Inhoudsopgave sociale psychologie
Hoofdstuk 1: kennismaking met de sociale psychologie..................................................................................3
1.1.: Studieobject van de sociale psychologie......................................................................................................3
1.1.1.: Gebiedsomschrijving............................................................................................................................3
1.1.2.: De eigen invalshoek van de sociale psychologie..................................................................................4
1.2.: Enkele belangrijke evoluties.........................................................................................................................4
1.2.1.: Kenmerken bij het ontstaan.................................................................................................................4
1.2.2.: Latere aandachtspunten.......................................................................................................................5
Hoofdstuk 2: groepsnormen: de groep als richtsnoer voor individu................................................................6
2.1.: Hoe normen ontstaan..................................................................................................................................6
2.1.1.: Van bovenaf opgelegde normen..........................................................................................................6
2.1.2.: Normen die spontaan ontstaan binnen de groep................................................................................6
2.2.: Impact van een groepsnorm op het individu...............................................................................................6
2.2.1.: Automatische sociale invloed...............................................................................................................6
2.2.2.: Conformeren aan de groepsnorm........................................................................................................7
2.2.3.: Inwilligen van een verzoek...................................................................................................................8
2.2.4.: Gehoorzamen aan een bevel................................................................................................................8
Hoofdstuk 3: Prosociaal gedrag.................................................................................................................... 10
3.1.: Onderliggende motieven van prosociaal gedrag.......................................................................................10
3.1.1.: Genetische verwantschap..................................................................................................................10
3.1.2.: Dienst en wederdienst........................................................................................................................10
3.1.3.: Onberekende dienstbaarheid.............................................................................................................10
3.2.: Hulp bieden in noodsituaties......................................................................................................................11
3.2.1.: Vijf stappen naar het bieden van hulp...............................................................................................11
3.2.2.: Nuancering..........................................................................................................................................12
3.2.3.: Kenmerken van de situatie.................................................................................................................12
3.2.4.: Individuele verschillen........................................................................................................................13
Hoofdstuk 4: Interpersoonlijke processen.................................................................................................... 14
4.1.: Als de individuele prestaties identificeerbaar zijn......................................................................................14
4.1.1.: Sociale facilitatie.................................................................................................................................14
4.1.2.: Sociale belemmering..........................................................................................................................14
4.1.3.: De sociale-activeringshypothese van Zajonc......................................................................................14
4.1.4.: Verdere theoretische uitwerkingen...................................................................................................15
4.1.5.: Persoonlijkheidsverschillen................................................................................................................15
4.2.: Als de prestaties niet individueel herkenbaar zijn......................................................................................15
4.2.1.: Sociaal parasiteren.............................................................................................................................15
4.2.2.: Positieve effecten van onherkenbaarheid..........................................................................................15
4.3.: De impact van anonimiteit op het gedrag.................................................................................................16
4.3.1.: Een verlaagde drempel voor antisociaal gedrag................................................................................16
4.3.2.: Het faciliteren van sociaal gedrag......................................................................................................16
4.3.3.: Mogelijke verkaringen........................................................................................................................16
Hoofdstuk 5: Sociale waarneming................................................................................................................ 16
5.1.: Het materiaal waarop we ons baseren......................................................................................................16
5.1.1.: Het fysieke uiterlijk.............................................................................................................................16
5.1.2.: Het gedrag..........................................................................................................................................16
5.1.3.: Non-verbaal gedrag............................................................................................................................17
, 5.2.: Het attributieproces...................................................................................................................................17
5.2.1.: Interne of externe oorzaken van het gedrag......................................................................................17
5.2.2.: Fouten en vertekeningen bij het attribueren.....................................................................................17
5.3.: Uitwerking tot een globaal beeld...............................................................................................................18
5.3.1.: Kenmerken van de binnenkomende informatie................................................................................18
5.3.2.: Kenmerken van de beoordelaar.........................................................................................................19
5.3.3.: Hoe we omgaan met nieuwe informatie............................................................................................20
5.4.: (On)nauwkeurigheid van de sociale waarneming.....................................................................................20
Hoofdstuk 6: Groepsperceptie...................................................................................................................... 20
6.1.: Sociale categorisering (cognitieve component).........................................................................................20
6.1.1.: Het indelen van mensen in sociale categorieën.................................................................................20
6.1.2.: Ik, wij en de anderen..........................................................................................................................21
6.2.: Stereotypering............................................................................................................................................21
6.2.1.: Kenmerken van stereotypen..............................................................................................................21
6.2.2.: Herkomst van stereotypen.................................................................................................................22
6.2.3.: Waarom stereotypen zo moeilijk te veranderen zijn.........................................................................22
6.3.: Vooroordelen en discriminatie (affectieve component).............................................................................23
6.3.1.: Het activeren van stereotypen...........................................................................................................23
6.3.2.: Van stereotype naar discriminatie (gedragsmatige component)......................................................23
6.4.: Discriminatie meten...................................................................................................................................23
6.5.: Ingaan tegen vooroordelen en discriminatie.............................................................................................23
6.5.1.: Rechtstreeks inwerken op de vooroordelen......................................................................................23
6.5.2.: Inwerken op de categorisering...........................................................................................................24
Hoofdstuk 7: Attitudes................................................................................................................................. 24
7.1.: Ontstaan van attitudes..............................................................................................................................24
7.1.1.: Aangeboren gevoeligheden (nature).................................................................................................24
7.1.2.: Beredeneerde afwegingen.................................................................................................................24
7.1.3.: Sociale invloeden................................................................................................................................25
7.1.4.: Conditionering....................................................................................................................................25
7.1.5.: Het effect van herhaalde blootstelling...............................................................................................25
7.2.: Effectieve beïnvloedingsstrategieën..........................................................................................................26
Attitudes een bepaalde richting uitsturen?...................................................................................................26
7.2.1.: De klassieke benaderingswijze...........................................................................................................26
7.2.2.: Zich teweerstellen tegen beïnvloeding..............................................................................................26
7.3.: Attitudes en gedrag....................................................................................................................................27
7.3.1.: Invloed van attitudes op het gedrag.......................................................................................................27
7.3.2.: Invloed van het gedrag op de attitudes..............................................................................................27
, Samenvatting sociale psychologie (semester 1)
Hoofdstuk 1: kennismaking met de sociale psychologie
1.1.: Studieobject van de sociale psychologie
Sociale deprivatie = sociale tekortkomingen
Sociale paradox = sociale tegenstelling
1.1.1.: Gebiedsomschrijving
Sociale psychologie (Allport, 1985) = de wetenschappelijke studie van de manier waarop
gedachten, gevoelens en handelingen van mensen beïnvloedt worden door de feitelijke,
voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid van anderen
- ‘een wetenschappelijke studie’: 3 onderzoekmethodes
1) Begrijpende methode: verbale beschrijvingen van het soort samenhangen die naar
voor treden
- Gevalsstudies!
- Nauwgezetter & systematischer dan intuïtieve methode
- Beperking: subjectiviteit
- Positief: onverwachte nieuwe hypothesen kunnen naar voren treden
2) Correlationele methode: verschillende soorten gegevens verzameld, vervolgens
statistische bewerkingen correlaties?
- Correlatie = hoe veranderingen in de ene variabele samenhangen met veranderingen
in de andere
o Positieve correlatie
o Negatieve correlatie
o Nulcorrelatie
3) Experimentele methode: onderzoek naar de invloed van de ene variabele op de
andere
- Afhankelijke variabele (AV): eigenschap/gebeurtenis waarvan we willen weten
waardoor ze beïnvloed wordt
- Onafhankelijke variabele (OV): eigenschap/gebeurtenis waarvan we vermoeden dat
ze invloed heeft op de AV
- Belangrijk: geen storende variabele, situatie onder controle
- Meestal twee gelijke, random gekozen groepen uit één populatie
- Experimentele groep: krijgt OV, effect van OV
- Controlegroep: geen OV, effect zonder OV
- Causale/oorzakelijke relatie
- Wetenschappelijke aanpak: empirische cylcus = niet direct conclusies, eerst mogelijke
verklaringen/hypothesen die getoetst worden
Hoofdstuk 1: kennismaking met de sociale psychologie..................................................................................3
1.1.: Studieobject van de sociale psychologie......................................................................................................3
1.1.1.: Gebiedsomschrijving............................................................................................................................3
1.1.2.: De eigen invalshoek van de sociale psychologie..................................................................................4
1.2.: Enkele belangrijke evoluties.........................................................................................................................4
1.2.1.: Kenmerken bij het ontstaan.................................................................................................................4
1.2.2.: Latere aandachtspunten.......................................................................................................................5
Hoofdstuk 2: groepsnormen: de groep als richtsnoer voor individu................................................................6
2.1.: Hoe normen ontstaan..................................................................................................................................6
2.1.1.: Van bovenaf opgelegde normen..........................................................................................................6
2.1.2.: Normen die spontaan ontstaan binnen de groep................................................................................6
2.2.: Impact van een groepsnorm op het individu...............................................................................................6
2.2.1.: Automatische sociale invloed...............................................................................................................6
2.2.2.: Conformeren aan de groepsnorm........................................................................................................7
2.2.3.: Inwilligen van een verzoek...................................................................................................................8
2.2.4.: Gehoorzamen aan een bevel................................................................................................................8
Hoofdstuk 3: Prosociaal gedrag.................................................................................................................... 10
3.1.: Onderliggende motieven van prosociaal gedrag.......................................................................................10
3.1.1.: Genetische verwantschap..................................................................................................................10
3.1.2.: Dienst en wederdienst........................................................................................................................10
3.1.3.: Onberekende dienstbaarheid.............................................................................................................10
3.2.: Hulp bieden in noodsituaties......................................................................................................................11
3.2.1.: Vijf stappen naar het bieden van hulp...............................................................................................11
3.2.2.: Nuancering..........................................................................................................................................12
3.2.3.: Kenmerken van de situatie.................................................................................................................12
3.2.4.: Individuele verschillen........................................................................................................................13
Hoofdstuk 4: Interpersoonlijke processen.................................................................................................... 14
4.1.: Als de individuele prestaties identificeerbaar zijn......................................................................................14
4.1.1.: Sociale facilitatie.................................................................................................................................14
4.1.2.: Sociale belemmering..........................................................................................................................14
4.1.3.: De sociale-activeringshypothese van Zajonc......................................................................................14
4.1.4.: Verdere theoretische uitwerkingen...................................................................................................15
4.1.5.: Persoonlijkheidsverschillen................................................................................................................15
4.2.: Als de prestaties niet individueel herkenbaar zijn......................................................................................15
4.2.1.: Sociaal parasiteren.............................................................................................................................15
4.2.2.: Positieve effecten van onherkenbaarheid..........................................................................................15
4.3.: De impact van anonimiteit op het gedrag.................................................................................................16
4.3.1.: Een verlaagde drempel voor antisociaal gedrag................................................................................16
4.3.2.: Het faciliteren van sociaal gedrag......................................................................................................16
4.3.3.: Mogelijke verkaringen........................................................................................................................16
Hoofdstuk 5: Sociale waarneming................................................................................................................ 16
5.1.: Het materiaal waarop we ons baseren......................................................................................................16
5.1.1.: Het fysieke uiterlijk.............................................................................................................................16
5.1.2.: Het gedrag..........................................................................................................................................16
