Onderwijs aan het jonge kind…. een vak apart
Hoofdstuk 1: Het jonge kind: een portret
1.1 Jonge kinderen: verschillen en overeenkomsten
Kinderen mogen naar de basisschool als zij vier jaar zijn. Ze moeten naar de
basisschool op de eerste maand volgend na hun vijfde verjaardag. Dan pas zijn
zij leerplichtig. Hoe groepen op de basisschool zijn samengesteld, horizontaal
(ongeveer dezelfde leeftijden in één groep) of verticaal (ongelijke leeftijden in
één groep) is afhankelijk van de pedagogische, onderwijskundige en soms ook
heel praktische visie van de school.
1.2 Groei en ontwikkeling
Groei van een mens is de fysieke ontwikkeling van embryo tot volwassen mens;
een zichtbare toename in omvang, lengte en volume.
Ontwikkelen is ontvouwen, loswikkelen, tot groei komen, meer kennis en/of
beschaving opdoen. (Definitie volgens de Van Dale)
Met het begrip kunnen we volgens de Van Dale twee kanten op:
1. Alles wat zich ontwikkeld is al aanwezig; het ontvouwt zich
2. Alles wat zich ontwikkeld wordt geleerd; je doet kennis op
Over dit onderwerp al eeuwenlang discussies (o.a. nature-nurture)
Een aantal belangrijke nature-nurture aspecten:
Erfelijke factoren. Over het algemeen zijn de kinderen van kleine mensen
niet zo erg veel groter dan hun ouders.
Gezondheid. Verschillende ziekten kunnen leiden tot groei- en
ontwikkelingsstoornissen.
Omgevingsfactoren. Kinderen die verwaarloosd worden, bijvoorbeeld door
te weinig of ongezonde voeding, vertonen vaak groeistoornissen.
Goorhuis- Brouwer en Imelman (2010) schrijven als volgt over de ontwikkeling:
‘Het hersen- en zenuwstelsel is bij de geboorte van een kind niet af. Gedurende
de ontwikkeling, die zich na de geboorte inzet, differentiëren en verfijnen de
hersenen en het centrale zenuwstelsel zich, evenals het spierstelsel. De
myelinisatie (mergbekleding om de zenuwen) speelt hierbij een belangrijke rol.
Daardoor krijgen kinderen steeds meer mogelijkheden om in contact te treden
met de omgeving. Als dit alles goed verloopt, mondt ontwikkeling uit in rijpheid.
En rijpheid is altijd rijpheid tot…. nieuw gedrag.’
Rijpheid van het hersen- en zenuwstelsel is een voorwaarde om je gedrag tot een
ander/hoger niveau te kunnen organiseren.
Onze hersenen en ons zenuwstelsel en vooral de ontwikkeling daarvan vormen
dan ook de lichamelijke basis van gedrags- en psychische ontwikkeling.
, De levensweg van de mens wordt ingedeeld in ontwikkelingsfasen
Ontwikkelingsfas Leeftijd Globale kenmerken
e
Baby 0-12 Groei en ontwikkeling vinden in een hoog
maanden tempo plaats.
Piaget: handelt in de sensomotorische fase
zintuigelijk en motorisch. Wordt voorzichtig
bewust van de relatie tussen het eigen
handelen en het ‘antwoord’ van de
omgeving.
Erikson: Het ontstaan van de eerste
gehechtheidsrelatie met de opvoeder is
belangrijk. Een betrouwbare, voorspelbare
opvoeder legt in haar omgang met het kind
de basis voor het aangaan van sociale
contacten in het latere leven.
Peuter 1 -3 a 4 jaar De wereld wordt groter (makkelijker, sneller
en zelfstandig verplaatsen) Spreken
ontwikkelt zich tot taal. Kind maakt zich
verstaanbaar en kan na verloop van tijd een
gesprek aangaan.
Piaget: Preoperationele fase. Hij beredeneert
elk verschijnsel vanuit zichzelf en kan zich
nog niet in de ander verplaatsen.
