Communicatietheorie Sv tentamen
Inhoud
HC1: Introductie: Wat is communicatie? ................................................................................................ 2
HC2: Theorie en geschiedenis ................................................................................................................. 2
HC3: Identiteit en communicatie ............................................................................................................ 4
Symbolic Interactionisme .................................................................................................................... 4
Coordinated Management of Meaning (CMM) .................................................................................. 6
HC4: relatieontwikkeling ......................................................................................................................... 7
Uncertainty Reduction Theory ............................................................................................................ 7
Social Penetration Theory (SPT) ........................................................................................................ 10
HC5: relationele communicatie ............................................................................................................. 12
Relational Dialectics Theory .............................................................................................................. 12
Communication Privacy Management .............................................................................................. 14
HC6: Retoriek 1: retorica ....................................................................................................................... 15
Retoriek ............................................................................................................................................. 15
Dragmatism ....................................................................................................................................... 17
Narrative paradigm ........................................................................................................................... 17
HC7: Retoriek 2: Reclamewerking ......................................................................................................... 18
FCB-Grid............................................................................................................................................. 20
Grid van Percy & Rossiter .................................................................................................................. 20
Reclamewerkingsmodel van Franzen ................................................................................................ 21
HC8: het begin: social learning en Social cognitive theory ................................................................... 22
Social Learning Theory ...................................................................................................................... 23
Social Cognitive Theory ..................................................................................................................... 25
HC9: Cultivatietheorie ........................................................................................................................... 27
Cultivatietheorie ................................................................................................................................ 28
HC10: Nieuws en publiek: zwijgspiraal, agenda setting, priming & framing ........................................ 33
Zwijgspiraal ........................................................................................................................................ 34
Agenda-setting .................................................................................................................................. 37
Priming .............................................................................................................................................. 39
Framing.............................................................................................................................................. 40
HC11: Media-effecten: een algemene beschouwing ............................................................................ 43
Media-effecten theorie ..................................................................................................................... 43
HC12: Het actieve publiek: U&G en affordances van communicatie .................................................... 47
Uses & Gratifications ......................................................................................................................... 47
,HC1: Introductie: Wat is communicatie?
Model communicatie: Zender -> Boodschap -> Ontvanger -> Feedback -> Zender etc.
• Allocutie: zeer gericht (dit was de tv vroeger)
• Conversatie: individueel en er is veel keuze mogelijkheid
• Allocutie is tegenwoordig veel minder dan vroeger. Nu heeft iedereen zelf controle
i.p.v. een centrale controle zoals vroeger. Je kan bijvoorbeeld ook zelf bepalen
wanneer je iets kijkt, dit is een soort van conversatie.
Kenmerken communicatie:
• Sociaal
• Proces
• Symbolen
• Betekenis
• Environment
• Understanding of influencing
HC2: Theorie en geschiedenis
• Elke wetenschappelijke theorie is een simplificatie van de realiteit.
• Wetenschappelijke theorie kan zich bevinden op verschillende niveau’s
o Grand (hoe samenleving over het algemeen werkt) vs. Narrow (bv. Over hoe
mensen opinies vormen) theories (breed vs. specifiek)
o “Levels of analysis”: individu, groep, samenleving
• Bepaalde theoretische focus hangt af van het ‘paradigma’ of filosofisch standpunt
wat betreft
o Ontologie “Wat bestaat? (Wat is communicatie)?”
o Epistemologie “Hoe genereren we kennis (over communicatie)?”
o Axiologie “Wat is belangrijk (als communicatiewetenschapper)?”
3 theorieën (op volgorde van toegenomen ontologische complexiteit)
1. Communicatie als actie: linear model
• Een boodschap wordt door een zender naar een ontvanger
gestuurd door een kanaal
• Alleen expliciete communicatie is communicatie
• Er kan ruis plaatsvinden tijdens het versturen van een
boodschap.
