BA Pedagogiek 2022-2023
Hersenen en gedrag
Tentamenstof
• Delen uit Kalat* en Crone
• Stof van canvas
• Collegestof
Tentamenvorm
• Tweekeuzevragen
• Open vragen (geen essayvragen)
Inleiding
Structuur van het vak
Deel 1 Cellen & informatieoverdracht
Cellen, communicatie, medicijnen en drugs
Deel 2 Hersenstructuur & hersenfunctie
Anatomie, zintuigen, motoriek, emotie, geheugen, taal en aandacht
Deel 3 Onderzoek
Beeldvormende technieken
Gastcollege: neuropsychologisch onderzoek
Deel 4 Ontwikkeling & plasticiteit
Ontwikkeling, aanpassingen na beschadigingen
Deel 5 Stoornissen en Invloeden:
Spina bifida, Cerebrale parese, ADHD, Dyslexie, ASS, Tourette, Verworven
hersenletsel: Trauma, Teratogenen, Meningitis & Invloed van stress op de
gezondheid en ontwikkeling
Inleiding
=> Communicatie! => Communicatie! =>
Van de mens met zijn omgeving
- Input => Verwerking => Output
- Zintuigen => Blackbox=brein => Motoriek
- Hersenencellen communiceren met elkaar
- Van de hersenen met het lichaam
Deel 1: Cellen en overdracht
Hersencellen
Twee soorten cellen:
- Neuron = zenuwcel
- Gliacel = steuncel
Het brein en zijn omgeving
- Zintuigelijke input & motorische output
- Bloed-hersenbarrière
Elektrische prikkels (In de cel)
, - Rustpotentiaal
- Actiepotentiaal
- Gradueel potentiaal
Chemische prikkels (tussen de cellen)
- Synapsen
Beinvloeden van communicatie tussen cellen:
- Verslavende stoffen
- Alcohol
- Medicijnen
Een neuron is een cel:
- Celmembraan met kanaaltjes/poriën
- Celkern met genetisch materiaal
- Mitochondriën: energievoorziening
- Ribosomen: maken eiwitten
Hersencellen
Een neuron, gewoon een lichaamscel!
Een neuron, heel speciaal?
⇓
Communicatie!
Een neuron:
Dendrieten:
- Ontvangen informatie van andere neuronen
- Veel per cel
Hersencellen
Soma/cellichaam:
• integreert informatie
Input → putput→
Axonen: •
- vervoeren zenuwimpulsen •
- één per cel
Input → putput→ throughput→
Presynaptische terminal: •
- geeft informatie af aan een volgende cel
Input → putput→ throughput → output
,Hersencellen
Dendriet → Soma → Axon → Presynaptische terminal
Gliacellen
- Ondersteunen de functies van neuronen
- De helft van het hersenvolume
- Beïnvloeden de communicatie/informatieverwerking
- Letterlijke steun
- Aan/afvoer van stoffen (voeding/herstel)
- Productie hersenvloeistof
- Maken myeline
- Myeline ligt om axonen heen
- Rol in afweer tegen virussen en schimmels: microglia
- Rol bij de ontwikkeling van de hersenen
Chemische prikkels (tussen de cellen)
- Synapsen
Beinvloeden van communicatie tussen cellen:
- Verslavende stoffen
- Alcohol
- Medicijnen
Het brein en zijn omgeving
Informatieverwerking:
- Van de zintuigen naar het centraal zenuwstelsel (CZS)
- Van de ene naar de andere plek in CZS
- Van de CZS naar de spieren
Het brein en zijn omgeving
Motorische neuron: • Efferent (t.o.z.v. CZS)
spier
dendrieten axon Presynaptische terminals
Deel 1: Cellen en informatieoverdracht
Hersencellen ˅
• Neuronen ˅
• Gliacellen ˅
Het brein en zijn omgeving ˅
• Zintuigelijke input & motorische output ˅
• Bloed-hersenbarrière
Elektrische prikkels
• Rustpotentiaal
• Actiepotentiaal
• Gradueel potentiaal
, Het brein en zijn omgeving
Bloed-hersenbarrière
• Beschermt de hersenen
• Gevormd door de wand van de bloedvaten
• Houdt schadelijke stoffen buiten
Het brein en zijn omgeving
• Bloed-hersenbarrière kan stuk gaan….
• Gevolg bijvoorbeeld:
hersenontsteking
• Probleem!!!!
• Hersencellen worden niet vervangen
Einde College C&I 1
• Vragen?
HC 2 Cellen en informatieoverdracht 2
Elektrische prikkels
Informatieoverdracht in de neuronen via elektrische prikkels
- ionen zijn geladen deeltjes
- positief of negatief
- +++ ⇔ +++
- ---⇔---
- +++- - -
Rustpotentiaal:
- Een ladingsverschil tussen en binnen- en buitenkant van de cel
- Overal in de cel
- ladingsverschil binnen cel negatiever dan buiten de cel
- -70 millivolt
- Actief in stand gehouden door het celmembraan
- Positieve ionen worden de cel uitgepompt, dus binnenkant negatiever dan
buitenkant
Wanneer ontstaat actiepotentiaal
- Depolarisatie (lading wordt positiever) voorbij drempelwaarde
- Rustpotentiaal -70 mV
- Drempel -55mV
- Som van prikkels
Actiepotentiaal
- Loopt door axon
- Rustpotentiaal wordt verstoord
- Kanalen in celmembraan gaan open
- Na+ stroomt naar binnen
Hersenen en gedrag
Tentamenstof
• Delen uit Kalat* en Crone
• Stof van canvas
• Collegestof
Tentamenvorm
• Tweekeuzevragen
• Open vragen (geen essayvragen)
Inleiding
Structuur van het vak
Deel 1 Cellen & informatieoverdracht
Cellen, communicatie, medicijnen en drugs
Deel 2 Hersenstructuur & hersenfunctie
Anatomie, zintuigen, motoriek, emotie, geheugen, taal en aandacht
Deel 3 Onderzoek
Beeldvormende technieken
Gastcollege: neuropsychologisch onderzoek
Deel 4 Ontwikkeling & plasticiteit
Ontwikkeling, aanpassingen na beschadigingen
Deel 5 Stoornissen en Invloeden:
Spina bifida, Cerebrale parese, ADHD, Dyslexie, ASS, Tourette, Verworven
hersenletsel: Trauma, Teratogenen, Meningitis & Invloed van stress op de
gezondheid en ontwikkeling
Inleiding
=> Communicatie! => Communicatie! =>
Van de mens met zijn omgeving
- Input => Verwerking => Output
- Zintuigen => Blackbox=brein => Motoriek
- Hersenencellen communiceren met elkaar
- Van de hersenen met het lichaam
Deel 1: Cellen en overdracht
Hersencellen
Twee soorten cellen:
- Neuron = zenuwcel
- Gliacel = steuncel
Het brein en zijn omgeving
- Zintuigelijke input & motorische output
- Bloed-hersenbarrière
Elektrische prikkels (In de cel)
, - Rustpotentiaal
- Actiepotentiaal
- Gradueel potentiaal
Chemische prikkels (tussen de cellen)
- Synapsen
Beinvloeden van communicatie tussen cellen:
- Verslavende stoffen
- Alcohol
- Medicijnen
Een neuron is een cel:
- Celmembraan met kanaaltjes/poriën
- Celkern met genetisch materiaal
- Mitochondriën: energievoorziening
- Ribosomen: maken eiwitten
Hersencellen
Een neuron, gewoon een lichaamscel!
Een neuron, heel speciaal?
⇓
Communicatie!
Een neuron:
Dendrieten:
- Ontvangen informatie van andere neuronen
- Veel per cel
Hersencellen
Soma/cellichaam:
• integreert informatie
Input → putput→
Axonen: •
- vervoeren zenuwimpulsen •
- één per cel
Input → putput→ throughput→
Presynaptische terminal: •
- geeft informatie af aan een volgende cel
Input → putput→ throughput → output
,Hersencellen
Dendriet → Soma → Axon → Presynaptische terminal
Gliacellen
- Ondersteunen de functies van neuronen
- De helft van het hersenvolume
- Beïnvloeden de communicatie/informatieverwerking
- Letterlijke steun
- Aan/afvoer van stoffen (voeding/herstel)
- Productie hersenvloeistof
- Maken myeline
- Myeline ligt om axonen heen
- Rol in afweer tegen virussen en schimmels: microglia
- Rol bij de ontwikkeling van de hersenen
Chemische prikkels (tussen de cellen)
- Synapsen
Beinvloeden van communicatie tussen cellen:
- Verslavende stoffen
- Alcohol
- Medicijnen
Het brein en zijn omgeving
Informatieverwerking:
- Van de zintuigen naar het centraal zenuwstelsel (CZS)
- Van de ene naar de andere plek in CZS
- Van de CZS naar de spieren
Het brein en zijn omgeving
Motorische neuron: • Efferent (t.o.z.v. CZS)
spier
dendrieten axon Presynaptische terminals
Deel 1: Cellen en informatieoverdracht
Hersencellen ˅
• Neuronen ˅
• Gliacellen ˅
Het brein en zijn omgeving ˅
• Zintuigelijke input & motorische output ˅
• Bloed-hersenbarrière
Elektrische prikkels
• Rustpotentiaal
• Actiepotentiaal
• Gradueel potentiaal
, Het brein en zijn omgeving
Bloed-hersenbarrière
• Beschermt de hersenen
• Gevormd door de wand van de bloedvaten
• Houdt schadelijke stoffen buiten
Het brein en zijn omgeving
• Bloed-hersenbarrière kan stuk gaan….
• Gevolg bijvoorbeeld:
hersenontsteking
• Probleem!!!!
• Hersencellen worden niet vervangen
Einde College C&I 1
• Vragen?
HC 2 Cellen en informatieoverdracht 2
Elektrische prikkels
Informatieoverdracht in de neuronen via elektrische prikkels
- ionen zijn geladen deeltjes
- positief of negatief
- +++ ⇔ +++
- ---⇔---
- +++- - -
Rustpotentiaal:
- Een ladingsverschil tussen en binnen- en buitenkant van de cel
- Overal in de cel
- ladingsverschil binnen cel negatiever dan buiten de cel
- -70 millivolt
- Actief in stand gehouden door het celmembraan
- Positieve ionen worden de cel uitgepompt, dus binnenkant negatiever dan
buitenkant
Wanneer ontstaat actiepotentiaal
- Depolarisatie (lading wordt positiever) voorbij drempelwaarde
- Rustpotentiaal -70 mV
- Drempel -55mV
- Som van prikkels
Actiepotentiaal
- Loopt door axon
- Rustpotentiaal wordt verstoord
- Kanalen in celmembraan gaan open
- Na+ stroomt naar binnen
