Samenvatting Gehandicaptenzorg. Hoofdstuk 8. Mantelzorg, naasten en vrijwilligers.

Hoofdstuk 8: Begeleiding mantelzorg, naasten en vrijwilligers.

8.1
Verzorgenden krijgen de komende jaren steeds meer te maken met mantelzorgers. De
overheid stimuleert op allerlei manieren de inzet van mantelzorgers en vrijwillige zorg.
Mensen krijgen tegenwoordig zo lang mogelijk zorg in de thuissituatie.
In plaats van alleen de zorgvrager maakt nu ook het sociale (cliëntsysteem) deel uit van de
zorgrelatie.
De zorgvrager met een chronische ziekte heeft soms zijn hele leven zorg nodig. Daarom is
het belangrijk dat het netwerk dat deze zorg geeft, intact blijft.
zorg nodig. Daarom is het belangrijk dat het netwerk dat deze zorg geeft, intact blijft.
Het is belangrijk om de mantelzorg en professionele zorg goed op elkaar af te stemmen. Bij
het coördineren van zorg moet je het sociale netwerk van de chronisch zieke goed kennen.
Dan kun je de taken die de mantelzorg en de vrijwilligers op zich nemen goed afstemmen op
de professionele zorg.
In die samenwerking heeft iedereen een unieke plaats; de chronisch zieke, de mantelzorgers
en de professionele zorgverleners. In een goede samenwerking vullen zij elkaar aan.
8.2
Mantelzorg is informele zorg die verleend wordt door mensen uit het sociale netwerk van de
zorgvrager. Kenmerken van mantelzorg zijn:
o de zorg wordt verleend op basis van wederkerigheid: de zorgvrager zou ook zorg aan de
mantelzorger geven als de situatie omgekeerd was
o de zorg is onbetaald
o er is een persoonlijke relatie tussen de betrokkenen
De zorgvrager staat centraal en krijgt alle aandacht.
Je moet eerst alle mantelzorg inzetten en dan pas heb je recht op professionele zorg.
Bij de systeembenadering richt de verzorgende zich niet alleen op de zorgvrager, maar op
het hele systeem (meestal gezin) waarin de zorgvrager leeft.
Bij deze benadering is de mantelzorger medecliënt.

Bij de systeembenadering draait de organisatie van zorg dus niet alleen om de zorgvrager en
de professionele zorgverleners, maar is de mantelzorger ook cliënt.
Veel mantelzorgers vinden hun taak psychisch en lichamelijk zwaar. Dat is afhankelijk van
een aantal factoren:
o de situatie van de zorgvrager
o de situatie van de mantelzorger
o problemen tussen mantelzorger en zorgvrager

Als kinderen hun ouders verzorgen, spreken we van rolomkering.
Problemen voor de mantelzorger kunnen ontstaan als de zorgvrager moeite heeft met zijn
afhankelijkheid en die niet accepteert. Dan kan het zijn dat hij:
o de hulp gaat opeisen en de hulpverleners commandeert
o de hulp als de gewoonste zaak van de wereld beschouwt
o de hulp afkoopt met geld of goederen




Het kan ook zijn dat de mantelzorger de zorgvrager alles uit handen wil nemen; ook de

, dingen die de zorgvrager nog best zelf kan.
Het gevolg kan zijn dat:
o hij de zorgvrager steeds afhankelijker maakt
o hij voorwaarden en eisen gaat stellen aan de zorgvrager
De mantelzorger kan overbelast raken. Dat gaat uiteindelijk ten koste van de zorgvrager. Als
je dit signaleert met je, in overleg met de betrokkenen, de vaste mantelzorger ondersteunen
en zo nodig ontlasten. Tekenen van overbelasting zijn klachten over vermoeidheid en
uitspraken van de mantelzorger dat hij geen moment meer voor zichzelf heeft. Soms
vertoont een mantelzorger juist extreem druk gedrag.
Als professionele hulpverlener probeer je door een goede observatie en door regelmatig
gesprekken te voeren erachter te komen of er problemen zijn.
Je kunt als professionele hulpverlener de mantelzorger ondersteunen door:
o kennis over te brengen
o vaardigheden aan te leren
o regelmatig de belasting van de mantelzorger aan de orde te stellen en zo nodig de zorg
tijdelijk over te nemen
o emotionele ondersteuning te bieden bij de verwerking van de ziekte, de
hulpbehoevendheid en afscheid nemen
In de ondersteuning van de mantelzorgers is het vooral belangrijk dat zij kunnen praten over
de moeilijkheden die zij tegenkomen.
Informeer regelmatig hoe het gaat en geeft de mantelzorger gelegenheid om over de situatie
te praten.
8.3
Informele zorg wordt niet alleen gegeven door mensen die tot het sociale netwerk van de
zorgvrager behoren, maar ook door vrijwilligers. Zij zijn meestal geen bekende van de
zorgvrager.
Vrijwilligerswerk is:
o onbetaald
o niet verplicht, maar ook niet vrijblijvend
o geen vervanging van betaalde arbeid
o meestal georganiseerd
o soms zodanig dat de organisatie de vrijwilliger scholing aanbiedt
o werk onder begeleiding van een professionele hulpverlener

Over het algemeen zijn er twee groepen vrijwilligers te onderscheiden.
De ene groep vrijwilligers doet algemeen werk zoals het assisteren bij uitstapjes of koffie
schenken. De andere groep vrijwilligers onderhoudt persoonlijke contacten met de
zorgvrager.
Een bijzondere vorm van dit vrijwilligerswerk is de terminale thuiszorg. Daarbij gaat het om
vrijwilligers die waken aan het sterfbed van een zorgvrager, als aanvulling op de mantelzorg.
Zo kan vrijwilligerswerk een opstap zijn naar betaald werk. Een motivatie kan ook zijn om
ervaring op te doen of om te kijken of het werk in de gezondheidszorg bevalt. Bij veel
vrijwilligers is er behoefte om nuttig bezig te zijn in de maatschappij.
Veel organisaties kennen een zorgvuldige aannameprocedure voor vrijwilligers. Vrijwilligers
die een persoonlijk contact aangaan met de zorgvrager hebben geen beroepscode en geen
geheimhoudingspicht zoals we die kennen in de professionele zorg.