Paradigma’s vergeleken
Doelstellingen
Oudheid Legitimatie; eer, glorie en herinneringen vastleggen; identiteit creëren; lessen trekken uit verleden; menselijk gedrag
verklaren; oorzakelijke verbanden weergeven; administratie; vermaak
Middeleeuwen Gods plan weergeven (universele kroniek); lokale geschiedenis weergeven (annalen); volksgeschiedenis,
identiteitsvorming, legitimatie; hagiografie; moraliserend; vermaak; uitleg
Renaissance Verleden christelijk-theologisch interpreteren; instructief, moraliserend, (!) instructies meer burgerlijke trots,
patriottisme en steun voor de staat
Verlichting Diepere structuren ontdekken; legitimatie wereldbeeld; legitimatie genialiteit Europese elite en volk; moraliserend
Historisme Voor groot publiek; bewustwording teleologie en progressieve genealogie; bijdragen aan nationaliteit en
nationalisering, identiteitsvorming van de staat; maatschappij lessen leren; legitimeren van de natie
Annales Overtuigen van de politiek-historische mood; VS: angst Marxisme ‘verspreiden’; rol minderheidsgroepen weergeven;
FR: grotere structuren in samenleving blootleggen; W-DU: Sonderweg verklaren; Marx: Marxisme zien als methode en
meer aandacht aan individu
New Cultural History Microgeschiedenis: reactie van mensen op grote ontwikkelingen; ontwikkeling samenleving weergeven; de wereld
van een andere kant bekijken, marginale groepen een stem geven;
Begripsgeschiedenis Inzicht in historische veranderlijkheid van politieke en sociale begrippen; verbreding en verdieping van historisch
onderzoek; op zoek naar structuren
Cambridge School Ontwikkeling politieke theorie weergeven; politiek beter begrijpen door lange termijnontwikkelingen
Determinanten
Oudheid (Wil van de) Goden, in geschiedschrijving wel minder bepalend; grote mensen (=mannen); polisgedachten; het lot
Middeleeuwen Menselijke actoren die handelen naar Gods goedkeuren; goddelijke voorzienigheid
Renaissance God; cyclische verandering/vooruitgang
Verlichting Elite en burgers (niet de arbeiders); finalisme, vooruitgangsideaal/vooruitgangsidee; mens als motor; ups en downs
maar altijd vooruitgang; Vico: geest of voorzienigheid
, Historisme ‘Geist’; kleine groep mensen stuurt de samenleving; eenheidsnatie (realiseert zich)
Annales Structuren (3 tijdslagen) i.p.v. politieke; VS: modernisering, rol minderheidsgroepen; FR: geografie en economie; W-
DU: Duitse volk; Marx: sociaaleconomische verhoudingen met aandacht voor individu
New Cultural History Invididuen
Begripsgeschiedenis Begrippen; actoren
Cambridge School Taal met eigen agency; politieke traktaten, ideeën en argumenten
Thema’s
Oudheid Oorlog; lokale geschiedenis en biografieën; annalestraditie; keizers, persoonlijkheden, politiek; rijks- en
stadsgeschiedenis
Middeleeuwen God; morele boodschappen; kerk en natie; ondergang, Apocalyps, eindtijdsverwachting; oorsprongsverhaal
Renaissance Klassieke Oudheid, m.n. Romeinse Republiek; vaderlandsliefde; deugd; God; breuk met Middeleeuwen
Verlichting Religie, hoe onttrokken aan religie; opkomst en verval van beschavingen; ontwikkeling van de geest van de mens;
brede nationale en wereldgeschiedenis; oorlog; minachting voor Middeleeuwen; Gods plan
Historisme Nationale geschiedschrijving; Middeleeuwen nu positief gezien en ingezet voor de natie; Middeleeuwen was globaal,
nu geschiedschrijving per land/regio
Annales Reflectie van de politiek-historische mood; sociaaleconomische onderwerpen, enorme expansie themata; VS: omgang
met vooruitgangsidee en Koude Oorlog; later minderheidsgroepen in nationale geschiedschrijving; FR: total history; 3
tijdslagen; W-DU: omgang met Nazistische verleden, Sonderweg; Marx: kapitalisme, klassenstrijd; pre-moderne
periode
New Cultural History Alledaagse cultuur; individuele en collectieve emoties; ‘échte mensen’; marginale groepen; hekserij; volkscultuur;
religie; lichamelijke geschiedenis
Begripsgeschiedenis Taal(verandering); politieke denkstelsels; verandering van politieke en sociale begrippen tussen 1750-1850
Cambridge School Beter begrip voor politieke traktaten door lange termijnontwikkelingen
Concepten
Oudheid N.v.t.; cyclische tijd
Middeleeuwen Goddelijke voorzienigheid; lineaire tijd schepping->incarnatie->eindtijd; Apocalyps