5.1.3.: Non-verbaal gedrag............................................................................................................................17
, 5.2.: Het attributieproces...................................................................................................................................17
5.2.1.: Interne of externe oorzaken van het gedrag......................................................................................17
5.2.2.: Fouten en vertekeningen bij het attribueren.....................................................................................17
5.3.: Uitwerking tot een globaal beeld...............................................................................................................18
5.3.1.: Kenmerken van de binnenkomende informatie................................................................................18
5.3.2.: Kenmerken van de beoordelaar.........................................................................................................19
5.3.3.: Hoe we omgaan met nieuwe informatie............................................................................................20
5.4.: (On)nauwkeurigheid van de sociale waarneming.....................................................................................20
Hoofdstuk 6: Groepsperceptie...................................................................................................................... 20
6.1.: Sociale categorisering (cognitieve component).........................................................................................20
6.1.1.: Het indelen van mensen in sociale categorieën.................................................................................20
6.1.2.: Ik, wij en de anderen..........................................................................................................................21
6.2.: Stereotypering............................................................................................................................................21
6.2.1.: Kenmerken van stereotypen..............................................................................................................21
6.2.2.: Herkomst van stereotypen.................................................................................................................22
6.2.3.: Waarom stereotypen zo moeilijk te veranderen zijn.........................................................................22
6.3.: Vooroordelen en discriminatie (affectieve component).............................................................................23
6.3.1.: Het activeren van stereotypen...........................................................................................................23
6.3.2.: Van stereotype naar discriminatie (gedragsmatige component)......................................................23
6.4.: Discriminatie meten...................................................................................................................................23
6.5.: Ingaan tegen vooroordelen en discriminatie.............................................................................................23
6.5.1.: Rechtstreeks inwerken op de vooroordelen......................................................................................23
6.5.2.: Inwerken op de categorisering...........................................................................................................24
Hoofdstuk 7: Attitudes................................................................................................................................. 24
7.1.: Ontstaan van attitudes..............................................................................................................................24
7.1.1.: Aangeboren gevoeligheden (nature).................................................................................................24
7.1.2.: Beredeneerde afwegingen.................................................................................................................24
7.1.3.: Sociale invloeden................................................................................................................................25
7.1.4.: Conditionering....................................................................................................................................25
7.1.5.: Het effect van herhaalde blootstelling...............................................................................................25
7.2.: Effectieve beïnvloedingsstrategieën..........................................................................................................26
Attitudes een bepaalde richting uitsturen?...................................................................................................26
7.2.1.: De klassieke benaderingswijze...........................................................................................................26
7.2.2.: Zich teweerstellen tegen beïnvloeding..............................................................................................26
7.3.: Attitudes en gedrag....................................................................................................................................27
7.3.1.: Invloed van attitudes op het gedrag.......................................................................................................27
7.3.2.: Invloed van het gedrag op de attitudes..............................................................................................27
, Samenvatting sociale psychologie (semester 1)
Hoofdstuk 1: kennismaking met de sociale psychologie
1.1.: Studieobject van de sociale psychologie
Sociale deprivatie = sociale tekortkomingen
Sociale paradox = sociale tegenstelling
1.1.1.: Gebiedsomschrijving
Sociale psychologie (Allport, 1985) = de wetenschappelijke studie van de manier waarop
gedachten, gevoelens en handelingen van mensen beïnvloedt worden door de feitelijke,
voorgestelde of geïmpliceerde aanwezigheid van anderen
- ‘een wetenschappelijke studie’: 3 onderzoekmethodes
1) Begrijpende methode: verbale beschrijvingen van het soort samenhangen die naar
voor treden
- Gevalsstudies!
- Nauwgezetter & systematischer dan intuïtieve methode
- Beperking: subjectiviteit
- Positief: onverwachte nieuwe hypothesen kunnen naar voren treden
2) Correlationele methode: verschillende soorten gegevens verzameld, vervolgens
statistische bewerkingen correlaties?
- Correlatie = hoe veranderingen in de ene variabele samenhangen met veranderingen
in de andere
o Positieve correlatie
o Negatieve correlatie
o Nulcorrelatie
3) Experimentele methode: onderzoek naar de invloed van de ene variabele op de
andere
- Afhankelijke variabele (AV): eigenschap/gebeurtenis waarvan we willen weten
waardoor ze beïnvloed wordt
- Onafhankelijke variabele (OV): eigenschap/gebeurtenis waarvan we vermoeden dat
ze invloed heeft op de AV
- Belangrijk: geen storende variabele, situatie onder controle
- Meestal twee gelijke, random gekozen groepen uit één populatie
- Experimentele groep: krijgt OV, effect van OV
- Controlegroep: geen OV, effect zonder OV
- Causale/oorzakelijke relatie
- Wetenschappelijke aanpak: empirische cylcus = niet direct conclusies, eerst mogelijke
verklaringen/hypothesen die getoetst worden
