College aantekeningen inl. onderwijswetenschappen

Inleiding Onderwijswetenschappen
WOENSDAG 9 NOVEMBER 2022 – HOORCOLLEGE 1
Inleiding
Onderwijs en opvoeding zijn nauw verwant aan elkaar
 Ouders/ opvoeders spelen een steeds actievere rol in het onderwijs
 Leerkrachten spelen een steeds actievere rol in de opvoeding
- Kerndoelen voor hygiëne, sociale redzaamheid, wederzijds respect en zorg voor het milieu
- Leerkrachten volgen kinderen in hun ontwikkeling
- Leerkrachten signaleren mogelijke problemen en stoornissen
- Schoolpsycholoog of pedagoog diagnosticeert
- Leerkracht communiceert met de ouders en hulpverleners

Model van Bronfenbrenner laat zien dat het onderwijs veel invloed heeft op het kind. Dit laat nog eens
zien dat onderwijs en opvoeding verwant zijn aan elkaar.




Micro: de leerling
Meso: leeromgeving en de leraar
Macro niveau: het beleid
Alle colleges worden opgebouwd van micro naar meso

Micro niveau:
 Leren en instructie
 Toetsing
 Individuele verschillen
Meso niveau:
 Leraar en lerarenopleiding
 Functies van het onderwijs, curriculum en onderwijsinhoud
Macro niveau:
 Onderwijsvrijheid, segregatie en emancipatie
 Selectie en differentiatie in het onderwijssysteem

Wat is…?
Wat is leren?
 Leren is een proces dat leidt tot een blijvende verandering van kennis, vaardigheid of houding
 Leren kan intentioneel of incidenteel zijn
- Intentioneel: er worden activiteiten uitgevoerd met het doel om iets te leren
- Incidentieel: er worden activiteiten uitgevoerd die een ander doel dienen, leren is een
bijproduct van die activiteiten
 Leren is niet gebonden aan plaats of leeftijd
 Leren gebeurt niet ‘automatisch’; het vereist inzet en aandacht

Wat is instrutie?:

,  Instructie is elke vorm van een pedagogisch-didactische ondersteuning die het leren
faciliteert
 Instructie is altijd intentioneel
 Instructie is niet gebonden aan plaats of leeftijd
 Instructie hoeft niet door een bevoegde leraar gegeven te worden (bijv. vrijwilliger, ouder,
medeleerling, lesmateriaal)
 Instructie omvat meer dan lesgeven alleen

Wat is onderwijs?:
 Onderwijs is een geïnstitutionaliseerde én geprofessionaliseerde vorm van (leren en) instructie
 Onderwijs is gebonden aan plaats (school) en leeftijd
 Onderwijs wordt gegeven door een gediplomeerd leraar
 Onderwijs heeft een langere looptijd dan instructie (meer leerdoelen/eindtermen die bereikt
moeten worden)

Onderwijswetenschappen
Onderwijswetenschappen is een toegepaste wetenschap die het onderwijs bestudeert en hierdoor
probeert een bijdrage te leveren aan de verbetering van het onderwijs.

De onderwijskundig context van het onderwijs
 Lerarenopleiding - lerarenopleider
- PO: PABO/ALPO/PWPO
- VO: tweedegraads-lerarenopleidingen
- VO: eerstegraads-lerarenopleidingen
 Advies, begeleiding, en ondersteuning: ontwerper/adviseur
- Begeleiding van scholen
- Leerplanontwikkeling
- Educatieve uitgeverijen
 Onderzoek: onderwijsonderzoeker
- Universiteiten
- HBO-lectoraten
- Onderzoeksbureaus
 Beleid: beleidsmaker
- Gemeenten
- Landelijke overheid
- NGO’s (onderwijsachterstanden, multiculturaliteit)

Onderwijswetenschappers werken vanuit diverse vakgebieden: psychologie (micro), pedagogiek (meso)
en sociologie (macro) zijn de belangrijkste




