Summary INSHA & USHAIRI NOTES Carefully compiled the Smart way

Utungo unaoundwa kwa mfululizo wa sentensi zinazozungumzia jambo, tukio au kitu fulani Aina 1. INSHA ZA KAWAIDA a) Insha ya Picha  Ambapo mwanafunzi amepewa picha kadha na kutakiwa kutunga kisa na kueleza yote yanayotokea kwenye picha hizo. Chunguza vizuri ujue kinachotokea katika hizo picha.  Kichwa kiafikiane na picha ulizopewa. Kila picha ipangwe na kuwa na aya moja. b) Insha ya Methali  Insha inayosimulia kisa kinachoonyesha ukweli au uongo wa methali Fulani.  Wazia methali nyingine za kutilia mkazo methali uliyopewa. Muundo  Kichwa methali yenyewe  Utangulizi i. Maana ya juu/wazi i. Maana ya ndani/batini  Mwili  kisa kinachofungamana na methali cha kweli au cha kubuni  Hitimisho  funzo/maadili c) Insha ya Maelezo  Inayohusu kutoa ufafanuzi kuhusu mahali, kitu au jambo fulani kama vile ugonjwa wa ukimwi, umuhimu wa maji, n.k. d) Insha ya Masimulizi  Ambapo unatakiwa kusimulia hadithi, kisa au tukio kuhusu jinsi mambo fulani yalivyotokea. Huweza kuanzia kwa ‘Ilikuwa...' e) Insha ya Mdokezo  Ambapo umepewa mdokezo wa kuanzia (xxx...) au kumalizia (...xxx) k.m. ‘...tangu siku hiyo alikula yamini kutopuuza ushauri wa wazazi wake tena' f) Insha ya Mjadala  Ambapo unatakiwa kujadili suala fulani k.m. ‘Shule za mabweni zina manufaa' au ‘Kujiajiri ni bora kuliko kuajiriwa' Jadili. Unapaswa:  Kuunga  Kupinga  Kutoa uamuzi kutegemea upande ulio na hoja nyingi au nzito. g) Insha ya Mawazo  Inayohusu mambo ya kuwaza kuhusu jambo fulani k.m. ‘MIMI NYUKI'  Ni nani asiyenifahamu mimi nyuki. a) Insha ya Mazungumzo  Maongeo ya kawaida ambayo huandikwa kama tamthilia  MAZUNGUMZO BAINA YA... Muundo  Kichwa  Jina la msemaji kwa herufi kubwa likifuatwa na koloni  Maneno ya msemaji  maelezo ya mandhari na vitendo vya msemaji kwenye mabano  Wazungumzaji wasikike kama watu wa kawaida  Pawepo na sentensi ndefu na fupi  Matumizi ya vihisishi  Ukatizaji wa maneno... 2. TUNGO ZA KIUAMILIFU  Ambazo hutekeleza kazi maalum na huwa na muundo maalum. Dayalojia  Mazungumzo kati ya watu wawili au zaidi kuhusu jambo au mada fulani  DAYALOJIA BAINA YA...  Huwa na utangulizi, mwili na hitimisho Mahojiano  Mazungumzo yanayoendeshwa kwa muundo wa maswali na majibu  (MAHOJIANO BAINA YA...) Barua ya Kirafiki  Inayoandikwa kwa ndugu, jamaa na marafiki. Muundo  Anwani ya mwandishi (wima au mshazari. Jina lisiwekwe!)  Tarehe ya kuandikwa barua (22 Februari, 2011)  Mwanzo wa barua (kwa ... mpendwa/kwenu...  utangulizi (salamu, kumjuliana hali)  mwili/yaliyomo (ujumbe)  Hitimisho (Kwa leo sina mengi. Wasalimie jamaa wote. Ni mimi wako/wenu, Jina (wima au mshazari) Barua Rasmi/Kwa Mhariri  Barua ambazo huandikwa na kutumwa ofisini kwa kutaka kuomba kazi, kuomba