Sociaal Wetenschappelijk Kader
Psychologisch denken
Hoofdstuk 1: Geest, gedrag en psychologische wetenschap
Wat is psychologie en wat is het niet?
Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en geestelijke processen van het individu.
Experimentele en toegepaste psychologie
Experimentele psychologie: gaat het om het verwerven van nieuwe kennis.
Toegepaste psychologie: gaat het om het leren toepassen van psychologische kennis.
Psychologische perspectieven:
1. Behavioristisch: verklaren we gedrag van geestelijke processen vanuit de fysieke
omgeving.
- Leren
- Beheersing van gedrag door de omgeving
- Stimuli en responsen, maar niet op mentale processen
2. Cultureel: verklaren we gedrag van geestelijke processen op basis van culturele
processen en invloeden. Sociale psychologie en cross-culturele en multiculturele
psychologie.
- Sociale invloeden op gedrag en mentale processen
- Hoe individuen functioneren in groepen
- Culturele verschillen
3. Cognitief: verklaren we gedrag van geestelijke processen aan de hand van wat er in
het koppie af speelt. De manier waarop je informatie verwerkt.
- Mentale processen zoals gedachten, leren, geheugen en perceptie
- De geest als computerachtige “machine”
- Hoe emotie en motivatie gedachten en perceptie beïnvloeden
4. Biologisch: verklaren we gedrag van geestelijke processen op basis van wat er in het
lichaam gebeurt. Neurowetenschap en evolutionaire psychologie.
- Zenuwstelsel
- Hormoonstelsel
- Genetica
- Fysieke kenmerken
5. Ontwikkelingsgericht: verklaren we gedrag van geestelijke processen vanuit de
opvoeding en de ontwikkelingsfase, sociale invloed van je directe omgeving.
- Veranderingen in psychologisch functioneren tijdens het leven
- Erfelijkheid en omgeving
, 6. Whole person: verklaren we gedrag van geestelijke processen op basis van motivatie.
Persoonlijkheid, psycho-dynamica en charisma.
- Het psychodynamische perspectief: dat zich richt op onbewuste motivatie en
psychische stoornissen
- Het humanistische perspectief: dat zich toelegt op geestelijke gezondheid en
menselijk potentieel
- Het perspectief van karaktertrekken en temperament: dat persoonskenmerken en
individuele verschillen benadrukt
Wetenschappelijke methode om ideeën te toetsen
Empirisch onderzoek: het verzamelen van objectieve informatie uit de eerste hand door
metingen die zijn gebaseerd op sensorische ervaringen en observatie.
De vier stappen van de wetenschappelijke methode:
1. Een hypothese ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen
3. De resultaten analyseren
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren
Hoofdstuk 2: Biopsychologie, neurowetenschappen en de menselijke aard
Evolutie
Het geleidelijke proces van biologische verandering van een soort dat zich aanpast aan zijn
omgeving.
- Natuurlijke selectie: de omgeving selecteert de best aangepaste organismen.
Evolutionaire verklaring voor psychologische processen.
Erfelijkheid
Chromosomen, genen en DNA
Elke cel heeft 23 chromosoom paren.
Een chromosoompaar bestaat uit genen.
- Delen van het chromosoompaar met informatie over het vervaardigen van
specifieke eiwitten.
- Bepalend voor erfelijke lichamelijke en psychische eigenschappen.
Genetische verklaringen voor psychologische processen.
Genotype: kenmerken van een organisme zoals die genetisch zijn vastgelegd.
Fenotype: waarneembare fysieke kenmerken van een organisme.
Elke cel bevat genomen, opgebouwd uit chromosomen, die weer DNA bevatten. DNA is
opgebouwd uit korte segmenten: genen. Deze bevatten de bouwinstructie van een organisme.
Genoom: het genoom van één organisme omvat een complete set chromosomen.
DNA: lang, complex molecuul dat informatie bevat over alle genetische eigenschappen. De
volledige naam voor DNA is desoxyribonucleïnezuur.
Genen: stukjes van een chromosoom waarin de codes voor de erfelijke lichamelijke en
psychische eigenschappen van een organisme zijn opgeslagen. Ze vormen de functionele
elementen van een chromosoom.
Chromosoom: lange, dunne en spiraalvormige draad waarlangs de genen zijn gerangschikt
als de kralen van een ketting. Chromosomen bestaan voornamelijk uit DNA.