Erikson: de peuter begint zich te beseffen dat
hij een eigen ‘ik’ heeft. Hij is autonoom, kan
dingen in gang zetten koppigheidsfase
(kan nog wel eens nee zeggen)
Kleuter 4-7 jaar De wereld van de kleuter wordt steeds groter.
Piaget: in deze preoperationele fase wordt de
overgang naar het concreet rationele denken
gemaakt. Jonge kleuters gaan nog op in hun
fantasiewereld. Oudere kleuters beginnen te
twijfelen aan dingen, bv sinterklaas.
Erikson: kleuters nemen (als zij goed in hun
vel zitten) initiatieven om de wereld te
begrijpen en te veroveren. Er ontstaat
interesse in wat ‘veraf’ gebeurt. De
taalontwikkeling is rond het 7e jaar
grotendeels voltooid. Kleuters spelen met
elkaar, rollenspelen in de speelhoeken etc.
School-kind 6 a 7-12 jaar Onderwijs neemt een belangrijke plaats in.
De invloed van school is groot.
Piaget: het onderwijs moet tegemoetkomen
aan het concreet-operationele denken.
Denken ontwikkelt naar symbolen incl.
beelden en woorden. (media/smstaal)
Erikson: sociale contacten zijn belangrijk
(peergroup). Competentie belangrijk voor
ego groei. Meisjes aan het eind van deze fase
meer volwassen dat jongens.
, Puberteit/adolesce 12-18/22 jaar Puberteit: 12- 15
ntie Adolescentie: 15-22
Piaget: formeel-operationeel denken:
abstract, logisch, wetenschappelijk. Moreel
denken.
Erikson: identiteitsvorming.
1.3 Hoe leren jonge kinderen?
Jonge kinderen spelen, spel is de wijze waarop ze leren. Spel kent geen vast
omschreven doelen, je kunt ze beter benoemen als een motor voor ontwikkeling.
Via spel ontwikkelt het kind zich en bereikt hij de ontwikkelingsdoelen die passen
bij de ontwikkelingsfase. De groei en ontwikkeling moet begeleid worden door de
leerkracht. Zij stimuleert en creëert situaties waarin en waardoor kinderen zich
kunnen ontwikkelen.
Kleuters ontwikkelen zich in een ‘krachtige en uitdagende’ leeromgeving. In die
omgeving bevindt zich een schat aan materialen, waarmee kleuters kunnen
experimenteren en van leren. Kleuters kunnen met en zonder begeleiding met
deze materialen spelen. Interactie speelt de hoofdrol, leerkracht stelt zich
bemoedigend en vragend op. Een leerkracht die zich sensitief (gevoelig voor de
signalen die kinderen uitzenden) en responsief (signalen opmerkend en daarop
reagerend) begeleidt. Ook klasgenoten spelen bij interactie een rol.
Professor Luc Stevens (2004) basisbehoeften die belangrijk zijn bij het
begeleiden van een kind in een ‘leer’ situatie.
Basisbehoeften Hoe kom je als leerkracht hieraan
tegemoet?
Relatie - In dialoog gaan/ interactie hebben
- Beschikbaar zijn voor de lln.
- Vertrouwen hebben in de lln.,
kinderen verantwoordelijkheid
geven
- Sensitiviteit en responsiviteit tonen
Competentie - Uitdaging en ruimte bieden
- De mogelijkheid bieden om iets te
laten mislukken. (manier om je
competentie te ontwikkelen)
Autonomie - Respecteren van de eigenheid en
de uniciteit van de lln.
1.4 Spelen is ontwikkelen
Het leren ontstaat in de spontane activiteit die van betekenis is voor kinderen.
Jonge kinderen spelen uit zichzelf. Een goed ingerichte omgeving lokt spel uit.
Leren door spontane activiteit is karakteristiek voor gezonde kleuters met
zelfvertrouwen en eigen initiatief.
Lev Vygotsky spel is voor kleuters het belangrijkste middel om zich te
ontwikkelen.
