de psychologie
Remco van der Schoot
Remco van der Schoot
DERDE JAARSSTUDENT IVK
, Fundamenten van de psychologie | Remco van der Schoot
INHOUDSOPGAVE
Fundamenten van de psychologie ......................................................................................................................... 6
0. Kernbegrippen ..................................................................................................................................................... 6
1. Wat is psychologie?........................................................................................................................................... 16
1.1. Een definitie van psychologie ..................................................................................................................... 16
1.2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt heeft ..................................................................... 16
1.2.1. De rede, intuïtie en geloof .................................................................................................................. 16
1.2.2. De wetenschappelijke revolutie .......................................................................................................... 16
1.2.3. De groeiende macht van de wetenschappers en het ontstaan van twee culturen ............................ 17
1.2.4. De toepassing van de wetenschappelijke methode op het menselijke functioneren ........................ 17
1.2.3. De evolutietheorie .............................................................................................................................. 18
1.3. Het ontstaan van psychologie .................................................................................................................... 18
1.3.1. Ontwikkelingen binnen de filosofie..................................................................................................... 18
1.3.2. Psychologie.......................................................................................................................................... 18
1.4. De moderne psychologie: drie invloeden op het gedrag ........................................................................... 20
1.5. Onderzoeksmethoden (Niet af).................................................................................................................. 20
1.6. De plaats van de psychologie in de samenleving ....................................................................................... 20
1.6.1. De psychologisering van de samenleving ............................................................................................ 20
1.6.2. Het beeld van de pyscholoog .............................................................................................................. 20
1.6.3. Psychologen in het beroepsveld ......................................................................................................... 21
2. Hoofdstuk 2 ....................................................................................................................................................... 21
2.1. De bouwstenen van het zenuwstelsel........................................................................................................ 21
2.1.1 Neuronen ............................................................................................................................................. 21
2.1.2. Communicatie in het zenuwstelsel ..................................................................................................... 23
2.2. Overzicht van het zenuwstelsel.................................................................................................................. 26
2.2.1. Het centrale zenuwstelsel ................................................................................................................... 26
2.2.2. Het perifere zenuwstelsel ................................................................................................................... 26
2.3. De hersenen ............................................................................................................................................... 28
2.3.1. De hersenstam .................................................................................................................................... 28
2.3.2. De voorhersenen ................................................................................................................................. 30
2.3.3. Het limbische systeem ........................................................................................................................ 34
2.3.4. Samenvatting ...................................................................................................................................... 37
2.4. Technieken om de werking van de hersenen te bestuderen ..................................................................... 38
2.5. Hersenlateralisatie ..................................................................................................................................... 39
2.6. Hersenplasticiteit ....................................................................................................................................... 40
3. De waarneming ................................................................................................................................................. 41
3.1. Van zintuiglijke gewaarwording naar waarneming .................................................................................... 41
Pagina 1 van 89
, Fundamenten van de psychologie | Remco van der Schoot
3.1.1. Waarneming is een actief proces ........................................................................................................ 41
3.1.2. Ilusies als venster op de onderliggende mechanismen ....................................................................... 42
3.2. Van retina naar de hersenen: bottom-upprocessen .................................................................................. 42
3.2.1. Primaire schets .................................................................................................................................... 42
3.2.2. Perceptuele organisatie ...................................................................................................................... 42
3.2.3. Patroon- en objectherkenning ............................................................................................................ 43
3.3. De perceptie verbeteren door de informatieopname te sturen: top-downprocessen .............................. 43
3.3.1. Evidentie voor top-downinvloeden ..................................................................................................... 44
3.4. Waarneming van diepte en beweging ....................................................................................................... 44
3.4.1. Waarneming van diepte ...................................................................................................................... 44
3.4.2. De waarneming van beweging ............................................................................................................ 45
3.5. Waarneming en actie ................................................................................................................................. 45
3.5.1. Spiegelneuronen ................................................................................................................................. 45
3.6. Perceptuele capaciteiten van pasgeboren ................................................................................................. 46
4. Conditionering................................................................................................................................................... 46
4.1. Klassieke conditionering............................................................................................................................. 46
4.1.1. Inzichten van Pavlov ............................................................................................................................ 46
4.1.2. Kenmerken van klassieke conditionering ............................................................................................ 47
4.1.3. De behavioristische interpretatie en problemen hiermee .................................................................. 47
