Inleidende deel
Basisdocument bewegingsonderwijs
2.2 → overzicht van leerlijnen en bewegingsthema’s
Leerlijn Bewegingsthema Bewegingsprobleem
Balanceren Balanceren Handhaven van evenwicht en herstellen van
evenwichtsverstoringen bij het verplaatsen op een
(in)stabiel vlak.
Rijden Vaart maken op een rijtuig om in balans vaart te
behouden.
Glijden Vaart maken op een glijvlak om in balans vaart te
behouden.
Acrobatiek In balans uitvoeren van een beweging of pose in
samenwerking met een ander of anderen.
Klimmen Klauteren Handhaven van voldoende grip met de handen en
steun met de voeten om te verplaatsen over
klautervlakken.
Touwklimmen Handhaven van voldoende grip en creëren van
steunpunten voor de voeten in één of meerdere
touwen om te verplaatsen.
Zwaaien Schommelen Meebewegen in zit of stand op een
schommeltoestel om de zwaai te vergroten of te
onderhouden.
Hangend zwaaien Meebewegen aan een zwaaiend toestel om de
zwaai te vergroten of te onderhouden.
Steunend zwaaien Komen tot steun op een zwaaiend toestel om de
zwaai te vergroten of te onderhouden.
Over de kop gaan Over de kop gaan Inzetten van rotatie tot over de kop gaan en tijdig
deze rotatie weer afremmen.
Springen Vrije sprong Afzetten om lang in de lucht te zweven.
Steunspringen Afzetten om lang te zweven voor en/of na de
handenplaatsing op een steunvlak.
Loopspringen Passeren van een hindernis en gelijkmatig door
kunnen lopen of springen na de hindernis.
Touwtjespringen Afzetten om in herhaling in of over een
ronddraaiend touw te springen.
Ver- en hoogspringen Afzetten om een zo groot mogelijke afstand of
hoogte te overbruggen.
Hardlopen Hardlopen Lopen om zo snel mogelijk ergens te komen.
Mikken Wegspelen Wegspelen van een speelvoorwerp om dit zo hard
en.of ver mogelijk weg te krijgen.
Mikken Wegspelen van een speelvoorwerp om dit zo
precies mogelijk in of tegen een mikdoel te
krijgen.
Jongleren Werpen en vangen Wegspelen van een speelvoorwerp zodat dit
gevangen kan worden.
Soleren Een speelvoorwerp tikkend in beweging houden.
Retourneren Heen en weer tikken (slaan) van een
, speelvoorwerp samen met een medespeler.
Doelspelen Keeperspelen Met een bal een tegenstander (keeper) passeren
om een doel te raken, terwijl de tegenstander
probeert de bal te onderscheppen om het doel te
verdedigen.
Lummelspelen Met een bal een tegenstander (lummel) passeren
om een medespeler te bereiken, terwijl de
tegenspeler probeert de bal te onderscheppen om
zelf in balbezit te komen.
Aangepaste Met een bal een tegenspeler (verdediger)
sportspelen passeren om zichzelf of een medespeler in
scoringspositie te brengen, terwijl de tegenspeler
probeert de bal te onderscheppen en een
doelpoging proberen te voorkomen.
Tikspelen Tikspelen Bedreigen van een loper door deze te willen
tikken, terwijl de loper probeert het tikken te
voorkomen.
Afgooispelen Bedreigen van een loper door deze af te willen
gooien, terwijl de loper probeert het afgooien te
voorkomen.
Honkloopspelen Bedreigen van de loper door deze met de bal in
hand uit te tikken of uit te branden op een honk,
terwijl de loper probeert het uittikken of branden
te voorkomen.
Stoeispelen Stoeispelen Duwen of trekken aan een tegenspeler om deze
uit balans te brengen, terwijl deze probeert deze
balansverstoring te voorkomen.
Bewegen op Bewegen n.a.v. het Aanpassen van het tempo en ritme van het
muziek tempo van de muziek bewegen aan het tempo en ritme van de muziek
Bewegen n.a.v. de Aanpassen van het moment van inzetten, stoppen
frasering van de en veranderen van richting van bewegen aan de
muziek frasering in de muziek.