Hoofdstuk 1: Het jonge kind: een portret
1.1 Jonge kinderen: verschillen en overeenkomsten
Kinderen mogen naar de basisschool als zij vier jaar zijn. Ze moeten naar de
basisschool op de eerste maand volgend na hun vijfde verjaardag. Dan pas zijn
zij leerplichtig. Hoe groepen op de basisschool zijn samengesteld, horizontaal
(ongeveer dezelfde leeftijden in één groep) of verticaal (ongelijke leeftijden in
één groep) is afhankelijk van de pedagogische, onderwijskundige en soms ook
heel praktische visie van de school.
1.2 Groei en ontwikkeling
Groei van een mens is de fysieke ontwikkeling van embryo tot volwassen mens;
een zichtbare toename in omvang, lengte en volume.
Ontwikkelen is ontvouwen, loswikkelen, tot groei komen, meer kennis en/of
beschaving opdoen. (Definitie volgens de Van Dale)
Met het begrip kunnen we volgens de Van Dale twee kanten op:
1. Alles wat zich ontwikkeld is al aanwezig; het ontvouwt zich
2. Alles wat zich ontwikkeld wordt geleerd; je doet kennis op
Over dit onderwerp al eeuwenlang discussies (o.a. nature-nurture)
Een aantal belangrijke nature-nurture aspecten:
Erfelijke factoren. Over het algemeen zijn de kinderen van kleine mensen
niet zo erg veel groter dan hun ouders.
Gezondheid. Verschillende ziekten kunnen leiden tot groei- en
ontwikkelingsstoornissen.
Omgevingsfactoren. Kinderen die verwaarloosd worden, bijvoorbeeld door
te weinig of ongezonde voeding, vertonen vaak groeistoornissen.
Goorhuis- Brouwer en Imelman (2010) schrijven als volgt over de ontwikkeling:
‘Het hersen- en zenuwstelsel is bij de geboorte van een kind niet af. Gedurende
de ontwikkeling, die zich na de geboorte inzet, differentiëren en verfijnen de
hersenen en het centrale zenuwstelsel zich, evenals het spierstelsel. De
myelinisatie (mergbekleding om de zenuwen) speelt hierbij een belangrijke rol.
Daardoor krijgen kinderen steeds meer mogelijkheden om in contact te treden
met de omgeving. Als dit alles goed verloopt, mondt ontwikkeling uit in rijpheid.
En rijpheid is altijd rijpheid tot…. nieuw gedrag.’
Rijpheid van het hersen- en zenuwstelsel is een voorwaarde om je gedrag tot een
ander/hoger niveau te kunnen organiseren.
Onze hersenen en ons zenuwstelsel en vooral de ontwikkeling daarvan vormen
dan ook de lichamelijke basis van gedrags- en psychische ontwikkeling.
, De levensweg van de mens wordt ingedeeld in ontwikkelingsfasen
Ontwikkelingsfas Leeftijd Globale kenmerken
e
Baby 0-12 Groei en ontwikkeling vinden in een hoog
maanden tempo plaats.
Piaget: handelt in de sensomotorische fase
zintuigelijk en motorisch. Wordt voorzichtig
bewust van de relatie tussen het eigen
handelen en het ‘antwoord’ van de
omgeving.
Erikson: Het ontstaan van de eerste
gehechtheidsrelatie met de opvoeder is
belangrijk. Een betrouwbare, voorspelbare
opvoeder legt in haar omgang met het kind
de basis voor het aangaan van sociale
contacten in het latere leven.
Peuter 1 -3 a 4 jaar De wereld wordt groter (makkelijker, sneller
en zelfstandig verplaatsen) Spreken
ontwikkelt zich tot taal. Kind maakt zich
verstaanbaar en kan na verloop van tijd een
gesprek aangaan.
Piaget: Preoperationele fase. Hij beredeneert
elk verschijnsel vanuit zichzelf en kan zich
nog niet in de ander verplaatsen.