Psychologisch denken
Hoofdstuk 1: Geest, gedrag en psychologische wetenschap
Wat is psychologie en wat is het niet?
Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en geestelijke processen van het individu.
Experimentele en toegepaste psychologie
Experimentele psychologie: gaat het om het verwerven van nieuwe kennis.
Toegepaste psychologie: gaat het om het leren toepassen van psychologische kennis.
Psychologische perspectieven:
1. Behavioristisch: verklaren we gedrag van geestelijke processen vanuit de fysieke
omgeving.
- Leren
- Beheersing van gedrag door de omgeving
- Stimuli en responsen, maar niet op mentale processen
2. Cultureel: verklaren we gedrag van geestelijke processen op basis van culturele
processen en invloeden. Sociale psychologie en cross-culturele en multiculturele
psychologie.
- Sociale invloeden op gedrag en mentale processen
- Hoe individuen functioneren in groepen
- Culturele verschillen
3. Cognitief: verklaren we gedrag van geestelijke processen aan de hand van wat er in
het koppie af speelt. De manier waarop je informatie verwerkt.
- Mentale processen zoals gedachten, leren, geheugen en perceptie
- De geest als computerachtige “machine”
- Hoe emotie en motivatie gedachten en perceptie beïnvloeden
4. Biologisch: verklaren we gedrag van geestelijke processen op basis van wat er in het
lichaam gebeurt. Neurowetenschap en evolutionaire psychologie.
- Zenuwstelsel
- Hormoonstelsel
- Genetica
- Fysieke kenmerken
5. Ontwikkelingsgericht: verklaren we gedrag van geestelijke processen vanuit de
opvoeding en de ontwikkelingsfase, sociale invloed van je directe omgeving.
- Veranderingen in psychologisch functioneren tijdens het leven
- Erfelijkheid en omgeving
, 6. Whole person: verklaren we gedrag van geestelijke processen op basis van motivatie.
Persoonlijkheid, psycho-dynamica en charisma.
- Het psychodynamische perspectief: dat zich richt op onbewuste motivatie en
psychische stoornissen
- Het humanistische perspectief: dat zich toelegt op geestelijke gezondheid en
menselijk potentieel
- Het perspectief van karaktertrekken en temperament: dat persoonskenmerken en
individuele verschillen benadrukt
Wetenschappelijke methode om ideeën te toetsen
Empirisch onderzoek: het verzamelen van objectieve informatie uit de eerste hand door
metingen die zijn gebaseerd op sensorische ervaringen en observatie.
De vier stappen van de wetenschappelijke methode:
1. Een hypothese ontwikkelen
2. Objectieve data verzamelen
3. De resultaten analyseren
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren
Hoofdstuk 2: Biopsychologie, neurowetenschappen en de menselijke aard
Evolutie
Het geleidelijke proces van biologische verandering van een soort dat zich aanpast aan zijn
omgeving.
- Natuurlijke selectie: de omgeving selecteert de best aangepaste organismen.
Evolutionaire verklaring voor psychologische processen.
Erfelijkheid
Chromosomen, genen en DNA
Elke cel heeft 23 chromosoom paren.
Een chromosoompaar bestaat uit genen.
- Delen van het chromosoompaar met informatie over het vervaardigen van
specifieke eiwitten.
- Bepalend voor erfelijke lichamelijke en psychische eigenschappen.
Genetische verklaringen voor psychologische processen.
Genotype: kenmerken van een organisme zoals die genetisch zijn vastgelegd.
Fenotype: waarneembare fysieke kenmerken van een organisme.
Elke cel bevat genomen, opgebouwd uit chromosomen, die weer DNA bevatten. DNA is
opgebouwd uit korte segmenten: genen. Deze bevatten de bouwinstructie van een organisme.
Genoom: het genoom van één organisme omvat een complete set chromosomen.
DNA: lang, complex molecuul dat informatie bevat over alle genetische eigenschappen. De
volledige naam voor DNA is desoxyribonucleïnezuur.
Genen: stukjes van een chromosoom waarin de codes voor de erfelijke lichamelijke en
psychische eigenschappen van een organisme zijn opgeslagen. Ze vormen de functionele
elementen van een chromosoom.
Chromosoom: lange, dunne en spiraalvormige draad waarlangs de genen zijn gerangschikt
als de kralen van een ketting. Chromosomen bestaan voornamelijk uit DNA.
