Psychologie Hoofdstuk 5 DENKEN
EN INTELLIGENTIE
5.1 Wat zijn de bouwstenen van denken?
Denken wordt gezien als het cognitieve proces dat betrokken is bij het vormen van een
nieuwe mentale representatie, door de beschikbare informatie vanuit de zintuigen,
emoties en geheugen te manipuleren. Denken organiseert de bouwstenen van cognitie
op een betekenisvolle manier. Het resultaat hiervan is dat hogere gedachteprocessen
ontstaan zoals bv redeneren, verbeelden of beoordelen.
Een van de meest elementaire kenmerken van een denkend organisme is het
vermogen om ervaringen onder te brengen in vertrouwde mentale categorieën, zelfs
als deze afwijken van wat we eerder hebben mee gemaakt (denk bv aan een déjà vu).
We noemen dit conceptvorming.
Er bestaat 2 soorten concepten:
- Natuurlijke concepten, dit zijn tamelijk grove mentale classificaties die zich
ontwikkelen uit onze alledaagse ervaringen. Wanneer je een vogel ziet, doe je
een beroep op een mentaal prototype (een algemeen beeld) en vergelijk je de
vogel met dat prototype om te kijken of het wel écht een vogel is.
- Artificiële (kunstmatige) concepten, dit zijn concepten die gedefinieerd
worden door een combinatie van regels of kenmerken, zoals bv een definitie uit
een woordenboek. Artificiele concepten vertegenwoordigen precies
gedefinieerde ideen of abstracties, maar geen bestaande objecten. Voor een
bioloog is het concept ‘vogel’ misschien ‘bevederd en voorzien van een snavel’.
Concepten zijn vaak hiërarchisch georganiseerd, oplopend van algemeen tot
specifiek. Bij de meeste mensen bevat de brede categorie dieren verschillende
subcategorieën, zoals vogels en vissen. Deze subcategorieën zijn ook weer
onderverdeeld in categorieën die hiërarchisch gerangschikt zijn. Deze conceptuele
hiërarchieën vormen vaak een heel web van concepten en associaties. De manier
waarop concepten worden geordend verschilt vaak ook per cultuur. Andere
psychische structuren die het denken sturen zijn schema’s, scripts en visuele
beelden zoals cognitieve plattegronden.
Neurowetenschappersgebruiken brain imaging (beeldvormingstechnieken) om te
leren over de verbandentussen denkprocessen en de hersenen, in het bijzonder de
frontaalkwabben. Uit onderzoeken blijkt dat denken een activiteit is waarbij
verschillende, over alle delen van de hersenen verspreide gebieden betrokken zijn. Ten
tweede blijkt uit scans dat de hersenen bestaan uit een geheel van
hooggespecialiseerde modules, waarbij elke module een component van het denken
voor zijn rekening neemt. De frontaalkwabben coördineren de mentale activiteiten. Ze
houden zich bezig met:
- Het bijhouden van de episode, (de situatie waarin we onszelf bevinden).
- Het begrijpen van de context, (de betekenis van de situatie).
- Het reageren op een specifieke stimulus in de situatie.
De intuïtie is het vermogen een oordeel te vormen zonder bewust te redeneren. Als
gevolg daarvan worden er vaak onverstandige keuzes gemaakt wanneer er een
beslissing moet worden genomen, omdat onze intuïtie niet altijd juist is. Echter soms
kunnen snelle, intuïtieve beoordelingen ook verrassend juiste resultaten opleveren.
EN INTELLIGENTIE
5.1 Wat zijn de bouwstenen van denken?
Denken wordt gezien als het cognitieve proces dat betrokken is bij het vormen van een
nieuwe mentale representatie, door de beschikbare informatie vanuit de zintuigen,
emoties en geheugen te manipuleren. Denken organiseert de bouwstenen van cognitie
op een betekenisvolle manier. Het resultaat hiervan is dat hogere gedachteprocessen
ontstaan zoals bv redeneren, verbeelden of beoordelen.
Een van de meest elementaire kenmerken van een denkend organisme is het
vermogen om ervaringen onder te brengen in vertrouwde mentale categorieën, zelfs
als deze afwijken van wat we eerder hebben mee gemaakt (denk bv aan een déjà vu).
We noemen dit conceptvorming.
Er bestaat 2 soorten concepten:
- Natuurlijke concepten, dit zijn tamelijk grove mentale classificaties die zich
ontwikkelen uit onze alledaagse ervaringen. Wanneer je een vogel ziet, doe je
een beroep op een mentaal prototype (een algemeen beeld) en vergelijk je de
vogel met dat prototype om te kijken of het wel écht een vogel is.
- Artificiële (kunstmatige) concepten, dit zijn concepten die gedefinieerd
worden door een combinatie van regels of kenmerken, zoals bv een definitie uit
een woordenboek. Artificiele concepten vertegenwoordigen precies
gedefinieerde ideen of abstracties, maar geen bestaande objecten. Voor een
bioloog is het concept ‘vogel’ misschien ‘bevederd en voorzien van een snavel’.
Concepten zijn vaak hiërarchisch georganiseerd, oplopend van algemeen tot
specifiek. Bij de meeste mensen bevat de brede categorie dieren verschillende
subcategorieën, zoals vogels en vissen. Deze subcategorieën zijn ook weer
onderverdeeld in categorieën die hiërarchisch gerangschikt zijn. Deze conceptuele
hiërarchieën vormen vaak een heel web van concepten en associaties. De manier
waarop concepten worden geordend verschilt vaak ook per cultuur. Andere
psychische structuren die het denken sturen zijn schema’s, scripts en visuele
beelden zoals cognitieve plattegronden.
Neurowetenschappersgebruiken brain imaging (beeldvormingstechnieken) om te
leren over de verbandentussen denkprocessen en de hersenen, in het bijzonder de
frontaalkwabben. Uit onderzoeken blijkt dat denken een activiteit is waarbij
verschillende, over alle delen van de hersenen verspreide gebieden betrokken zijn. Ten
tweede blijkt uit scans dat de hersenen bestaan uit een geheel van
hooggespecialiseerde modules, waarbij elke module een component van het denken
voor zijn rekening neemt. De frontaalkwabben coördineren de mentale activiteiten. Ze
houden zich bezig met:
- Het bijhouden van de episode, (de situatie waarin we onszelf bevinden).
- Het begrijpen van de context, (de betekenis van de situatie).
- Het reageren op een specifieke stimulus in de situatie.
De intuïtie is het vermogen een oordeel te vormen zonder bewust te redeneren. Als
gevolg daarvan worden er vaak onverstandige keuzes gemaakt wanneer er een
beslissing moet worden genomen, omdat onze intuïtie niet altijd juist is. Echter soms
kunnen snelle, intuïtieve beoordelingen ook verrassend juiste resultaten opleveren.
