Samenvatting Sportpsychologie
Specialisatie Sport
Module sportpsychologie
Studietaken & Hoorcollege
Inhoudsopgave
Week 1 Introductie ................................................................................................................. 2
Week 2 Motivatie en doelen stellen ....................................................................................... 4
Week 3 Zelfvertrouwen en gedachtecontrole ......................................................................... 9
Week 4 Concentratie en aandachtstraining .......................................................................... 13
Week 5 Arousal en Spanningsregulatie ............................................................................... 17
Week 6 Visualisatie en Teamdynamica ............................................................................... 21
Week 7 Psychosociale aspecten van sportblessures ............................................................. 25
Week 8 Presteren en falen onder druk ................................................................................. 29
Wouter de Vroome
1
,Week 1 Introductie
Omschrijf de begrippen ‘sportpsychologie’ en ‘mentale training’ (ook wel psychological skills
training).
Sportpsychologie:
Sportpsychologie is de tak van wetenschap, die de mentale aspecten van beweging
bestudeert. Sportpsychologie bestudeert gedrag in situaties van sport en bewegen. Hierbij
worden de principes van psychologie toegepast. Aan de ene kant brengt sportpsychologie de
invloed van psychologische en emotionele factoren op sport in kaart en aan de andere kant
de invloed van sport op psychologische en emotionele factoren.
Mentale training
Bij het leveren van sportprestaties komt meer kijken dan fysieke, technische en tactische
vaardigheden alleen. Ook mentale vaardigheden spelen een grote rol. Voorbeelden van
mentale factoren zijn zelfvertrouwen, motivatie, concentratie en spanningsregulatie. Denk
bijvoorbeeld aan een sporter die op trainingen goed presteert, maar tijdens wedstrijden niet
zijn gebruikelijke niveau haalt. Net als fysieke vaardigheden zijn mentale vaardigheden
trainbaar. Mentale training houdt in dat op een systematische manier mentale vaardigheden
worden aangeleerd. Het doel hiervan is het verbeteren van de prestaties van de sporter.
Hoorcollege:
Sportpsychologie:
De Wetenschap die gedachtes, gevoelens en gedrag van mensen in sportsituaties
bestudeert.
Mentale training:
Het systematisch aanleren van mentale vaardigheden teneinde sportprestaties te
verbeteren.
De mentale basisvaardigheden zijn:
- Visualisatie
- Doelen stellen
- Aandacht/concentratie
- Spanningsregulatie
- Gedachte controle
Sterke wisselingen in prestaties hebben vaak een mentale oorzaak.
De individuele kenmerken en ervaringen kunnen op drie manieren geïnventariseerd worden:
1. Intake gesprek
2. Gestandaardiseerde vragenlijst
3. Observatie
2
,Ideale prestatie model
Het doel van mentale training is het bereiken van de ideale prestatie toestand. De
voorwaarden daarvoor zijn commitment (toewijding) en belief (geloof in eigen kunnen). Om
de ideale prestatie toestand te bereiken is het eerst nodig om de kenmerken van de sporter
in kaart te brengen, door middel van interview, observatie en het maken van een
sportpsychologisch profiel. Daardoor wordt de zelfkennis en inzicht van de sporter vergroot.
De vaardigheden die vervolgens worden aangereikt zijn: bewustwording/zelfkennis, doelen
stellen, ademhaling/ontspanning/activering, visualiseren, concentratie/aandacht, en
gedachtetraining.. Daarna dient de sporter de vaardigheden toe te passen in de wedstrijden
wat zelfcontrole wordt genoemd.
3
,Week 2 Motivatie en doelen stellen
Studietaak 1:
Geef een definitie van het begrip motivatie (zie hoofdstuk 3 Weinberg & Gould).
‘de richting en intensiteit van iemands inzet’ (Sage, 1977).’
Richting: in hoeverre zoekt iemand situaties uit/benadert hij situaties?
Intensiteit: in welke mate zet iemand zich in in een situatie?
Nb. Richting en intensiteit hangen samen!