Een dans uitvoeren op Uitvoeren van verschillende bewegingspatronen
muziek op de muziek.
2.3 → Kernactiviteiten
Een kernactiviteit is een bewegingsactiviteit waarin een bepaald bewegingsprobleem indringend aan
de orde komt. Het is belangrijk dat een kernactiviteit voldoende wordt herhaald, zodat het beoogde
leerresultaat bereikt kan worden. Een kernactiviteit komt het liefst in 3 leeftijdsgroepen aan de orde.
Bij keuze voor kernactiviteiten zijn de volgende criteria gehanteerd, de activiteit….
● heeft relevantie voor de hedendaagse bewegingscultuur van de kinderen en het
vervolgonderwijs
● is voor negentig procent van de kinderen haalbaar (overige 10% is zorg, deze leerlingen
komen vaak in aanmerking voor motorische remedial teaching (MRT)
● komt regelmatig terug in het programma
● leidt tot een longitudinale lijn in leerresultaten
, ● biedt realisatiemogelijkheden in een redelijk ingerichte accommodatie
● biedt mogelijkheden voor realisatie van pedagogische bedoelingen
● biedt mogelijkheden om ook reguleringsdoelen aan de orde te stellen
2.4 → Verwante activiteiten
Naast kernactiviteiten kunnen er af en toe ook andere activiteiten aan de orde komen. Bij ieder
bewegingsthema worden per leeftijdsgroep ook één of meer verwante activiteiten genoemd.
Voorbeelden hiervan zijn hinkelen en steltenlopen op het schoolplein.
2.5 → Uitbouwfactoren
Binnen ieder bewegingsthema worden uitbouwfactoren genoemd ten aanzien van:
● Het arrangement → bijvoorbeeld de hoogte van de toestellen, de inrichting van het
speelveld
● De uitvoeringswijze → bijvoorbeeld de uitvoering van de sprong, de wijze van landen
● De reguleringswijze → bijvoorbeeld de manier van hulpverlenen en samenwerken
Leerlijn balanceren
Basisdocument bewegingsonderwijs
Kenmerken van balanceeractiviteiten
● Gaan over een beperkt stabiel vlak
● Gaan over een beperkt labiel vlak
● Verplaatsen met behulp van losse materialen (klossen, stelten)
● Passeren van hindernissen op een beperkt vlak
● Passeren van een ander op een beperkt vlak
● Elkaar in evenwicht houden
● Zoeken naar een gezamelijke balans
6.1.3 → Bewegingsthema glijden
Groepen Kernactiviteiten Verwante activiteiten
1/2 Glijden van brede glijbaan Schaatsen op dubbel ijzer
3/4 Glijden van smalle glijbaan Schaat op dubbel ijzer
5/6 Glijden met afzweven Schaatsen
, 7/8 Staand glijden van brede glijbaan Schaatsen
Uitbouwfactoren
● Arrangement
○ Van brede naar smalle glijbaan
○ Van vlak naar steil glijden
○ Van kort naar lange glijbaan
○ Van glijden zonder naar glijden met matje
○ Van zonder naar met afzweven
● Uitvoeringswijze
○ Van langzaam naar snel
○ Van zittend naar staand
● Reguleringswijze
○ Tijding en eerlijk van beurt wisselen
○ Kennis hebben over gevaarsfactoren bij het glijden
○ Enige kennis hebben over hoe je sneller kunt glijden
Groep 1/2 → Glijden van brede glijbaan
Niveau Uitvoeringswijze
Zorg Gaat niet op het glijmatje zitten of laat de zijrand niet los
1 Gaat voorzichtig naar beneden en remt af en toe af
2 Glijdt in één tempo naar beneden
3 Glijdt in hoog tempo naar beneden en landt op voeten op de mat
Opdracht:
Ga op het glijmatje zitten op de glijbaan en glijd naar beneden
Arrangement:
- Brede glijbaan (met opstaande rand) van 2.5 meter
- Glijbaan ingehaakt in de kast net onder de bovenkant op 1 meter hoogte
- Mat onder de glijbaan
- Glijmatje om op te glijden
Reguleringsdoelen:
- Geeft glijmatje door aan de volgende glijder
- Houdt mat onder de glijbaan vrij
Basisdocument bewegingsonderwijs
2.2 → overzicht van leerlijnen en bewegingsthema’s
Leerlijn Bewegingsthema Bewegingsprobleem
Balanceren Balanceren Handhaven van evenwicht en herstellen van
evenwichtsverstoringen bij het verplaatsen op een
(in)stabiel vlak.