o Soorten ruis:
▪ Semantisch: elkaars taal wordt niet begrepen, ruis op betekenis
▪ Physical: ander ruis dan geluid, bijvoorbeeld een zonnebril
▪ Psychological: stereotypen, persoonlijkheid, bijvoorbeeld
vooroordelen
, ▪ Physiological: bijvoorbeeld ziekten, aandacht of stress
• Kritiek:
o Feedback ontbreekt in lineair model
o Het model is maar gericht op 1 boodschap
o Er is geen aandacht voor het cyclisch proces
2. Communicatie als interactie: Interactioneel model
• Communicatie is het cyclisch proces waarbij een boodschap
actief door een zender/ontvanger wordt geproduceerd en door
een zender/ontvanger wordt geïnterpreteerd (interactie)
• 3 toevoegingen:
o Field of exprience (referentiekader, je omgeving bepaalt
hoe je een boodschap brengt/interpreteert, dit is uniek
per persoon)
o Encoderen/decoderen (produceren/interpreteren van een boodschap)
o Feedback (dit kan zowel verbaal als non-verbaal zijn. Maar ook direct en
indirect) (bidirectioneel)
• Kritiek:
o Het model is erg mechanisch
o Volgens het model is communicatie sequentieel/loopt niet tegelijk, maar
communicatie verloopt altijd
o Volgens model is communicatie intentioneel, maar eigenlijk verloopt
communicatie ook onbewust
3. Communicatie als transactie: transactioneel model
• Communicatie is een proces waarbij alle deelnemers aan de
communicatiesituatie continu boodschappen produceren en
interpreteren om tot gemeenschappelijke betekenis te komen
(transactie)
• Voordelen van dit model:
o Aandacht voor het shared field of experience
▪ Noodzakelijk voor communicatie
o Gelijktijdig zenden en ontvangen van boodschappen
o Ziet communicatie als een continu proces
• Nadelen van dit model:
o Je kan veel verklaren met dit model, maar niet voorspellen
o Het is een moeilijk te bestuderen model
o Het model is ook niet overal op toepasbaar (massamedia bijvoorbeeld)
o Heeft een kern van waarheid maar je kan in een theorie nooit tegelijk “alles”
vatten
• Maar:
o Je kan wel een keuze maken over de mate waarin je rekening houdt met de
ontologische complexiteit van communicatie
o ➔ implicaties voor epistemologie, axiologie en methodologie
Drie paradigma’s:
1. Positivisme / empirisme: Doel onderzoek is om regelmatigheden/samenhangen te
formuleren over hoe de sociale werkelijkheid in elkaar zit. Uitgangspunt: er is een
eenduidige, objectieve werkelijkheid.
, 2. Interpretatief / sociaal constructivisme: De sociale werkelijkheid kan niet los van de
mensen gezien worden. Sociale werkelijkheid is gecreëerd door bewuste handelingen
van de mens. De werkelijkheid wordt geconstrueerd door het individu en is
subjectief. Complete objectiviteit is onmogelijk.
3. Kritisch: De werkelijkheid is complex en multidimensionaal. Opvattingen over het
gedrag van mensen worden beïnvloed door historische ontwikkelingen,
machtsverhoudingen en de culturele context. Motief onderzoek is om kennis te
verkrijgen om beter/anders te kunnen handelen in een situatie.
Het paradigma bepaalt ook voor een groot deel naar wat en op welke manier een
wetenschapper onderzoek doet.
Craig’s (1999) 7 perspectieven in de communicatietheorie (verschillende benaderingen
onderzoek en theorievorming naar communicatie):
• Cybernetic: mechanische/technische blik
• Sociaal-Psychologisch: causale verbanden
• Sociaal-cultureel: shared field of experience
• Kritisch: wetenschap moet bijdragen aan gelijkheid
• Retorisch: overtuigingsproces
• Semiotiek: informatie wetenschap
• Fenomenologisch: holistisch proces, abstract
Evalueren van theorie: 7 virtues, positieve aspecten van een theorie
• Scope: reikwijdte
• Parsimony: spaarzaamheid
• Logical consistency: logische consistentie
• Utility: bruikbaarheid
• Testability: testbaarheid
• Heurism: stimuleert het onderzoek de theorie
• Test of time: heeft de theorie de test van tijd doorstaan
HC3: Identiteit en communicatie
Symbolic Interactionisme
De maatschappij en wie wij zijn wordt voor een groot deel bepaald door sociale interactie,
die plaatsvindt door middel van symbolen. Symbolen vormen de essentie van deze theorie:
Mensen leren betekenis van symbolen, passen deze toe in interacties, creëren daarmee een
eigen realiteit en vormen menselijk gedrag
Drie centrale thema’s:
1. Het belang van betekenis voor menselijk gedrag: MIND
• Hoe wij onszelf gedragen (in de maatschappij) wordt bepaald door de betekenis die
we aan anderen toeschrijven
• Betekenis (meaning) wordt gecreëerd door sociale interactie met anderen en door
interactie met jezelf: hoe je over iemand denkt en hoe je je moet gedragen
• Die betekenis wordt gevormd en gecommuniceerd door symbolen
• Betekenis wordt gewijzigd via een interpretatief proces
Inhoud
HC1: Introductie: Wat is communicatie? ................................................................................................ 2
HC2: Theorie en geschiedenis ................................................................................................................. 2
HC3: Identiteit en communicatie ............................................................................................................ 4
Symbolic Interactionisme .................................................................................................................... 4
Coordinated Management of Meaning (CMM) .................................................................................. 6
HC4: relatieontwikkeling ......................................................................................................................... 7