Het werkveld van de onderwijswetenschapper

,Vier rollen: ontwerper, adviseur, onderzoeker, beleidsmaker

Onderwijsontwerpers:
 Ontwikkelen leerdoelen en leerlijnen (curricula)
 Ontwikkelen (online) leermiddelen, toetsen, examens en beoordelingsinstrumenten voor
docenten, leerlingen, beoordelaars en begeleiders
 Evalueren onderwijsvernieuwingen
 Begeleiden auteurs van leermiddelen en toetsen
 Enthousiasmeren en inspireren leraren, beoordelaars en alle andere betrokkenen bij de
uitvoering van het onderwijs en de examinering
Onderwijsadviseurs:
 Inventariseren de wensen en behoeften van leerlingen, leraren en schoolleiders over bijv.
lerarentekort, werkdruk, onderwijstechnologie
 Stellen verbeterplannen op
 Trainen/coachen leraren, begeleiders en schoolleiders
 Geven input aan het management voor beleidskeuzes
 Bedenken en onderhouden kwaliteitssystemen
Onderwijsonderzoekers:
 Schrijven onderzoeksvoorstellen
 Doen fundamenteel en/of praktijkgericht onderzoek
 Beschrijven de resultaten in rapporten en artikelen voor de wetenschap en praktijk
 Presenteren hun onderzoek op wetenschappelijke congressen
 Vertalen onderzoeksresultaten naar de onderwijspraktijk
 Geven lezingen voor leraren, schoolleiders en ouders
 Geven onderwijs aan studenten
Beleidsmakers:
 Signaleren ontwikkelingen in landelijk, regionaal en gemeentelijk onderwijsbeleid
 Vertalen dit beleid naar de situatie in hun/een school
 Ontwikkelen, implementeren en evalueren beleidsmaatregelen
 Organiseren kennis en netwerkbijeenkomsten
 Coördineren verbanden/trajecten

Onderwijsonderzoek
De onderwijswetenschapper als scientist-practitioner
 Wisselwerking tussen theorie/empirie en praktijk
 Een scientist-practitioner
- Baseert zijn/haar beroepsmatig handelen op wetenschappelijke inzichten
- Toets de resultaten van dat beroepsmatig handelen aan diezelfde wetenschappelijk inzicht


Ontwerpers:
 Gebruiken onderzoek om effectieve vernieuwingen te ontwikkelen
 Testen en evalueren hun producten
Adviseurs:
 Gebruiken onderzoek om goed onderbouwde adviezen te geven
Beleidsmakers:
 Monitoren en evalueren hun beleid
 Doen beleidsvoorbereidend onderzoek
Leraren:
 Gebruiken onderzoek (o.a. uit vakbladen) om lessen te verbeteren en hun visie op onderwijs te
onderbouwen
 Doen onderzoek in hun eigen klas om de effecten hiervan te bepalen
Soorten onderwijsonderzoek
1. Fundamenteel-wetenschappelijk

,  Vragen vanuit nieuwsgierigheid van de onderzoeker
 Kennis om de kennis
 Niet primair gericht op de toepasbaarheid in het onderwijs
2. Praktijkgericht
 Vragen vanuit de school
 Toepassingsgericht (onderwijs willen verbeteren)
 Resultaten direct toepasbaar in de eigen school/klas
3. Beleidsgericht
 Vragen vanuit schoolbesturen of de overheid
 Toepassingsgericht (beleid willen maken of evalueren)
 Resultaten onderbouwen beleid- of niet

VRIJDAG 11 NOVEMBER 2022 – HOORCOLLEGE 2
Behavioristische opvattingen over leren en instructie
College: micro- niveau
Drie leertheorieën
 Behaviorisme: leren is het verandering van observeerbaar gedrag; gedrag dat je kan zien
 Cognitivisme: leren is het vormen van cognitieve structuren in de hersenen
 Sociaal-constructivisme: leren is het (samen) construeren van kennis

Korte geschiedenis
 Griekse oudheid
- Empirisme vs. nativisme (nature vs nurture)
- Filosofische discussie, geen psychologie; er zat geen onderzoek achter
 Duitsland
- Introspectie (1879)  bij jezelf naar binnen kijken. Aantal medewerkers in laboratorium,
tijdens taak uitvoeren bewust te zijn hoe ze dat deden. Inzicht in wat er in de hersenen
afspeelt tijdens cognitieve taken
- Nadeel: niet alle cognitie is bewust. Je bent niet bewust van alle cognitieve processen,
sommige dingen gaan automatisch, zonder er bij na te denken
- Nadeel: deze benadering is onder gegaan. Andere mensen gingen ook laboratoria
ontwikkelen. Overal waren de uitkomsten anders, hierdoor waren de uitkomsten niet heel
betrouwbaar wat er in de hersenen zich afspeelt. Misschien moeten we het dan maar niet
proberen?
 V.S.
- Tegenbeweging: behaviorisme (1920)
- Cognitieve revolutie (1950-1970)
- Sociaal-constructivisme (1990- heden)