Doelstellingen
Oudheid Legitimatie; eer, glorie en herinneringen vastleggen; identiteit creëren; lessen trekken uit verleden; menselijk gedrag
verklaren; oorzakelijke verbanden weergeven; administratie; vermaak
Middeleeuwen Gods plan weergeven (universele kroniek); lokale geschiedenis weergeven (annalen); volksgeschiedenis,
identiteitsvorming, legitimatie; hagiografie; moraliserend; vermaak; uitleg
Renaissance Verleden christelijk-theologisch interpreteren; instructief, moraliserend, (!) instructies meer burgerlijke trots,
patriottisme en steun voor de staat
Verlichting Diepere structuren ontdekken; legitimatie wereldbeeld; legitimatie genialiteit Europese elite en volk; moraliserend
Historisme Voor groot publiek; bewustwording teleologie en progressieve genealogie; bijdragen aan nationaliteit en
nationalisering, identiteitsvorming van de staat; maatschappij lessen leren; legitimeren van de natie
Annales Overtuigen van de politiek-historische mood; VS: angst Marxisme ‘verspreiden’; rol minderheidsgroepen weergeven;
FR: grotere structuren in samenleving blootleggen; W-DU: Sonderweg verklaren; Marx: Marxisme zien als methode en
meer aandacht aan individu
New Cultural History Microgeschiedenis: reactie van mensen op grote ontwikkelingen; ontwikkeling samenleving weergeven; de wereld
van een andere kant bekijken, marginale groepen een stem geven;
Begripsgeschiedenis Inzicht in historische veranderlijkheid van politieke en sociale begrippen; verbreding en verdieping van historisch
onderzoek; op zoek naar structuren
Cambridge School Ontwikkeling politieke theorie weergeven; politiek beter begrijpen door lange termijnontwikkelingen
Determinanten
Oudheid (Wil van de) Goden, in geschiedschrijving wel minder bepalend; grote mensen (=mannen); polisgedachten; het lot
Middeleeuwen Menselijke actoren die handelen naar Gods goedkeuren; goddelijke voorzienigheid
Renaissance God; cyclische verandering/vooruitgang
Verlichting Elite en burgers (niet de arbeiders); finalisme, vooruitgangsideaal/vooruitgangsidee; mens als motor; ups en downs
maar altijd vooruitgang; Vico: geest of voorzienigheid
, Historisme ‘Geist’; kleine groep mensen stuurt de samenleving; eenheidsnatie (realiseert zich)
Annales Structuren (3 tijdslagen) i.p.v. politieke; VS: modernisering, rol minderheidsgroepen; FR: geografie en economie; W-
DU: Duitse volk; Marx: sociaaleconomische verhoudingen met aandacht voor individu
New Cultural History Invididuen
Begripsgeschiedenis Begrippen; actoren
Cambridge School Taal met eigen agency; politieke traktaten, ideeën en argumenten
Thema’s
Oudheid Oorlog; lokale geschiedenis en biografieën; annalestraditie; keizers, persoonlijkheden, politiek; rijks- en
stadsgeschiedenis
Middeleeuwen God; morele boodschappen; kerk en natie; ondergang, Apocalyps, eindtijdsverwachting; oorsprongsverhaal
Renaissance Klassieke Oudheid, m.n. Romeinse Republiek; vaderlandsliefde; deugd; God; breuk met Middeleeuwen
Verlichting Religie, hoe onttrokken aan religie; opkomst en verval van beschavingen; ontwikkeling van de geest van de mens;
brede nationale en wereldgeschiedenis; oorlog; minachting voor Middeleeuwen; Gods plan
Historisme Nationale geschiedschrijving; Middeleeuwen nu positief gezien en ingezet voor de natie; Middeleeuwen was globaal,
nu geschiedschrijving per land/regio
Annales Reflectie van de politiek-historische mood; sociaaleconomische onderwerpen, enorme expansie themata; VS: omgang
met vooruitgangsidee en Koude Oorlog; later minderheidsgroepen in nationale geschiedschrijving; FR: total history; 3
tijdslagen; W-DU: omgang met Nazistische verleden, Sonderweg; Marx: kapitalisme, klassenstrijd; pre-moderne
periode
New Cultural History Alledaagse cultuur; individuele en collectieve emoties; ‘échte mensen’; marginale groepen; hekserij; volkscultuur;
religie; lichamelijke geschiedenis
Begripsgeschiedenis Taal(verandering); politieke denkstelsels; verandering van politieke en sociale begrippen tussen 1750-1850
Cambridge School Beter begrip voor politieke traktaten door lange termijnontwikkelingen
Concepten
Oudheid N.v.t.; cyclische tijd
Middeleeuwen Goddelijke voorzienigheid; lineaire tijd schepping->incarnatie->eindtijd; Apocalyps