Uncertainty Reduction Theory ............................................................................................................ 7
Social Penetration Theory (SPT) ........................................................................................................ 10
HC5: relationele communicatie ............................................................................................................. 12
Relational Dialectics Theory .............................................................................................................. 12
Communication Privacy Management .............................................................................................. 14
HC6: Retoriek 1: retorica ....................................................................................................................... 15
Retoriek ............................................................................................................................................. 15
Dragmatism ....................................................................................................................................... 17
Narrative paradigm ........................................................................................................................... 17
HC7: Retoriek 2: Reclamewerking ......................................................................................................... 18
FCB-Grid............................................................................................................................................. 20
Grid van Percy & Rossiter .................................................................................................................. 20
Reclamewerkingsmodel van Franzen ................................................................................................ 21
HC8: het begin: social learning en Social cognitive theory ................................................................... 22
Social Learning Theory ...................................................................................................................... 23
Social Cognitive Theory ..................................................................................................................... 25
HC9: Cultivatietheorie ........................................................................................................................... 27
Cultivatietheorie ................................................................................................................................ 28
HC10: Nieuws en publiek: zwijgspiraal, agenda setting, priming & framing ........................................ 33
Zwijgspiraal ........................................................................................................................................ 34
Agenda-setting .................................................................................................................................. 37
Priming .............................................................................................................................................. 39
Framing.............................................................................................................................................. 40
HC11: Media-effecten: een algemene beschouwing ............................................................................ 43
Media-effecten theorie ..................................................................................................................... 43
HC12: Het actieve publiek: U&G en affordances van communicatie .................................................... 47
Uses & Gratifications ......................................................................................................................... 47
,HC1: Introductie: Wat is communicatie?
Model communicatie: Zender -> Boodschap -> Ontvanger -> Feedback -> Zender etc.
• Allocutie: zeer gericht (dit was de tv vroeger)
• Conversatie: individueel en er is veel keuze mogelijkheid
• Allocutie is tegenwoordig veel minder dan vroeger. Nu heeft iedereen zelf controle
i.p.v. een centrale controle zoals vroeger. Je kan bijvoorbeeld ook zelf bepalen
wanneer je iets kijkt, dit is een soort van conversatie.
Kenmerken communicatie:
• Sociaal
• Proces
• Symbolen
• Betekenis
• Environment
• Understanding of influencing
HC2: Theorie en geschiedenis
• Elke wetenschappelijke theorie is een simplificatie van de realiteit.
• Wetenschappelijke theorie kan zich bevinden op verschillende niveau’s
o Grand (hoe samenleving over het algemeen werkt) vs. Narrow (bv. Over hoe
mensen opinies vormen) theories (breed vs. specifiek)
o “Levels of analysis”: individu, groep, samenleving
• Bepaalde theoretische focus hangt af van het ‘paradigma’ of filosofisch standpunt
wat betreft
o Ontologie “Wat bestaat? (Wat is communicatie)?”
o Epistemologie “Hoe genereren we kennis (over communicatie)?”
o Axiologie “Wat is belangrijk (als communicatiewetenschapper)?”
3 theorieën (op volgorde van toegenomen ontologische complexiteit)
1. Communicatie als actie: linear model
• Een boodschap wordt door een zender naar een ontvanger
gestuurd door een kanaal
• Alleen expliciete communicatie is communicatie
• Er kan ruis plaatsvinden tijdens het versturen van een
boodschap.