Erikson: de peuter begint zich te beseffen dat
hij een eigen ‘ik’ heeft. Hij is autonoom, kan
dingen in gang zetten koppigheidsfase
(kan nog wel eens nee zeggen)
Kleuter 4-7 jaar De wereld van de kleuter wordt steeds groter.
Piaget: in deze preoperationele fase wordt de
overgang naar het concreet rationele denken
gemaakt. Jonge kleuters gaan nog op in hun
fantasiewereld. Oudere kleuters beginnen te
twijfelen aan dingen, bv sinterklaas.
Erikson: kleuters nemen (als zij goed in hun
vel zitten) initiatieven om de wereld te
begrijpen en te veroveren. Er ontstaat
interesse in wat ‘veraf’ gebeurt. De
taalontwikkeling is rond het 7e jaar
grotendeels voltooid. Kleuters spelen met
elkaar, rollenspelen in de speelhoeken etc.
School-kind 6 a 7-12 jaar Onderwijs neemt een belangrijke plaats in.
De invloed van school is groot.
Piaget: het onderwijs moet tegemoetkomen
aan het concreet-operationele denken.
Denken ontwikkelt naar symbolen incl.
beelden en woorden. (media/smstaal)
Erikson: sociale contacten zijn belangrijk
(peergroup). Competentie belangrijk voor
ego groei. Meisjes aan het eind van deze fase
meer volwassen dat jongens.
, Puberteit/adolesce 12-18/22 jaar Puberteit: 12- 15
ntie Adolescentie: 15-22
Piaget: formeel-operationeel denken:
abstract, logisch, wetenschappelijk. Moreel
denken.
Erikson: identiteitsvorming.
1.3 Hoe leren jonge kinderen?
Jonge kinderen spelen, spel is de wijze waarop ze leren. Spel kent geen vast
omschreven doelen, je kunt ze beter benoemen als een motor voor ontwikkeling.
Via spel ontwikkelt het kind zich en bereikt hij de ontwikkelingsdoelen die passen
bij de ontwikkelingsfase. De groei en ontwikkeling moet begeleid worden door de
leerkracht. Zij stimuleert en creëert situaties waarin en waardoor kinderen zich
kunnen ontwikkelen.
Kleuters ontwikkelen zich in een ‘krachtige en uitdagende’ leeromgeving. In die
omgeving bevindt zich een schat aan materialen, waarmee kleuters kunnen
experimenteren en van leren. Kleuters kunnen met en zonder begeleiding met
deze materialen spelen. Interactie speelt de hoofdrol, leerkracht stelt zich
bemoedigend en vragend op. Een leerkracht die zich sensitief (gevoelig voor de
signalen die kinderen uitzenden) en responsief (signalen opmerkend en daarop
reagerend) begeleidt. Ook klasgenoten spelen bij interactie een rol.
Professor Luc Stevens (2004) basisbehoeften die belangrijk zijn bij het
begeleiden van een kind in een ‘leer’ situatie.
Basisbehoeften Hoe kom je als leerkracht hieraan
tegemoet?
Relatie - In dialoog gaan/ interactie hebben
- Beschikbaar zijn voor de lln.
- Vertrouwen hebben in de lln.,
kinderen verantwoordelijkheid
geven
- Sensitiviteit en responsiviteit tonen
Competentie - Uitdaging en ruimte bieden
- De mogelijkheid bieden om iets te
laten mislukken. (manier om je
competentie te ontwikkelen)
Autonomie - Respecteren van de eigenheid en
de uniciteit van de lln.
1.4 Spelen is ontwikkelen
Het leren ontstaat in de spontane activiteit die van betekenis is voor kinderen.
Jonge kinderen spelen uit zichzelf. Een goed ingerichte omgeving lokt spel uit.
Leren door spontane activiteit is karakteristiek voor gezonde kleuters met
zelfvertrouwen en eigen initiatief.
Lev Vygotsky spel is voor kleuters het belangrijkste middel om zich te
ontwikkelen.
