Forensische Victimologie
Hoorcollege 1 – Emancipatie en juridische kaders:
Oorspronkelijke victimologie: sterk georiënteerd op het strafrecht (focus op eigen rol van het
slachtoffer bij totstandkoming misdrijf)
Hedendaagse victimologie: ook georiënteerd op andere rechtsgebieden dan strafrecht
Strafrecht:
- Risicotaxatie en bescherming
- Opsporing
- Vervolging
- Berechting
- Compensatie
Civiel recht:
- Risicotaxatie en bescherming (kindermishandeling)
- Compensatie
Bestuursrecht:
- Risicotaxatie en bescherming (huiselijk geweld)
- Compensatie
- Uitkering wegens arbeidsongeschiktheid
Slachtofferemancipatie: een korte geschiedenis
Verschillende factoren:
- Toegenomen mondigheid van burgers (burgers kwamen op voor zichzelf) van ‘law
in the books’ naar ‘law in action’ (daadwerkelijke implementatie van rechten voor
slachtoffers) doelen: verwerking, voorkomen secundaire victimisatie,
schadevergoeding
- Terroristische acties in de jaren 1970, leidde tot veel slachtoffers
- Vrouwenbeweging
- Toename criminaliteit, dus meer slachtoffers
- Het besef dat iedereen zomaar slachtoffer kan worden (risicosamenleving)
Kenmerken succesvolle slachtofferbeweging:
- Geschikte aanleiding
- Vertolker(-s) met aanzien (“the law of the few”: Jan Bastiaans)
- Wetenschappelijke onderbouwing
- Juiste timing en politiek klimaat
- Media-aandacht
6 cases (die relevant zijn voor de cursus):
1. WOII: slachtoffermarginalisatie na de oorlog, m.u.v. verzetsstrijders (Wet buiten-
gewoon pensioen) emancipatie begin jaren ’70 (hulpverlening gericht op praktische
, (huisvesting, kleding, voedsel) en medische zorg) later kwamen er wetten voor alle
oorlogsslachtoffers (Omkering bewijslast; Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers;
Wet uitkering burger-oorlogsslachtoffers; Bewijslast ontbreken causaal verband)
2. Vietnam: tijdens en vlak na de oorlog was er weinig/geen maatschappelijke steun en
Vietnam vets werden gezien als gevaarlijke gekken jaren ’80 werden Vietnam vets
gezien als helden en verdienden erkenning ‘street corner psychiatry’: psychiaters
gaan de straat op en strijden voor de belangen van de Vietnam vets (PTSS is erkend
als stoornis in DSM)
3. De Molukse (gijzel)acties: halverwege jaren ’70 ‘Centrale Beleids- en
Ondersteuningsgroep ten behoeve van de Nazorg van ex-Gegijzelden’ opgericht
eind jaren ‘70/’85 kwam ‘Onderzoek Stressgroep RUL’: ‘gewone’ slachtoffers hebben
ook behoefte aan psychosociale hulp (geïnstitutionaliseerde slachtofferhulp)
4. De vrouwenbeweging: diverse belangenorganisaties tegen seksueel geweld
o 1975: Vrouwen Tegen Verkrachting
o 1976: Vrouwen tegen Seksueel Geweld
o 1982: De Vereniging tegen Seksuele Kindermishandeling binnen het gezin
o 1983: Tegen haar wil
Blijf-van-mijn-lijfhuizen, Kijkduinconferentie & Kabinetsnota (bestrijding seksueel
geweld tegen vrouwen en kinderen) tegengeluiden (poppenmethodearrest; rapport
‘omstreden herinneringen’; Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken)
5. Fysieke kindermishandeling: resultaten slachtofferbeweging
o 1970: Vereniging tegen kindermishandeling
o 1972: Bureaus vertrouwensartsen (de huidige advies- en meldpunten
kindermishandeling)
o Schadevergoedingen (Commissie de Winter; kerk, jeugdzorg, fysiek/seksueel
misbruik)
o Richtlijnen voor professionals (signaleren en melden)
o Zorgspecialisatie (Centra voor Seksueel Geweld)
o Toename van overheidsbescherming (tijdelijk huisverbod opleggen)
6. Sekstoerisme en vrouwenhandel: Diverse belangenorganisaties
o 1986: Stichting Tegen Vrouwenhandel
o Verblijf, bescherming en opvang
o Intensivering opsporing (Taskforce Mensenhandel, RIEC, EMM)
o 1976: Schadefonds Geweldsmisdrijven
o 1980: betere behandeling in strafrecht en uitbreiding
schadevergoedingsmogelijkheid
o 1989: Fonds Slachtofferhulp
o 2000: Nationaal Rapporteur Mensenhandel
o 2002: Slachtofferhulp (slachtofferhulp Nederland)
o 2005: International Victimilogy Institute Tilburg
o 2007: Arq Psychotrauma Expert groep
o 2010: Slachtofferloketten bij OM
Neveneffecten van emancipatie van slachtoffer:
Hoorcollege 1 – Emancipatie en juridische kaders:
Oorspronkelijke victimologie: sterk georiënteerd op het strafrecht (focus op eigen rol van het
slachtoffer bij totstandkoming misdrijf)
Hedendaagse victimologie: ook georiënteerd op andere rechtsgebieden dan strafrecht
Strafrecht:
- Risicotaxatie en bescherming
- Opsporing
- Vervolging
- Berechting
- Compensatie
Civiel recht:
- Risicotaxatie en bescherming (kindermishandeling)
- Compensatie
Bestuursrecht:
- Risicotaxatie en bescherming (huiselijk geweld)
- Compensatie
- Uitkering wegens arbeidsongeschiktheid
Slachtofferemancipatie: een korte geschiedenis
Verschillende factoren:
- Toegenomen mondigheid van burgers (burgers kwamen op voor zichzelf) van ‘law
in the books’ naar ‘law in action’ (daadwerkelijke implementatie van rechten voor
slachtoffers) doelen: verwerking, voorkomen secundaire victimisatie,
schadevergoeding
- Terroristische acties in de jaren 1970, leidde tot veel slachtoffers
- Vrouwenbeweging
- Toename criminaliteit, dus meer slachtoffers
- Het besef dat iedereen zomaar slachtoffer kan worden (risicosamenleving)
Kenmerken succesvolle slachtofferbeweging:
- Geschikte aanleiding
- Vertolker(-s) met aanzien (“the law of the few”: Jan Bastiaans)
- Wetenschappelijke onderbouwing
- Juiste timing en politiek klimaat
- Media-aandacht
6 cases (die relevant zijn voor de cursus):
1. WOII: slachtoffermarginalisatie na de oorlog, m.u.v. verzetsstrijders (Wet buiten-
gewoon pensioen) emancipatie begin jaren ’70 (hulpverlening gericht op praktische
, (huisvesting, kleding, voedsel) en medische zorg) later kwamen er wetten voor alle
oorlogsslachtoffers (Omkering bewijslast; Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers;
Wet uitkering burger-oorlogsslachtoffers; Bewijslast ontbreken causaal verband)
2. Vietnam: tijdens en vlak na de oorlog was er weinig/geen maatschappelijke steun en
Vietnam vets werden gezien als gevaarlijke gekken jaren ’80 werden Vietnam vets
gezien als helden en verdienden erkenning ‘street corner psychiatry’: psychiaters
gaan de straat op en strijden voor de belangen van de Vietnam vets (PTSS is erkend
als stoornis in DSM)
3. De Molukse (gijzel)acties: halverwege jaren ’70 ‘Centrale Beleids- en
Ondersteuningsgroep ten behoeve van de Nazorg van ex-Gegijzelden’ opgericht
eind jaren ‘70/’85 kwam ‘Onderzoek Stressgroep RUL’: ‘gewone’ slachtoffers hebben
ook behoefte aan psychosociale hulp (geïnstitutionaliseerde slachtofferhulp)
4. De vrouwenbeweging: diverse belangenorganisaties tegen seksueel geweld
o 1975: Vrouwen Tegen Verkrachting
o 1976: Vrouwen tegen Seksueel Geweld
o 1982: De Vereniging tegen Seksuele Kindermishandeling binnen het gezin
o 1983: Tegen haar wil
Blijf-van-mijn-lijfhuizen, Kijkduinconferentie & Kabinetsnota (bestrijding seksueel
geweld tegen vrouwen en kinderen) tegengeluiden (poppenmethodearrest; rapport
‘omstreden herinneringen’; Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken)
5. Fysieke kindermishandeling: resultaten slachtofferbeweging
o 1970: Vereniging tegen kindermishandeling
o 1972: Bureaus vertrouwensartsen (de huidige advies- en meldpunten
kindermishandeling)
o Schadevergoedingen (Commissie de Winter; kerk, jeugdzorg, fysiek/seksueel
misbruik)
o Richtlijnen voor professionals (signaleren en melden)
o Zorgspecialisatie (Centra voor Seksueel Geweld)
o Toename van overheidsbescherming (tijdelijk huisverbod opleggen)
6. Sekstoerisme en vrouwenhandel: Diverse belangenorganisaties
o 1986: Stichting Tegen Vrouwenhandel
o Verblijf, bescherming en opvang
o Intensivering opsporing (Taskforce Mensenhandel, RIEC, EMM)
o 1976: Schadefonds Geweldsmisdrijven
o 1980: betere behandeling in strafrecht en uitbreiding
schadevergoedingsmogelijkheid
o 1989: Fonds Slachtofferhulp
o 2000: Nationaal Rapporteur Mensenhandel
o 2002: Slachtofferhulp (slachtofferhulp Nederland)
o 2005: International Victimilogy Institute Tilburg
o 2007: Arq Psychotrauma Expert groep
o 2010: Slachtofferloketten bij OM
Neveneffecten van emancipatie van slachtoffer:
