Begrippenlijst IWO
Semester 1 22-23|PWO jaar|Anne-Lomé Mol
Doelstelling van een onderzoek: beoogde benutting, hoe wordt de verkregen kennis benut?
Conceptuele model: schematische weergave van de relevante variabelen en de verwachte
onderlinge relaties tussen die variabelen.
Descriptieve onderzoeksvraag: onderzoeksvraag naar een feitelijke beschrijving van de
werkelijkheid.
Probleemstelling: een beschrijving van de discrepantie tussen de feitelijkheid en de wenselijkheid.
Moderatie: als de oorspronkelijke samenhang tussen de onafhankelijke en de afhankelijke variabele
evenredig verandert met de waarde van een derde variabele.
Fundamenteel onderzoek: theoriegestuurd onderzoek.
Correlationele onderzoeksvraag: onderzoeksvraag naar een relatie, verband of samenhang.
Kwalitatieve variabelen: de waarden van deze variabelen duiden categorieën/groepen aan.
Kwantitatieve variabelen: de waarden van deze variabelen duiden een kwantiteit aan, een
hoeveelheid/grootte.
Curvilineaire samenhang: een toe-of afname op de ene variabele gaat systematisch gepaard met
een toe- of afname op de andere variabele maar zodanig dat het verband eerder de vorm heeft van
een kromme dan van een rechte lijn.
Geen samenhang: een toe- of afname op de ene variabele gaat niet gepaard met een systematische
toe-of afname op de andere variabele.
Onderzoekselement: diegene of datgene waarop de variabelen betrekking hebben.
Operationele definitie: een concrete beschrijving van de variabele: hoe wordt de variabele gemeten,
waargenomen of gemanipuleerd?
Onafhankelijke variabele: variabele die een mogelijke verklaring geeft voor de verschillende
waarden van de afhankelijke variabele; de vermoedelijke oorzaak.
Positieve samenhang: een toename op de ene variabele gaat gepaard met een evenredige toename
op de andere variabele.
Conceptuele benutting: de verkregen kennis van een wetenschappelijk onderzoek leidt tot een
verandering in het denken.
Instrumentele benutting: de verkregen kennis van een wetenschappelijk onderzoek leidt tot een
verandering in het handelen.
Mediatie: als de samenhang tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele afzwakt of verdwijnt
wanneer er gecontroleerd wordt voor een derde variabele, en wanneer die derde variabele
bovendien in tijd voorkomt tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele.
Variabele: een kenmerk dat een onderzoekselement al of niet, of in meer of mindere mate bezit.
, Impact onderzoeksvraag: onderzoeksvraag naar een causaal verband.
Afhankelijke variabele: de te verklaren variabele; het vermoedelijke gevolg.
Theoretische definitie: een abstracte beschrijving van een variabele: wat wordt met de variabele
bedoeld?
Hypothese: de verwachte onderlinge relatie tussen variabelen in een wetenschappelijk onderzoek.
Normatieve onderzoeksvraag: een onderzoeksvraag waaraan een waardeoordeel ten grondslag ligt.
Negatieve samenhang: een toename op de ene variabele gaat gepaard met een evenredige afname
op de andere variabele en vice versa.
Regressie: het verschijnsel dat een aantal van de onderzoekselementen die de eerste keer extreem
hoog of extreem laag scoorden, bij een tweede meting respectievelijk hoger of lager scoort.
Statische groepsvergelijking: niet-equivalent controlgroup posttest only design.
Buitenexperimentele factoren: alternatieve verklaringen voor veranderingen in de afhankelijke
variabele.
Matchen: procedure waarbij actief gezorgd wordt dat de onderscheiden onderzoeksgroepen op (de
verdeling van) een aantal belangrijke kenmerken/variabelen met elkaar overeenkomen.
Intern valide design: design waarin buitenexperimentele factoren zijn uitgesloten dan wel onder
controle worden gehouden door twee maatregelen: creëren van een vergelijkingsbasis en zorgen
dat mensen in verschillende condities vergelijkbaar zijn.
Frequentiematchen: als onderzoeksgroepen overeenkomen in de verdeling van een aantal
afzonderlijk belangrijke kenmerken.
One-shot case study: onderzoek waarin een treatment wordt aangeboden gevolgd door een
nameting.
Randomiseren: deelnemers/onderzoekselementen op basis van toeval toewijzen aan/verdelen over
de onderscheiden onderzoekscondities om de onderzoeksgroepen zo gelijk mogelijk te maken.
Derde variabele probleem: de samenhang tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele mag
niet worden verklaard door een andere variabele.
Zuiver experimenteel onderzoek: een onderzoeksopzet waarbij alle omstandigheden onder controle
worden gehouden, terwijl er gemanipuleerd wordt met de onafhankelijke variabele (vaak een
behandeling of treatment). Het stelt je in staat om te achterhalen of het manipuleren van de
onafhankelijke variabele de oorzaak is van een verandering in de afhankelijke variabele.
Covariatie van oorzaak en gevolg: de onafhankelijke variabele en afhankelijke variabele hangen
samen.
One group pretest-posttest design: onderzoek waarin achtereenvolgens een voormeting, een
treatment en een nameting wordt aangeboden.
Instrumentatie: het verschijnsel dat een instrument bij een tweede meting anders gehanteerd
wordt dan bij een eerste meting of als het in de ene groep anders wordt toegepast dan in een
andere groep.
Semester 1 22-23|PWO jaar|Anne-Lomé Mol
Doelstelling van een onderzoek: beoogde benutting, hoe wordt de verkregen kennis benut?
Conceptuele model: schematische weergave van de relevante variabelen en de verwachte
onderlinge relaties tussen die variabelen.
Descriptieve onderzoeksvraag: onderzoeksvraag naar een feitelijke beschrijving van de
werkelijkheid.
Probleemstelling: een beschrijving van de discrepantie tussen de feitelijkheid en de wenselijkheid.
Moderatie: als de oorspronkelijke samenhang tussen de onafhankelijke en de afhankelijke variabele
evenredig verandert met de waarde van een derde variabele.
Fundamenteel onderzoek: theoriegestuurd onderzoek.
Correlationele onderzoeksvraag: onderzoeksvraag naar een relatie, verband of samenhang.
Kwalitatieve variabelen: de waarden van deze variabelen duiden categorieën/groepen aan.
Kwantitatieve variabelen: de waarden van deze variabelen duiden een kwantiteit aan, een
hoeveelheid/grootte.
Curvilineaire samenhang: een toe-of afname op de ene variabele gaat systematisch gepaard met
een toe- of afname op de andere variabele maar zodanig dat het verband eerder de vorm heeft van
een kromme dan van een rechte lijn.
Geen samenhang: een toe- of afname op de ene variabele gaat niet gepaard met een systematische
toe-of afname op de andere variabele.
Onderzoekselement: diegene of datgene waarop de variabelen betrekking hebben.
Operationele definitie: een concrete beschrijving van de variabele: hoe wordt de variabele gemeten,
waargenomen of gemanipuleerd?
Onafhankelijke variabele: variabele die een mogelijke verklaring geeft voor de verschillende
waarden van de afhankelijke variabele; de vermoedelijke oorzaak.
Positieve samenhang: een toename op de ene variabele gaat gepaard met een evenredige toename
op de andere variabele.
Conceptuele benutting: de verkregen kennis van een wetenschappelijk onderzoek leidt tot een
verandering in het denken.
Instrumentele benutting: de verkregen kennis van een wetenschappelijk onderzoek leidt tot een
verandering in het handelen.
Mediatie: als de samenhang tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele afzwakt of verdwijnt
wanneer er gecontroleerd wordt voor een derde variabele, en wanneer die derde variabele
bovendien in tijd voorkomt tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele.
Variabele: een kenmerk dat een onderzoekselement al of niet, of in meer of mindere mate bezit.
, Impact onderzoeksvraag: onderzoeksvraag naar een causaal verband.
Afhankelijke variabele: de te verklaren variabele; het vermoedelijke gevolg.
Theoretische definitie: een abstracte beschrijving van een variabele: wat wordt met de variabele
bedoeld?
Hypothese: de verwachte onderlinge relatie tussen variabelen in een wetenschappelijk onderzoek.
Normatieve onderzoeksvraag: een onderzoeksvraag waaraan een waardeoordeel ten grondslag ligt.
Negatieve samenhang: een toename op de ene variabele gaat gepaard met een evenredige afname
op de andere variabele en vice versa.
Regressie: het verschijnsel dat een aantal van de onderzoekselementen die de eerste keer extreem
hoog of extreem laag scoorden, bij een tweede meting respectievelijk hoger of lager scoort.
Statische groepsvergelijking: niet-equivalent controlgroup posttest only design.
Buitenexperimentele factoren: alternatieve verklaringen voor veranderingen in de afhankelijke
variabele.
Matchen: procedure waarbij actief gezorgd wordt dat de onderscheiden onderzoeksgroepen op (de
verdeling van) een aantal belangrijke kenmerken/variabelen met elkaar overeenkomen.
Intern valide design: design waarin buitenexperimentele factoren zijn uitgesloten dan wel onder
controle worden gehouden door twee maatregelen: creëren van een vergelijkingsbasis en zorgen
dat mensen in verschillende condities vergelijkbaar zijn.
Frequentiematchen: als onderzoeksgroepen overeenkomen in de verdeling van een aantal
afzonderlijk belangrijke kenmerken.
One-shot case study: onderzoek waarin een treatment wordt aangeboden gevolgd door een
nameting.
Randomiseren: deelnemers/onderzoekselementen op basis van toeval toewijzen aan/verdelen over
de onderscheiden onderzoekscondities om de onderzoeksgroepen zo gelijk mogelijk te maken.
Derde variabele probleem: de samenhang tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabele mag
niet worden verklaard door een andere variabele.
Zuiver experimenteel onderzoek: een onderzoeksopzet waarbij alle omstandigheden onder controle
worden gehouden, terwijl er gemanipuleerd wordt met de onafhankelijke variabele (vaak een
behandeling of treatment). Het stelt je in staat om te achterhalen of het manipuleren van de
onafhankelijke variabele de oorzaak is van een verandering in de afhankelijke variabele.
Covariatie van oorzaak en gevolg: de onafhankelijke variabele en afhankelijke variabele hangen
samen.
One group pretest-posttest design: onderzoek waarin achtereenvolgens een voormeting, een
treatment en een nameting wordt aangeboden.
Instrumentatie: het verschijnsel dat een instrument bij een tweede meting anders gehanteerd
wordt dan bij een eerste meting of als het in de ene groep anders wordt toegepast dan in een
andere groep.
