Reader
Didactische begrippen
LVOLO.PBOPO.DTM2.21
,Inhoud
1 Inleiding: vulkaan van bewegingsonderwijs..........................................................................2
2 Macro-omgeving.................................................................................................................. 3
2.1 Kerndoelen en leerlijnen................................................................................................3
2.2 Sleutels bewegingsonderwijs.........................................................................................6
3 Meso-omgeving.................................................................................................................... 8
3.1 Onderwijsniveaus.......................................................................................................... 8
3.2 Visie op onderwijs.......................................................................................................... 8
3.3 Locatie........................................................................................................................... 9
4 Micro-omgeving.................................................................................................................. 10
4.1 Voorbereiding.............................................................................................................. 10
4.2 Lesgeven..................................................................................................................... 12
4.3 Lesgeefstijlen...............................................................................................................14
4.4 Na de les..................................................................................................................... 14
1|Pagina
,1 Inleiding: vulkaan van bewegingsonderwijs
Als toekomstige docent zal ik werkzaam zijn op een school waar bepaalde doelen
nagestreefd zullen worden. Om het grotere geheel te kunnen overzien is het van belang om
het grotere perspectief te kennen, zodat ik weet tegen welke achtergrond mijn lessen
geplaatst kunnen worden. In deze reader verwerk ik minimaal tachtig didactische begrippen
aan de hand van een beeldspraak over een vulkaan.
Een vulkaan is een opening in het aardoppervlak waardoor magma (gesmolten gesteente)
als lava, gas en brokstukken bij een uitbarsting naar buiten komen. De macro-omgeving
(nationaal niveau) in deze reader wordt gekoppeld aan het magma in de vulkaan. De meso-
omgeving (schoolniveau) wordt gekoppeld aan alles wat bij een uitbarsting uit een vulkaan
komt. De micro-omgeving (lesniveau) wordt gekoppeld aan de lavastromen die uiteindelijk
voor een vruchtbare bodem zorgen.
2|Pagina
, 2 Macro-omgeving
Pedagogiek is de wetenschap waarin de ontwikkeling en opvoeding van een kind tot aan zijn
of haar volwassenheid centraal staat. Het gaat daarbij om de manier waarop volwassenen
kinderen grootbrengen met een bepaald doel. In een goed pedagogisch klimaat kunnen
leerlingen groeien, staan ze open en hebben ze ruimte in hun hoofd om te leren. Didactiek is
de wetenschap die zich bezighoudt met de vraag hoe kennis, vaardigheden en
leerhoudingen door een leerkracht overgebracht kan worden (Hiemstra, 2018).
Binnen in een vulkaan is magma te vinden. Magma is vloeibare gesteente dat zich onder het
aardoppervlak bevindt en ontstaat door een hoge temperatuur en druk in de aardkorst.
Magma is het begin van de uiteindelijke vruchtbare grond rondom de vulkaan. Hoe en waar
het magma na een uitbarsting terecht komt, staat in de magmahaard nog niet vast. Door
middel van de krater is er al wel enige richting gegeven aan de manier waarop het magma
zal vrijkomen bij een uitbarsting. Ditzelfde is het geval bij bewegingsonderwijs.
Bewegingsonderwijs is het onderwijs in bewegen gericht op het aanleren van een
verantwoorde deelname aan de beweegcultuur. Met beweegcultuur worden alle activiteiten
bedoeld – waarin het bewegen een dominante rol speelt – die door zowel kinderen zelf
bedacht worden als door anderen worden aangeboden.
Goed onderwijs komt niet toevallig tot stand. Er zijn bepaalde onderwijsidealen die ten
grondslag liggen aan de visie op het onderwijs. Deze onderwijsidealen geven ‘richting’ om
het onderwijs concreet vorm te geven en keuzes te maken.
De drie belangrijke functies van het onderwijs zijn: onderwijs draagt bij een de persoonlijke
ontwikkeling van kinderen (ontplooiing), onderwijs zorgt voor overdracht van
maatschappelijke en culturele verworvenheden (inwijding) en onderwijs rust kinderen toe
voor participatie in de samenleving (toerusting) (SLO, 2016). Kerndoelen van het onderwijs
zijn door het Nederlands Ministerie van Onderwijs vastgestelde streefdoelen en vormen de
wettelijke kaders voor de onderwijsinhoud van het primair onderwijs. Scholen mogen zelf
bepalen hoe de kerndoelen binnen bereik komen. Dit betekent dat scholen de ruimte krijgen
om eigen keuzes te maken, passend bij de school en de omgeving van de school. Dit
resulteert in het feit dat elke school en elke leerling uniek zijn.
Onderwijspedagogische processen zijn altijd werkzaam in drie overlappende domeinen:
Kwalificatie: dit betreft het verwerven van kennis, vaardigheden en houding. Hiermee wordt
het openen van een bewegend bestaansveld en bewegend toegang verschaffen tot de
sportdeelname bedoeld.
Socialisatie: draait om de manieren waarop er via onderwijs deel wordt genomen aan
bestaande tradities en praktijken. Hiermee wordt de introductie in de wereld van motorische
betekenissen en de inleiding in de bewegingscultuur bedoeld.
Persoonsvorming/subjectificatie: gaat over emancipatie en vrijheid en over de
verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat. Hierbij gaat het dus over de persoonlijke
beweegidentiteit ontwikkelen en over bewegend leren afstemmen op anderen.