Het is een interne persoonlijke eigenschap
Het is heeft een externe invloed (nodig)
Het is een consequentie of uitleg van ons gedrag
Beschrijf de richtlijnen voor het vergroten van motivatie
Richtlijn 1: let op zowel de situatie als de eigenschappen van mensen bij motivatie
Om motivatie te vergroten, moet je op zowel de omgeving als persoonlijke factoren letten.
Er moet niet alleen aandacht aan één van beide gegeven worden.
Richtlijn 2: begrijp de meerdere motieven van participatie van mensen
Het is belangrijk om te snappen wat iemand zijn motieven zijn voor deelname aan een sport.
Er is hier een verschil tussen de verschillende leeftijdsgroepen. De jongeren doen het vaak
voor het laten zijn van hun competenties (wat ze kunnen), terwijl ouderen het al veel meer
doen voor hun gezondheid en fit blijven.
Self-determination theory: iedere sporter is gemotiveerd om drie aspecten te
belonen/ontwikkelen:
- Het gevoel dat je ergens goed in bent
- Autonoom (zelf beslissingen kunnen maken)
- Sociale connectie (ik hoor bij een team)
Hoe hoger je deze aspecten voor een sporter kan krijgen, hoe hoger de motivatie zal
worden.
Tot slot is het van belang om de motieven van anderen te monitoren. Als je weet welke
motieven voor iemand belangrijk zijn, kan je hier op inspelen om de motivatie te vergroten.
Richtlijn 3: verander de omgeving om motivatie te vergroten
- Bied zowel competitie als recreatief aan, afhankelijk van wat de sporter het liefst
doet
- Zorg voor meerdere mogelijkheden, richt je niet op één deel (bij topsporters, niet
alleen op het presteren maar ook op lol hebben).
- Probeer te individualiseren binnen de groep
4
, Richtlijn 4: beïnvloeding van de motivatie
Door je eigen gedrag kan je de motivatie van de sporters beïnvloeden. Als je zelf ontzettend
gemotiveerd bent, zal een sporter dat ook kunnen worden. Als je zelf een mindere dag hebt
moet je er of voor zorgen dat de sporters dat niet door hebben, of je moet dit van te voren
aangeven zodat de sporter daar rekening mee kan houden. Anders kan de sporter denken
dat jou gedrag door zijn prestatie komt, en dit kan voor een mindere motivatie zorgen.
Richtlijn 5: gebruik gedrag modificatie om ongewilde motieven te veranderen
Gebruik gedrag modificatie technieken om ongewild gedrag/motieven te veranderen en de
zwakke (gewilde) motieven te versterken. Dit kan door middel van belonen en straffen.
Studietaak 2:
Er bestaan diverse types intrinsieke en extrinsieke motivatie (zie hoofdstuk 6 Weinberg &
Gould). Omschrijf deze.
Intrinsiek
- Kennis
o Het individu participeert in een activiteit voor het genot en plezier dat zij
hiervan krijgt terwijl ze leert, onderzoekt of probeert te begrijpen van iets
nieuws.
- Vervulling
o Het individu participeert in een activiteit voor het genot en plezier dat hij
hiervan krijgt wanneer hij iets maakt of een moeilijke bekwaamheid (skill)
onder de knie krijgt.
- Stimulatie
o De persoon participeert in een activiteit om fijne sensaties zoals plezier,
opwinding en aesthetisch plezier te verkrijgen.
Extrinsiek
- Geïntegreerde regulatie
o Bij een activiteit is de gewilde uitkomst van de activiteit belangrijker dan de
interesse in de activiteit op zichzelf
- Geïdentificeerde regulatie
o Het gedrag is hoog gewaardeerd, geaccepteerd en beoordeeld door het
individu. Hierdoor zal het gedrag veel uitgevoerd worden, ook al wordt de
activiteit op zichzelf niet als plezierig ervaren.