Rijden Vaart maken op een rijtuig om in balans vaart te
behouden.
Glijden Vaart maken op een glijvlak om in balans vaart te
behouden.
Acrobatiek In balans uitvoeren van een beweging of pose in
samenwerking met een ander of anderen.
Klimmen Klauteren Handhaven van voldoende grip met de handen en
steun met de voeten om te verplaatsen over
klautervlakken.
Touwklimmen Handhaven van voldoende grip en creëren van
steunpunten voor de voeten in één of meerdere
touwen om te verplaatsen.
Zwaaien Schommelen Meebewegen in zit of stand op een
schommeltoestel om de zwaai te vergroten of te
onderhouden.
Hangend zwaaien Meebewegen aan een zwaaiend toestel om de
zwaai te vergroten of te onderhouden.
Steunend zwaaien Komen tot steun op een zwaaiend toestel om de
zwaai te vergroten of te onderhouden.
Over de kop gaan Over de kop gaan Inzetten van rotatie tot over de kop gaan en tijdig
deze rotatie weer afremmen.
Springen Vrije sprong Afzetten om lang in de lucht te zweven.
Steunspringen Afzetten om lang te zweven voor en/of na de
handenplaatsing op een steunvlak.
Loopspringen Passeren van een hindernis en gelijkmatig door
kunnen lopen of springen na de hindernis.
Touwtjespringen Afzetten om in herhaling in of over een
ronddraaiend touw te springen.
Ver- en hoogspringen Afzetten om een zo groot mogelijke afstand of
hoogte te overbruggen.
Hardlopen Hardlopen Lopen om zo snel mogelijk ergens te komen.
Mikken Wegspelen Wegspelen van een speelvoorwerp om dit zo hard
en.of ver mogelijk weg te krijgen.
Mikken Wegspelen van een speelvoorwerp om dit zo
precies mogelijk in of tegen een mikdoel te
krijgen.
Jongleren Werpen en vangen Wegspelen van een speelvoorwerp zodat dit
gevangen kan worden.
Soleren Een speelvoorwerp tikkend in beweging houden.
Retourneren Heen en weer tikken (slaan) van een
, speelvoorwerp samen met een medespeler.
Doelspelen Keeperspelen Met een bal een tegenstander (keeper) passeren
om een doel te raken, terwijl de tegenstander
probeert de bal te onderscheppen om het doel te
verdedigen.
Lummelspelen Met een bal een tegenstander (lummel) passeren
om een medespeler te bereiken, terwijl de
tegenspeler probeert de bal te onderscheppen om
zelf in balbezit te komen.
Aangepaste Met een bal een tegenspeler (verdediger)
sportspelen passeren om zichzelf of een medespeler in
scoringspositie te brengen, terwijl de tegenspeler
probeert de bal te onderscheppen en een
doelpoging proberen te voorkomen.
Tikspelen Tikspelen Bedreigen van een loper door deze te willen
tikken, terwijl de loper probeert het tikken te
voorkomen.
Afgooispelen Bedreigen van een loper door deze af te willen
gooien, terwijl de loper probeert het afgooien te
voorkomen.
Honkloopspelen Bedreigen van de loper door deze met de bal in
hand uit te tikken of uit te branden op een honk,
terwijl de loper probeert het uittikken of branden
te voorkomen.
Stoeispelen Stoeispelen Duwen of trekken aan een tegenspeler om deze
uit balans te brengen, terwijl deze probeert deze
balansverstoring te voorkomen.
Bewegen op Bewegen n.a.v. het Aanpassen van het tempo en ritme van het
muziek tempo van de muziek bewegen aan het tempo en ritme van de muziek
Bewegen n.a.v. de Aanpassen van het moment van inzetten, stoppen
frasering van de en veranderen van richting van bewegen aan de
muziek frasering in de muziek.