2.1 Kerndoelen en leerlijnen
Een van de belangrijkste doelstelling in het bewegingsonderwijs is om ervoor te zorgen dat
kinderen een actieve leefstijl behouden. In het Kerndoelenboekje basisonderwijs (2006) staat
beschreven dat kinderen in het bewegingsonderwijs daarom aan een breed scala van
3|Pagina
Didactische begrippen
LVOLO.PBOPO.DTM2.21
,Inhoud
1 Inleiding: vulkaan van bewegingsonderwijs..........................................................................2
2 Macro-omgeving.................................................................................................................. 3
2.1 Kerndoelen en leerlijnen................................................................................................3
2.2 Sleutels bewegingsonderwijs.........................................................................................6
3 Meso-omgeving.................................................................................................................... 8
3.1 Onderwijsniveaus.......................................................................................................... 8
3.2 Visie op onderwijs.......................................................................................................... 8
3.3 Locatie........................................................................................................................... 9
4 Micro-omgeving.................................................................................................................. 10
4.1 Voorbereiding.............................................................................................................. 10
4.2 Lesgeven..................................................................................................................... 12
4.3 Lesgeefstijlen...............................................................................................................14
4.4 Na de les..................................................................................................................... 14
1|Pagina
,1 Inleiding: vulkaan van bewegingsonderwijs
Als toekomstige docent zal ik werkzaam zijn op een school waar bepaalde doelen
nagestreefd zullen worden. Om het grotere geheel te kunnen overzien is het van belang om
het grotere perspectief te kennen, zodat ik weet tegen welke achtergrond mijn lessen
geplaatst kunnen worden. In deze reader verwerk ik minimaal tachtig didactische begrippen
aan de hand van een beeldspraak over een vulkaan.
Een vulkaan is een opening in het aardoppervlak waardoor magma (gesmolten gesteente)
als lava, gas en brokstukken bij een uitbarsting naar buiten komen. De macro-omgeving
(nationaal niveau) in deze reader wordt gekoppeld aan het magma in de vulkaan. De meso-
omgeving (schoolniveau) wordt gekoppeld aan alles wat bij een uitbarsting uit een vulkaan
komt. De micro-omgeving (lesniveau) wordt gekoppeld aan de lavastromen die uiteindelijk
voor een vruchtbare bodem zorgen.
2|Pagina
, 2 Macro-omgeving
Pedagogiek is de wetenschap waarin de ontwikkeling en opvoeding van een kind tot aan zijn
of haar volwassenheid centraal staat. Het gaat daarbij om de manier waarop volwassenen
kinderen grootbrengen met een bepaald doel. In een goed pedagogisch klimaat kunnen
leerlingen groeien, staan ze open en hebben ze ruimte in hun hoofd om te leren. Didactiek is
de wetenschap die zich bezighoudt met de vraag hoe kennis, vaardigheden en
leerhoudingen door een leerkracht overgebracht kan worden (Hiemstra, 2018).
Binnen in een vulkaan is magma te vinden. Magma is vloeibare gesteente dat zich onder het
aardoppervlak bevindt en ontstaat door een hoge temperatuur en druk in de aardkorst.
Magma is het begin van de uiteindelijke vruchtbare grond rondom de vulkaan. Hoe en waar
het magma na een uitbarsting terecht komt, staat in de magmahaard nog niet vast. Door
middel van de krater is er al wel enige richting gegeven aan de manier waarop het magma
zal vrijkomen bij een uitbarsting. Ditzelfde is het geval bij bewegingsonderwijs.
Bewegingsonderwijs is het onderwijs in bewegen gericht op het aanleren van een
verantwoorde deelname aan de beweegcultuur. Met beweegcultuur worden alle activiteiten
bedoeld – waarin het bewegen een dominante rol speelt – die door zowel kinderen zelf
bedacht worden als door anderen worden aangeboden.
Goed onderwijs komt niet toevallig tot stand. Er zijn bepaalde onderwijsidealen die ten
grondslag liggen aan de visie op het onderwijs. Deze onderwijsidealen geven ‘richting’ om
het onderwijs concreet vorm te geven en keuzes te maken.
De drie belangrijke functies van het onderwijs zijn: onderwijs draagt bij een de persoonlijke
ontwikkeling van kinderen (ontplooiing), onderwijs zorgt voor overdracht van
maatschappelijke en culturele verworvenheden (inwijding) en onderwijs rust kinderen toe
voor participatie in de samenleving (toerusting) (SLO, 2016). Kerndoelen van het onderwijs
zijn door het Nederlands Ministerie van Onderwijs vastgestelde streefdoelen en vormen de
wettelijke kaders voor de onderwijsinhoud van het primair onderwijs. Scholen mogen zelf
bepalen hoe de kerndoelen binnen bereik komen. Dit betekent dat scholen de ruimte krijgen
om eigen keuzes te maken, passend bij de school en de omgeving van de school. Dit
resulteert in het feit dat elke school en elke leerling uniek zijn.
Onderwijspedagogische processen zijn altijd werkzaam in drie overlappende domeinen:
Kwalificatie: dit betreft het verwerven van kennis, vaardigheden en houding. Hiermee wordt
het openen van een bewegend bestaansveld en bewegend toegang verschaffen tot de
sportdeelname bedoeld.
Socialisatie: draait om de manieren waarop er via onderwijs deel wordt genomen aan
bestaande tradities en praktijken. Hiermee wordt de introductie in de wereld van motorische
betekenissen en de inleiding in de bewegingscultuur bedoeld.
Persoonsvorming/subjectificatie: gaat over emancipatie en vrijheid en over de
verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat. Hierbij gaat het dus over de persoonlijke
beweegidentiteit ontwikkelen en over bewegend leren afstemmen op anderen.
2.1 Kerndoelen en leerlijnen
Een van de belangrijkste doelstelling in het bewegingsonderwijs is om ervoor te zorgen dat
kinderen een actieve leefstijl behouden. In het Kerndoelenboekje basisonderwijs (2006) staat
beschreven dat kinderen in het bewegingsonderwijs daarom aan een breed scala van
3|Pagina