- Geintrojecteerde regulatie
o Het individu is gemotiveerd door interne aansporing en druk, alhoewel het
gedrag nog steeds niet self-determined is omdat het gereguleerd wordt door
externe aspecten (naar de sportschool gaan om er goed uit te zien voor een
ander)
- Externe regulatie
o Het gedrag is compleet gecontroleerd door externe aspecten zoals beloning
en beperkingen,
5
Specialisatie Sport
Module sportpsychologie
Studietaken & Hoorcollege
Inhoudsopgave
Week 1 Introductie ................................................................................................................. 2
Week 2 Motivatie en doelen stellen ....................................................................................... 4
Week 3 Zelfvertrouwen en gedachtecontrole ......................................................................... 9
Week 4 Concentratie en aandachtstraining .......................................................................... 13
Week 5 Arousal en Spanningsregulatie ............................................................................... 17
Week 6 Visualisatie en Teamdynamica ............................................................................... 21
Week 7 Psychosociale aspecten van sportblessures ............................................................. 25
Week 8 Presteren en falen onder druk ................................................................................. 29
Wouter de Vroome
1
,Week 1 Introductie
Omschrijf de begrippen ‘sportpsychologie’ en ‘mentale training’ (ook wel psychological skills
training).
Sportpsychologie:
Sportpsychologie is de tak van wetenschap, die de mentale aspecten van beweging
bestudeert. Sportpsychologie bestudeert gedrag in situaties van sport en bewegen. Hierbij
worden de principes van psychologie toegepast. Aan de ene kant brengt sportpsychologie de
invloed van psychologische en emotionele factoren op sport in kaart en aan de andere kant
de invloed van sport op psychologische en emotionele factoren.
Mentale training
Bij het leveren van sportprestaties komt meer kijken dan fysieke, technische en tactische
vaardigheden alleen. Ook mentale vaardigheden spelen een grote rol. Voorbeelden van
mentale factoren zijn zelfvertrouwen, motivatie, concentratie en spanningsregulatie. Denk
bijvoorbeeld aan een sporter die op trainingen goed presteert, maar tijdens wedstrijden niet
zijn gebruikelijke niveau haalt. Net als fysieke vaardigheden zijn mentale vaardigheden
trainbaar. Mentale training houdt in dat op een systematische manier mentale vaardigheden
worden aangeleerd. Het doel hiervan is het verbeteren van de prestaties van de sporter.
Hoorcollege:
Sportpsychologie:
De Wetenschap die gedachtes, gevoelens en gedrag van mensen in sportsituaties
bestudeert.
Mentale training:
Het systematisch aanleren van mentale vaardigheden teneinde sportprestaties te
verbeteren.
De mentale basisvaardigheden zijn:
- Visualisatie
- Doelen stellen
- Aandacht/concentratie
- Spanningsregulatie
- Gedachte controle
Sterke wisselingen in prestaties hebben vaak een mentale oorzaak.
De individuele kenmerken en ervaringen kunnen op drie manieren geïnventariseerd worden:
1. Intake gesprek
2. Gestandaardiseerde vragenlijst
3. Observatie
2
,Ideale prestatie model
Het doel van mentale training is het bereiken van de ideale prestatie toestand. De
voorwaarden daarvoor zijn commitment (toewijding) en belief (geloof in eigen kunnen). Om
de ideale prestatie toestand te bereiken is het eerst nodig om de kenmerken van de sporter
in kaart te brengen, door middel van interview, observatie en het maken van een
sportpsychologisch profiel. Daardoor wordt de zelfkennis en inzicht van de sporter vergroot.
De vaardigheden die vervolgens worden aangereikt zijn: bewustwording/zelfkennis, doelen
stellen, ademhaling/ontspanning/activering, visualiseren, concentratie/aandacht, en
gedachtetraining.. Daarna dient de sporter de vaardigheden toe te passen in de wedstrijden
wat zelfcontrole wordt genoemd.
3
,Week 2 Motivatie en doelen stellen
Studietaak 1:
Geef een definitie van het begrip motivatie (zie hoofdstuk 3 Weinberg & Gould).
‘de richting en intensiteit van iemands inzet’ (Sage, 1977).’
Richting: in hoeverre zoekt iemand situaties uit/benadert hij situaties?
Intensiteit: in welke mate zet iemand zich in in een situatie?
Nb. Richting en intensiteit hangen samen!