4.1.4. Het cognitieve alternatief ................................................................................................................... 47
4.1.5. Klassieke conditionering bij mensen ................................................................................................... 48
4.2. Operante conditionering ............................................................................................................................ 49
4.2.1. Thorndike en Skinner .......................................................................................................................... 49
4.2.2. Ineffectiviteit van straf ........................................................................................................................ 50
4.2.3. Vermijdingsleren en aangeleerde hulpeloosheid ............................................................................... 50
4.3. Observerend leren ..................................................................................................................................... 51
4.3.1. Angst en agressie ................................................................................................................................ 51
4.3.2. Culturele verschillen ............................................................................................................................ 51
5. Het geheugen .................................................................................................................................................... 52
5.1. De bevindingen van Ebbinghaus in de 19de eeuw ...................................................................................... 52
5.2. Het geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin............................................................................................ 52
5.2.1. De sensorische geheugens .................................................................................................................. 53
5.2.2. Het kortetermijngeheugen (KTG) ........................................................................................................ 53
5.2.3. Het langetermijngeheugen (LTG) ........................................................................................................ 53
5.3. Verdere ontwikkelingen in de geheugentheorieën ................................................................................... 54
5.3.1. Van KTG naar werkgeheugen .............................................................................................................. 54
5.3.2. Een realistischere kijk op de informatieoverdracht van werkgeheugen naar LTG.............................. 55
Pagina 2 van 89
, Fundamenten van de psychologie | Remco van der Schoot
5.4. Informatie oproepen uit het LTG ............................................................................................................... 55
5.4.1. Het belang van oproepaanwijzingen ................................................................................................... 56
5.4.2. Interferentie bij het oproepen ............................................................................................................ 56
5.4.3. Distinctie als hulp bij het herinneren .................................................................................................. 56
5.4.4. De wonderbaarlijke kracht van toetsen en examens .......................................................................... 56
5.5. Herinnering is reconstructie ....................................................................................................................... 57
5.5.1. Organisatieschema’s ........................................................................................................................... 57
5.5.2. Ooggetuigenverklaringen .................................................................................................................... 57
5.5.3. Reconstructie en verdrongen herinneringen ...................................................................................... 57
5.6. Amnesie en het impliciete geheugen ......................................................................................................... 57
5.6.1. Types van amnesie .............................................................................................................................. 58
5.6.2. De ontdekking van het impliciete geheugen ....................................................................................... 58
6. Motivatie ........................................................................................................................................................... 58
6.1. Soorten motivatie ...................................................................................................................................... 58
6.1.1. Motivatie en behoeften ...................................................................................................................... 59
6.1.2. Motivatie en doelen ............................................................................................................................ 60
6.1.3. Conflicterende motivaties ................................................................................................................... 61
6.2. Honger ........................................................................................................................................................ 62
6.2.1. Biologische signalen voor honger en verzadiging ............................................................................... 62
6.2.2. Cognitieve en sociaal-culturele invloeden .......................................................................................... 62
6.3. Seks ............................................................................................................................................................ 63
6.3.1. Hormonen en seksueel gedrag (niet af) .............................................................................................. 63
6.3.2. Sociaal-culturele factoren ................................................................................................................... 63
6.3.3. Homoseksualiteit en biseksualiteit ..................................................................................................... 64
6.4. Prestatiemotivatie ...................................................................................................................................... 64
6.4.1. De verschillende componenenten om iets goed te doen ................................................................... 64
6.4.2. Prestatiemotivatie wordt geleerd ....................................................................................................... 65
6.4.3. De wet van Yerkes en Dodson ............................................................................................................. 66
7. Intelligentie ....................................................................................................................................................... 66
7.1. Wat verstaan mensen onder intelligentie? ................................................................................................ 66
7.2. Analytische intelligentie ............................................................................................................................. 67
7.2.1. De ontwikkeling van intelligentietests ................................................................................................ 67
7.2.2. Kenmerken van intelligentietests ........................................................................................................ 67
7.2.3. Structuur van analytische intelligentie ................................................................................................ 68
7.2.4. Erfelijkheid van IQ-scores .................................................................................................................... 69
7.2.5. Effect van milieucomponenten in IQ-scores ....................................................................................... 69
7.2.6. Schatting van de nature-nurturebijdragen in onze maatschappij ...................................................... 69
Pagina 3 van 89