 9: Intelligentie..............................................................................................................73
2
,College 1: Inleiding
Leerdoelen
1. Wat persoonlijkheidspsychologen onderzoeken: 3 niveaus (natuur, verschillen,
uniciteit), 2 tradities (nomothetisch & idiografisch) en 2 uitgangspunten (entiteit &
incrementeel)
2. Wat men verstaat onder persoonlijkheid: definitie
3. De 6 kennisdomeinen van PLPO: disposities, biologie, psyche, cognitief-experiëntieel,
sociaal-cultureel, aanpassing
Ik ben…..
Woorden die betrekking hebben op attitudes en eigenschappen. Zelfstandig
naamwoorden en bijvoeglijk naamwoorden.
1. Wat onderzoeken persoonlijkheidspsychologen?
Drie niveaus van onderzoek:
1. De menselijke ‘natuur’
2. Verschillen tussen individuen/groepen
3. Individuele uniciteit
Twee tradities:
Nomothetisch
Nomos en thetisch: wetmatigheid, stelling, dus wetmatigheden van gedrag
Idiografisch
Idio =1, grafijn= beschrijven. Beschrijving van een individu, heeft betrekking
op onderzoek doen naar individuen
Twee uitgangspunten:
Entiteit: persoonlijkheid ligt vast
Eigenschappen kan je niet veranderen
Incrementeel: persoonlijkheid is vormbaar, ligt niet vast, mensen kunnen veranderen
Eigenschappen liggen niet vast
Als je iets wilt kan je dat krijgen
Niveau 1: De menselijke ‘natuur’ (waarin mensen gelijk zijn aan alle anderen)
Met de verhalen die we vertellen creëren we geloof, verhalen over het verleden, een
gemeenschap. We zijn van grondheid groepsdieren en we gebruiken die verhalen om die
gemeenschap te versterken.
Dolfijnen ook sterke groepsdieren. In deze groepen zie je verschillen in persoonlijkheid.
Kunnen in uiting komen in de mate van agressiviteit, angstigheid. Zelfde soort verschillen
zien we ook bij andere dieren. Dieren binnen een soort verschillen dus ook van elkaar.
3
, 4