o Soorten ruis:
▪ Semantisch: elkaars taal wordt niet begrepen, ruis op betekenis
▪ Physical: ander ruis dan geluid, bijvoorbeeld een zonnebril
▪ Psychological: stereotypen, persoonlijkheid, bijvoorbeeld
vooroordelen
, ▪ Physiological: bijvoorbeeld ziekten, aandacht of stress
• Kritiek:
o Feedback ontbreekt in lineair model
o Het model is maar gericht op 1 boodschap
o Er is geen aandacht voor het cyclisch proces
2. Communicatie als interactie: Interactioneel model
• Communicatie is het cyclisch proces waarbij een boodschap
actief door een zender/ontvanger wordt geproduceerd en door
een zender/ontvanger wordt geïnterpreteerd (interactie)
• 3 toevoegingen:
o Field of exprience (referentiekader, je omgeving bepaalt
hoe je een boodschap brengt/interpreteert, dit is uniek
per persoon)
o Encoderen/decoderen (produceren/interpreteren van een boodschap)
o Feedback (dit kan zowel verbaal als non-verbaal zijn. Maar ook direct en
indirect) (bidirectioneel)
• Kritiek:
o Het model is erg mechanisch
o Volgens het model is communicatie sequentieel/loopt niet tegelijk, maar
communicatie verloopt altijd
o Volgens model is communicatie intentioneel, maar eigenlijk verloopt
communicatie ook onbewust
3. Communicatie als transactie: transactioneel model
• Communicatie is een proces waarbij alle deelnemers aan de
communicatiesituatie continu boodschappen produceren en
interpreteren om tot gemeenschappelijke betekenis te komen
(transactie)
• Voordelen van dit model:
o Aandacht voor het shared field of experience
▪ Noodzakelijk voor communicatie
o Gelijktijdig zenden en ontvangen van boodschappen
o Ziet communicatie als een continu proces
• Nadelen van dit model:
o Je kan veel verklaren met dit model, maar niet voorspellen
o Het is een moeilijk te bestuderen model
o Het model is ook niet overal op toepasbaar (massamedia bijvoorbeeld)
o Heeft een kern van waarheid maar je kan in een theorie nooit tegelijk “alles”
vatten
• Maar:
o Je kan wel een keuze maken over de mate waarin je rekening houdt met de
ontologische complexiteit van communicatie
o ➔ implicaties voor epistemologie, axiologie en methodologie
Drie paradigma’s:
1. Positivisme / empirisme: Doel onderzoek is om regelmatigheden/samenhangen te
formuleren over hoe de sociale werkelijkheid in elkaar zit. Uitgangspunt: er is een
eenduidige, objectieve werkelijkheid.
, 2. Interpretatief / sociaal constructivisme: De sociale werkelijkheid kan niet los van de
mensen gezien worden. Sociale werkelijkheid is gecreëerd door bewuste handelingen
van de mens. De werkelijkheid wordt geconstrueerd door het individu en is
subjectief. Complete objectiviteit is onmogelijk.
3. Kritisch: De werkelijkheid is complex en multidimensionaal. Opvattingen over het
gedrag van mensen worden beïnvloed door historische ontwikkelingen,
machtsverhoudingen en de culturele context. Motief onderzoek is om kennis te
verkrijgen om beter/anders te kunnen handelen in een situatie.
Het paradigma bepaalt ook voor een groot deel naar wat en op welke manier een
wetenschapper onderzoek doet.
Craig’s (1999) 7 perspectieven in de communicatietheorie (verschillende benaderingen
onderzoek en theorievorming naar communicatie):
• Cybernetic: mechanische/technische blik
• Sociaal-Psychologisch: causale verbanden
• Sociaal-cultureel: shared field of experience
• Kritisch: wetenschap moet bijdragen aan gelijkheid
• Retorisch: overtuigingsproces
• Semiotiek: informatie wetenschap
• Fenomenologisch: holistisch proces, abstract
Evalueren van theorie: 7 virtues, positieve aspecten van een theorie
• Scope: reikwijdte
• Parsimony: spaarzaamheid
• Logical consistency: logische consistentie
• Utility: bruikbaarheid
• Testability: testbaarheid
• Heurism: stimuleert het onderzoek de theorie
• Test of time: heeft de theorie de test van tijd doorstaan
HC3: Identiteit en communicatie
Symbolic Interactionisme
De maatschappij en wie wij zijn wordt voor een groot deel bepaald door sociale interactie,
die plaatsvindt door middel van symbolen. Symbolen vormen de essentie van deze theorie:
Mensen leren betekenis van symbolen, passen deze toe in interacties, creëren daarmee een
eigen realiteit en vormen menselijk gedrag
Drie centrale thema’s:
1. Het belang van betekenis voor menselijk gedrag: MIND
• Hoe wij onszelf gedragen (in de maatschappij) wordt bepaald door de betekenis die
we aan anderen toeschrijven
• Betekenis (meaning) wordt gecreëerd door sociale interactie met anderen en door
interactie met jezelf: hoe je over iemand denkt en hoe je je moet gedragen
• Die betekenis wordt gevormd en gecommuniceerd door symbolen
• Betekenis wordt gewijzigd via een interpretatief proces