Een dans uitvoeren op Uitvoeren van verschillende bewegingspatronen
muziek op de muziek.
2.3 → Kernactiviteiten
Een kernactiviteit is een bewegingsactiviteit waarin een bepaald bewegingsprobleem indringend aan
de orde komt. Het is belangrijk dat een kernactiviteit voldoende wordt herhaald, zodat het beoogde
leerresultaat bereikt kan worden. Een kernactiviteit komt het liefst in 3 leeftijdsgroepen aan de orde.
Bij keuze voor kernactiviteiten zijn de volgende criteria gehanteerd, de activiteit….
● heeft relevantie voor de hedendaagse bewegingscultuur van de kinderen en het
vervolgonderwijs
● is voor negentig procent van de kinderen haalbaar (overige 10% is zorg, deze leerlingen
komen vaak in aanmerking voor motorische remedial teaching (MRT)
● komt regelmatig terug in het programma
● leidt tot een longitudinale lijn in leerresultaten
, ● biedt realisatiemogelijkheden in een redelijk ingerichte accommodatie
● biedt mogelijkheden voor realisatie van pedagogische bedoelingen
● biedt mogelijkheden om ook reguleringsdoelen aan de orde te stellen
2.4 → Verwante activiteiten
Naast kernactiviteiten kunnen er af en toe ook andere activiteiten aan de orde komen. Bij ieder
bewegingsthema worden per leeftijdsgroep ook één of meer verwante activiteiten genoemd.
Voorbeelden hiervan zijn hinkelen en steltenlopen op het schoolplein.
2.5 → Uitbouwfactoren
Binnen ieder bewegingsthema worden uitbouwfactoren genoemd ten aanzien van:
● Het arrangement → bijvoorbeeld de hoogte van de toestellen, de inrichting van het
speelveld
● De uitvoeringswijze → bijvoorbeeld de uitvoering van de sprong, de wijze van landen
● De reguleringswijze → bijvoorbeeld de manier van hulpverlenen en samenwerken
Leerlijn balanceren
Basisdocument bewegingsonderwijs
Kenmerken van balanceeractiviteiten
● Gaan over een beperkt stabiel vlak
● Gaan over een beperkt labiel vlak
● Verplaatsen met behulp van losse materialen (klossen, stelten)
● Passeren van hindernissen op een beperkt vlak
● Passeren van een ander op een beperkt vlak
● Elkaar in evenwicht houden
● Zoeken naar een gezamelijke balans
6.1.3 → Bewegingsthema glijden
Groepen Kernactiviteiten Verwante activiteiten
1/2 Glijden van brede glijbaan Schaatsen op dubbel ijzer
3/4 Glijden van smalle glijbaan Schaat op dubbel ijzer
5/6 Glijden met afzweven Schaatsen
, 7/8 Staand glijden van brede glijbaan Schaatsen
Uitbouwfactoren
● Arrangement
○ Van brede naar smalle glijbaan
○ Van vlak naar steil glijden
○ Van kort naar lange glijbaan
○ Van glijden zonder naar glijden met matje
○ Van zonder naar met afzweven
● Uitvoeringswijze
○ Van langzaam naar snel
○ Van zittend naar staand
● Reguleringswijze
○ Tijding en eerlijk van beurt wisselen
○ Kennis hebben over gevaarsfactoren bij het glijden
○ Enige kennis hebben over hoe je sneller kunt glijden
Groep 1/2 → Glijden van brede glijbaan
Niveau Uitvoeringswijze
Zorg Gaat niet op het glijmatje zitten of laat de zijrand niet los
1 Gaat voorzichtig naar beneden en remt af en toe af
2 Glijdt in één tempo naar beneden
3 Glijdt in hoog tempo naar beneden en landt op voeten op de mat
Opdracht:
Ga op het glijmatje zitten op de glijbaan en glijd naar beneden
Arrangement:
- Brede glijbaan (met opstaande rand) van 2.5 meter
- Glijbaan ingehaakt in de kast net onder de bovenkant op 1 meter hoogte
- Mat onder de glijbaan
- Glijmatje om op te glijden
Reguleringsdoelen:
- Geeft glijmatje door aan de volgende glijder
- Houdt mat onder de glijbaan vrij