Het is een interne persoonlijke eigenschap
Het is heeft een externe invloed (nodig)
Het is een consequentie of uitleg van ons gedrag
Beschrijf de richtlijnen voor het vergroten van motivatie
Richtlijn 1: let op zowel de situatie als de eigenschappen van mensen bij motivatie
Om motivatie te vergroten, moet je op zowel de omgeving als persoonlijke factoren letten.
Er moet niet alleen aandacht aan één van beide gegeven worden.
Richtlijn 2: begrijp de meerdere motieven van participatie van mensen
Het is belangrijk om te snappen wat iemand zijn motieven zijn voor deelname aan een sport.
Er is hier een verschil tussen de verschillende leeftijdsgroepen. De jongeren doen het vaak
voor het laten zijn van hun competenties (wat ze kunnen), terwijl ouderen het al veel meer
doen voor hun gezondheid en fit blijven.
Self-determination theory: iedere sporter is gemotiveerd om drie aspecten te
belonen/ontwikkelen:
- Het gevoel dat je ergens goed in bent
- Autonoom (zelf beslissingen kunnen maken)
- Sociale connectie (ik hoor bij een team)
Hoe hoger je deze aspecten voor een sporter kan krijgen, hoe hoger de motivatie zal
worden.
Tot slot is het van belang om de motieven van anderen te monitoren. Als je weet welke
motieven voor iemand belangrijk zijn, kan je hier op inspelen om de motivatie te vergroten.
Richtlijn 3: verander de omgeving om motivatie te vergroten
- Bied zowel competitie als recreatief aan, afhankelijk van wat de sporter het liefst
doet
- Zorg voor meerdere mogelijkheden, richt je niet op één deel (bij topsporters, niet
alleen op het presteren maar ook op lol hebben).
- Probeer te individualiseren binnen de groep
4
, Richtlijn 4: beïnvloeding van de motivatie
Door je eigen gedrag kan je de motivatie van de sporters beïnvloeden. Als je zelf ontzettend
gemotiveerd bent, zal een sporter dat ook kunnen worden. Als je zelf een mindere dag hebt
moet je er of voor zorgen dat de sporters dat niet door hebben, of je moet dit van te voren
aangeven zodat de sporter daar rekening mee kan houden. Anders kan de sporter denken
dat jou gedrag door zijn prestatie komt, en dit kan voor een mindere motivatie zorgen.
Richtlijn 5: gebruik gedrag modificatie om ongewilde motieven te veranderen
Gebruik gedrag modificatie technieken om ongewild gedrag/motieven te veranderen en de
zwakke (gewilde) motieven te versterken. Dit kan door middel van belonen en straffen.
Studietaak 2:
Er bestaan diverse types intrinsieke en extrinsieke motivatie (zie hoofdstuk 6 Weinberg &
Gould). Omschrijf deze.
Intrinsiek
- Kennis
o Het individu participeert in een activiteit voor het genot en plezier dat zij
hiervan krijgt terwijl ze leert, onderzoekt of probeert te begrijpen van iets
nieuws.
- Vervulling
o Het individu participeert in een activiteit voor het genot en plezier dat hij
hiervan krijgt wanneer hij iets maakt of een moeilijke bekwaamheid (skill)
onder de knie krijgt.
- Stimulatie
o De persoon participeert in een activiteit om fijne sensaties zoals plezier,
opwinding en aesthetisch plezier te verkrijgen.
Extrinsiek
- Geïntegreerde regulatie
o Bij een activiteit is de gewilde uitkomst van de activiteit belangrijker dan de
interesse in de activiteit op zichzelf
- Geïdentificeerde regulatie
o Het gedrag is hoog gewaardeerd, geaccepteerd en beoordeeld door het
individu. Hierdoor zal het gedrag veel uitgevoerd worden, ook al wordt de
activiteit op zichzelf niet als plezierig ervaren.
- Geintrojecteerde regulatie
o Het individu is gemotiveerd door interne aansporing en druk, alhoewel het
gedrag nog steeds niet self-determined is omdat het gereguleerd wordt door
externe aspecten (naar de sportschool gaan om er goed uit te zien voor een
ander)
- Externe regulatie
o Het gedrag is compleet gecontroleerd door externe aspecten zoals beloning
en beperkingen,
5
